Reklama

Wiadomości

Straty w dobrach kultury i dziełach sztuki poniesione przez Kościół Rzymsko – Katolicki w Archidiecezji Krakowskiej w wyniku II wojny światowej

Modlitwa na ruinach kościoła
Sakramentek na rynku
Nowego Miasta w Warszawie

Reprodukcja Margita Kotas

Modlitwa na ruinach kościoła Sakramentek na rynku Nowego Miasta w Warszawie

Okupant niemiecki podczas II wojny światowej podjął bezpardonową walkę z całym społeczeństwem polskim, w tym również z Kościołem Rzymsko – Katolickim. Walka przeciwko Kościołowi Katolickiemu polegała zarówno na eksterminacji duchowieństwa, jak i na niszczeniu zabytków architektury sakralnej oraz niszczeniu lub rabunku wyposażenia kościołów i klasztorów.

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Łupem okupanta niemieckiego padły przede wszystkim cenne przedmioty złotnicze. Doszczętnie zostały ograbione z najcenniejszych pamiątek historycznych i z najstarszych zabytków złotniczych w Polsce skarbce kościelne w: Gdańsku, Trzemesznie, Poznaniu, Gnieźnie, Krakowie, Kaliszu, Warszawie, Sandomierzu, Lublinie, Płocku. Po wojnie powrócił tylko skarbiec krakowski, trzemeszeński, wielicki i sandomierski oraz część skarbca poznańskiego. Nie ocalało nic z darów Zygmunta III dla katedry warszawskiej .

Reklama

Jednak największe straty poniosły prowincjonalne kościoły, w których często znajdowały się wybitne dzieła sztuki. Niestety przedmioty te nie były prawie nigdzie opublikowane i najczęściej nie fotografowane. Zebrane po wojnie materiały przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, ograniczają się do podania liczby sztuk oraz z metalu z jakiego zostały wykonane. Dlatego też określenie strat w dziale złotnictwa jest bardzo trudne. Oficjalna liczba wywiezionych kielichów mszalnych wynosi 394 sztuki, w tym 36 gotyckich. Po porównaniu z tajnymi spisami niemieckimi, wynika iż liczba ta była wielokrotnie większa. W przypadku zabytków gotyckich, stanowiły one prawie połowę wszystkich kielichów mszalnych zrabowanych przez okupanta niemieckiego. Podobnie było z pozostałymi przedmiotami sztuki kościelnej, jak monstrancje, krzyże, relikwiarze, pacyfikały i sukienki obrazowe. Niemcy nie oszczędzili nawet brązowych świeczników kościelnych. Część z nich wraz z wieloma dzwonami została przetopiona, a pozostałe zostały wywiezione do Niemiec. Z wielkich wiszących świeczników gotyckich i barokowych zaledwie 5 sztuk pozostało w Polsce. Pozostałe zaginęły bez śladu .

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Szczególnie dotkliwe straty sztuka kościelna poniosła w zabytkowych dzwonach. Niemcy, cierpiące podczas wojny na dotkliwy brak surowców, postanowiły wzorem I wojny światowej przeprowadzić rekwizycję metali kolorowych. Zasada rekwizycji była identyczna z tą z I wojny światowej z wyłączeniem szczególnie wartościowych dzwonów zabytkowych. Rekwizycje były przeprowadzane w sposób bezwzględny. Następnie, zgromadzone w punktach zbornych dzwony wysyłano koleją do hut znajdujących się w głębi Rzeszy lub przetapiano na sztaby w miejscowych odlewniach. Apogeum akcji wywożenia dzwonów kościelnych z Generalnego Gubernatorstwa przypada na lata 1941 - 1942. Niestety dokładne ujęcie poniesionych strat w dzwonach kościelnych jest trudne. Niektóre parafie ukrywały dzwony przed rekwizycją. Ponadto takie zestawienie jest trudne do sporządzenia, głównie z powodu wydarzeń związanych z działaniami kończącymi wojnę, przetaczanie się frontu w 1944/45 przez ziemie polskie oraz zmiana granic i wynikające z tego faktu, przesiedlenia ogromnej liczby ludności i chaos administracyjny .

Informacje na temat strat wojenne w zakresie dzieł sztuki oraz zabytków kultury i przyrody jakie poniósł Kościół katolicki na obszarze Archidiecezji Krakowskiej podczas II wojny światowej (1939-1945) dostarczają nam ankiety sporządzone w 1945 i 1946 r. dla  Ministerstwa Kultury i Sztuki Wydziału Rewindykacji i Odszkodowań w Dziedzinie Kultury przez parafie Archidiecezji Krakowskiej (w granicach z 1945 r.). W ankietach tych znajdują się informacje dotyczące m.in.: miejscowości, gminy, powiatu; kościoła, parafii, dekanatu, diecezji. Sporządzali je proboszczowie, lub zarządcy kościołów. Wpisywano rodzaj dzieła sztuki lub zabytku: kościół, krzesło, rzeźba, nagrobek przyścienny, itd. W odpowiednich przypadkach temat kompozycji, „pejzaż męczeństwo św. Wawrzyńca”, pieta, itd.; materiału. Przy architekturze podawano zasadniczy wątek budowli, budowla drewniana, ceglana, ciosowa, itd. Dodatkowo wpisywano rodzaj pokrycia dachu, blacha miedziana, cynkowa, dachówka, gont, itd. Przy pozostałych obiektach wpisywano zasadniczy materiał wykonania, marmur (przy kamieniu należało podać barwę i gatunek), olej na płótnie, blasze, itd. oraz zestawienie materiałów, haft złotolity na jedwabiu, meble mahoniowe z okuciami złoconymi, itd.; autora, szkoły lub miejsce powstania. W przypadku braku możliwości ustalenia autora, starano się podać szkołę lub miejsce powstania; opisu zniszczenia lub straty. Przede wszystkim wpisywano sposób w jaki doszło do zniszczenia, trafiony bombą lotniczą, pociskiem, spalony wraz z mieszkaniem, przebity bagnetem lub kulą karabinową, itd. Następnie podawano: opis stanu uszkodzenia, połowa obrazu spalona, zerwany lub spalony dach, całość pocięta odłamkami, itd; daty zniszczenia. Przy wielokrotnym uszkodzeniu obiektu, wpisywano każdorazową datę powstania zniszczenia.

