Opowiadał mi kiedyś mój Tata swoje wspomnienie z dzieciństwa, które przypadło na ostatnie lata rozbiorów i czas pierwszej wojny światowej. W tym wspomnieniu pojawiała się freblanka (pani z ówczesnego " przedszkola" zorganizowanego przy parafii przez Koło Polek), która uczyła dziatwę kłaniać się i stawać na baczność, kiedy w pobliżu pojawiał się niezwykły starzec, zawsze wyprostowany, w ubraniu lichym, jednak dziwnie przypominającym mundur. - To był - mówił mój Tata - powstaniec styczniowy. Bohater wyśnionej, wymarzonej, wymodlonej Polski, która zaraz miała nadejść. Ten żołnierz, o którym publicznie nie wolno było nawet głośno mówić, to był nasz wzór do naśladowania.

Twórcy wystawy, która z okazji Święta Niepodległości pojawiła się w Zamku Królewskim, postawili sobie takie samo zadanie jak tamta freblanka z początku wieku: przypomnieć nam, że bohaterowie naszej wolności są wśród nas: żołnierze Legionow, potem Września i Armii Krajowej, łączniczki Szarych Szeregów, Sybiracy, więźniowie gestapo i UB, ci którzy przeżyli Ravensbruack i Jaworzno. Dzisiaj piękne starsze panie i eleganccy starsi panowie. Są wśród nas. Możemy głośno o nich mówić, oddać im honor i cześć.

Czy na pewno o nich pamiętamy? Na mieście pojawiły się ogromne plakaty z krzyczącym napisem: "Poświęcić życie za Ojczyznę?" . Z plakatow spogląda Romuald Bardzyński ps. "Pająk". Urodził się 8 stycznia 1929 r. w Starosielcach, powiat Lida, województwo nowogródzkie. Ukończył Gimnazjum im. Króla Zygmuna Augusta w Wilnie, potem odbył kampanię wrześniową i został żołnierzem 77 Pułku Piechoty Zgrupowania Północ AK. Trzykrotnie ranny, w 1944 r. wywieziony do Kaługi, później Igorowska, skąd po trzech miesiącach uciekł. Katalog wystawy prezentuje w ten sposób wszystkich siedemnastu bohaterów i każdemu z nich oddaje głos. Romuald Bardzyński mówi: - Ja nie jestem żądnym bohaterem. Prawdziwych bohaterów już nie ma - oddali życie za Ojczyznę. Wszystko, co przeżyłem, uważam za spełnioną powinność patriotyczną. To, że byłem w stanie ofiarnie służyć Polsce, zawdzięczam moim Rodzicom, którzy wychowali mnie w wierze rzymskokatolickiej i w duchu umiłowania Ojczyzny, w domu, w którym marszałek Piłsudski był czczony, był pierwszą osobą w Polsce.

Siedemnaście sylwetek, z których każda może - i powinna - zwrócić naszą uwagę na tych spośrod naszych bliskich, którzy też są bohaterami odzyskanej wolności: na babcię odznaczoną medalem za ratowanie Żydów, na sąsiada po łagrowych przeżyciach, na ciotkę z AK, na dziadka z powstania warszawskiego... Czy spisane są ich wspomnienia? Czy wnuki na pewno o tym wiedzą? Na otwarcie wystawy zabraliśmy naszego najmłodszego syna, który zbierał w katalogu-albumie bohaterów ich podpisy. Stefan Wolcendorf ps. "Cezar", żołnierz AK na Zamojszczyźnie, wpisał: "Jasiu, życzę powodzenia w nauce historii, bo wiele jest jeszcze plam".

Żeby białych plam było coraz mniej, takie wystawy powinny wyrastać w każdym mieście jak grzyby po deszczu. Póki jeszcze oni - bohaterowie naszej wolności - są wśród nas.

Wystawę Bohaterowie naszej wolności przygotował Dariusz Karłowicz przy pomocy środowiska Więzi, autorem zdjęć jest Wojtek Wieteska, honorowy patronat objął minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.