Instytut Teologiczny w Częstochowie został zainicjowany w okresie posoborowym (1966 r.) przez biskupa częstochowskiego Stefana Barełę, celem recepcji nauczania Soboru Watykańskiego II w częstochowskim Kościele partykularnym, zwłaszcza przez wiernych – zarówno świeckich, jak i konsekrowanych. Wychodził on także naprzeciw potrzebie pogłębionej formacji doktrynalno-pastoralnej kapłanów, proponując im możliwość permanentnej formacji oraz uzyskania stopnia naukowego licencjata z teologii.

Wraz z kanonicznym erygowaniem Instytutu w dniu 3 maja 1981 r. przez bp. Stefana Barełę, a następnie afiliowaniem go przez Kongregację Edukacji Katolickiej do Wydziału Teologicznego w Krakowie rozpoczął się nowy etap rozwoju częstochowskiego Instytutu Teologicznego, trwający 27 lat i obejmujący posługę bp. Stefana Bareły oraz abp. Stanisława Nowaka. Rektorami Instytutu w tym czasie byli: ks. prof. dr hab. Stanisław Grzybek (1981-90), ks. prof. dr hab. Stanisław Włodarczyk (1990 – 2007) oraz ks. dr hab. Marian Duda (2007-12).

Promocja formacji

Kolejnym krokiem milowym dla Instytutu było wejście w życie Instrukcji Kongregacji Edukacji Katolickiej z 28 czerwca 2008 r., dotyczącej reformy Wyższych Instytutów Nauk Religijnych. Ks. prał. dr hab. Marian Duda podjął się reformy Instytutu Teologicznego według wskazań watykańskiej Kongregacji. Dzięki podjętej reformie Instytut został kanonicznie erygowany Dekretem Kongregacji Edukacji Katolickiej z 3 maja 2012 r. jako Wyższy Instytut Teologiczny im. Najświętszej Maryi Panny Stolicy Mądrości. Instytut jest związany umową naukową o współpracy z Wydziałem Teologicznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, który jest odpowiedzialny za jego poziom akademicki. Pierwszym dyrektorem Wyższego Instytutu Teologicznego został ks. prał. dr hab. Marian Duda w 2012 r.

Wyższy Instytut Teologiczny podejmuje dzieło formacji wiernych – zarówno świeckich, jak i konsekrowanych – aby nie tylko ubogacali swoje życie chrześcijańskie, ale byli również zdolni uzasadnić swoją wiarę (por. 1 P 3, 15), a także, by podejmowali właściwe im apostolstwo, przede wszystkim zaś uczestniczyli w dziele ewangelizacji, ze szczególnym uwzględnieniem zaangażowania w dziedziny nauki, kultury i pracy ludzkiej, a także aktywnego udziału w życiu Kościoła i w ożywianiu społeczeństwa duchem chrześcijańskim. Studenci mogą uzyskać uprawnienia pedagogiczne do nauczania lekcji religii na wszystkich poziomach szkół: w szkole podstawowej, gimnazjum oraz w szkołach ponadgimnazjalnych. Po zakończeniu studiów są również przygotowani do prowadzenia w parafii katechezy dla dorosłych, katechezy dla dzieci i młodzieży oraz wszelkich form duszpasterskich i administracyjnych możliwych do prowadzenia w parafii przez osoby świeckie.

Studenci Instytutu dzielą się na studentów zwyczajnych, nadzwyczajnych, zewnętrznych i wolnych słuchaczy. Zwyczajnymi studentami Instytutu są te osoby, które dążą do uzyskania stopnia magistra teologii, uczęszczają na wszystkie wykłady i ćwiczenia przewidywane programem studiów Instytutu i zdają pozytywnie wymagane egzaminy.

Nadzwyczajnymi studentami Instytutu są te osoby, które nie posiadają świadectwa dojrzałości lub nie chcą zdobyć stopnia akademickiego w Instytucie, a pragną studiować jedynie po to, aby otrzymać zaświadczenie o swoim uczestnictwie w zajęciach w Instytucie. Zewnętrznymi studentami Instytutu są te osoby, które nie zamierzają zdobyć stopnia akademickiego w Instytucie, lecz pragną jedynie uczęszczać na niektóre zajęcia i zdać egzamin, aby był on ewentualnie uznany na innej uczelni. Studentami wolnymi słuchaczami są te osoby, które nie chcą otrzymać stopnia akademickiego przyznawanego przez Instytut, lecz pragną jedynie uczęszczać na wybrane wykłady i otrzymać potwierdzenie tego uczestnictwa.

Bogata oferta

Studia magisterskie w Wyższym Instytucie Teologicznym trwają 5 lat. Zajęcia odbywają się w każdy piątek po południu i w soboty od godz. 9.00 do 17.00. Wśród wykładanych przedmiotów przeważają przedmioty teologiczne: Nowy Testament, Stary Testament, teologia dogmatyczna, teologia moralna, teologia duchowości, teologia fundamentalna, teologia pastoralna, teologia biblijna, patrologia, prawo kanoniczne, liturgika, katechetyka, ekumenizm. Wykładane są również przedmioty filozoficzne, takie jak: historia filozofii, filozofia religii, etyka filozoficzna, metafizyka; a także historia Kościoła, pedagogika, psychologia i elementy bioetyki. Prowadzone są różnego rodzaju wstępy: wstęp do teologii, wstęp do Pisma Świętego i proseminarium. Ponadto prowadzone są ćwiczenia katechetyczne, zajęcia pastoralne, przybliżane jest archiwum kościelne. Prowadzone są lektoraty językowe: język łaciński dla wszystkich i fakultatywnie język angielski lub język niemiecki. Od roku trzeciego studenci uczestniczą w seminariach naukowych, przygotowując swoje prace magisterskie.

Absolwenci studiów teologicznych magisterskich mogą kontynuować studia w Sekcji licencjackiej Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Jest to pierwszy dwuletni cykl studiów doktoranckich. Zgodnie z zaleceniami Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II, wykłady i seminaria naukowe w Sekcji są prowadzone w każdą środę przez cztery semestry. Wykłady i seminaria naukowe prowadzą profesorowie Wyższego Instytutu Teologicznego.