Dzięki tym ankietom wiemy o rodzajach i skali zniszczeń w następujących parafiach Archidiecezji Krakowskiej (w granicach z 1945 r.): Andrychów; Barwałd; Bielany; Białka Tatrzańska; Bieżanów; Borek; Bulowice; Byczyna; Chochołów; Chocznia; Chrzanów Kościelec; Chrzanów Respontowa; Ciężkowice; Czernichów; Dobczyce; Droginia; Dziekanowice; Gaj; Głębowice; Głogoczów; Gorzków; Grabie; Hałcnów; Harbutowice; Harklowa; Inwałd; Jawornik; Jawiszowice; Jaworzno; Jeleń; Kamień; Kasinka Mała; Kosocice; Kobiernice; Kraków – klasztor Kanoników Regularnych; Kraków – kościół Serca Jezusowego; Krzęcin; Krzeszowice; Krzyszkowice; Krzywaczka; Libiąż Wielki; Lipnik; Liszki; Lubień; Lubomierz; Luborzyca; Łękawica; Międzybrodzie Bialskie; Miętustwo; Milówka; Modlnica; Mogilany; Mszana Dolna; Mucharz; Myślenice; Nidek; Niedźwiedź; Nowe Bystre; Nowy Targ; Osiek; Oświęcim; Paczółtowice; Pcim; Płaza; Porąbka; Poręba Żegoty; Poronin; Prokocim; Przeciszów; Raba Wyżna; Raciechowice; Rzyki; Sanka; Siepraw; Parafia Stróża; Sułkowice; Szczakowa; Szczyrk; Świątniki Górne; Tarnawa Dolna; Tenczynek; Trzemeśnia; Tyniec; Wadowice; Waksmund; Wawrzeńczyce; Wieliczka; Więcławice; Witanowice; Ząb; Zakliczyn; Zalas; Zakopane; Zator; Zielonki.

Podziel się:

Oceń:

+1 0
2024-05-16 10:45

[ TEMATY ]

Wybrane dla Ciebie

Kraków: biskup nominat Franciszek Ślusarczyk zrezygnował z przyjęcia święceń

Ks. prał. Franciszek Ślusarczyk

Mieczysław Pabis

Ks. prał. Franciszek Ślusarczyk

Biskup-nominat Franciszek Ślusarczyk, "po refleksji i modlitwie zdecydował o nieprzyjmowaniu święceń biskupich i złożył na ręce Ojca Świętego dymisję z tego urzędu" – poinformował dziś metropolita krakowski abp Marek Jędraszewski. 60-letni ks. Ślusarczyk Od 2014 roku jest rektorem Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach.

Więcej ...

Krzyże ścięte metalowymi narzędziami

2025-04-03 08:07

Archidiecezja Pampeluny

Alfonso Garciandía, kapelan Sanktuarium San Miguel de Aralar w archidiecezji Pampeluny i Tudeli (Hiszpania), potępił profanację trzech krzyży na drodze prowadzącej do sanktuarium. „Dlaczego krzyż przeszkadza niektórym ludziom?” – zapytał.

Więcej ...

Kilka tysięcy osób na czuwaniu w 20. rocznicę śmierci Jana Pawła II

2025-04-03 07:45

Włodzimierz Rędzioch

Dzisiaj dziękujemy świadomi tego wszystkiego, co Jan Paweł II zdziałał. Dziękujemy i chcemy przypomnieć to wydarzenie, ale przede wszystkim chcemy powrotu do jego nauczania - powiedział przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski abp Tadeusz Wojda, który poprowadził czuwanie modlitewne w Watykanie.

Więcej ...

Reklama

Najpopularniejsze

W wieku 47 lat zmarł nagle ksiądz z archidiecezji...

Kościół

W wieku 47 lat zmarł nagle ksiądz z archidiecezji...

Japonia: po 102 latach przestała się ukazywać jedyna...

Kościół

Japonia: po 102 latach przestała się ukazywać jedyna...

O. Marcin Ciechanowski: Depresja. Czy potrzebujesz pomocy?

Wiara

O. Marcin Ciechanowski: Depresja. Czy potrzebujesz pomocy?

Co się dzieje z nami, kiedy umieramy?

Kościół

Co się dzieje z nami, kiedy umieramy?

Przeżył 95 dni na morzu, dziś mówi:

Wiara

Przeżył 95 dni na morzu, dziś mówi: "Niech wszyscy...

Bp Ważny: Powszechne katechezy w parafiach ruszą od...

Kościół

Bp Ważny: Powszechne katechezy w parafiach ruszą od...

Panie! Ucz mnie wychodzić naprzeciw potrzebom bliźnich!

Wiara

Panie! Ucz mnie wychodzić naprzeciw potrzebom bliźnich!

Co to będzie, kiedy nastąpi koniec świata?

Wiara

Co to będzie, kiedy nastąpi koniec świata?

Satanistyczne wydarzenie w Kansas: Katolik powstrzymuje...

Kościół

Satanistyczne wydarzenie w Kansas: Katolik powstrzymuje...