Zespół „Graboszczanie” powstał w 1963 r., kiedy to po raz pierwszy wystawiono sztukę „Wesele grabownickie” autorstwa Zofii Olejko i Marii Niedzińskiej. Franciszek Michańczyk, ówczesny kierownik Szkoły Podstawowej w Grabownicy Starzeńskiej był inicjatorem prac nad tymże widowiskiem, którego premiera miała miejsce 14 czerwca 1964 r. podczas zjazdu wychowanków szkoły. Zespół obrzędowy liczył wówczas ok. 50 osób. Dopiero w 1969 r. nastąpiło przekształcenie zespołu obrzędowego w Zespół Tradycyjnego Tańca Ludowego wraz z kapelą, zaś w 1989 r. przyjęto gwarową nazwę „Graboszczanie”. Zespół od początku wyróżniał się oryginalnym stylem i repertuarem, charakteryzowały go nawiązania do melodii grabownicko-brzozowskich, a także wykonywane walczyki, poleczki i polki, obereczki i melodie kościelne. Prawdziwy rozgłos kapeli rozpoczął się w 1993 r., kiedy to zespół zajął II miejsce na Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu nad Wisłą.

W Biłgoraju 10 września „Graboszczanie” zaprezentowali się z dwugodzinnym występem, na który złożyły się piosenki i przyśpiewki ludowe kapeli oraz widowisko „Nasza krasula”. Jak podkreśla kierownik zespołu, Zofia Olejko, widowisko to właśnie na biłgorajskiej scenie zostało odegrane po raz pięćdziesiąty.

– Jesteśmy zwykłymi amatorami, mieszkańcami Grabownicy Starzeńskiej, ładnej wsi słynącej z przemysłu naftowego. Zaczynaliśmy od widowiska obrzędowego „Wesele grabownickie”. Przez ponad 50 lat istnienia zagraliśmy dużo widowisk, mamy w repertuarze szesnaście przedstawień, zaś każde z nich było wielokrotnie nagradzane. „Nasza krasula” przedstawia niepowtarzalne zwyczaje i obrzędy związane z pierwszym wygonem krowy na pastwisko w wigilię święta św. Wojciecha (23 kwietnia) i przenosi nas w odległy, nieistniejący już świat na podkarpackiej wsi. Chcemy pokazać różne ciekawe obrzędy i zwyczaje, które do tej pory w Grabownicy są kultywowane tylko w kilku miejscach, a my chcemy to przypomnieć, bo zachowanie i przekazywanie tradycji następnym pokoleniom to nasz obowiązek – mówiła w ramach wprowadzenia Zofia Olejko. Widowisko to zdobyło, w 2008 r., I miejsce w XX Wojewódzkim Konkursie „Ludowe obrzędy i obyczaje” organizowanym pod patronatem marszałka województwa podkarpackiego. Przedstawienie prezentowane było także podczas rożnych imprez folklorystycznych na Podkarpaciu, a także w Tarnogrodzie i Kazimierzu nad Wisłą. Ponadto można było posłuchać grabownickich zagadek regionalnych czy grabownickiej „gadki” w wykonaniu solisty zespołu Mariana Tybora.

Zespół w swoim dorobku ma wiele innych widowisk obrzędowych, m.in.: „Wesele grabownickie”, „Zielarka Zośka”, „Z koszałką” czy „Święca Łuca w Grabownicy”. Działalność zespołu to także liczne występy i nagrania. Repertuar „Graboszczan” obejmuje różnorodną tematykę utworów: kolędy, pieśni dożynkowe oraz bogaty wachlarz melodii ludowych. „Graboszczanie” posiadają także dorobek fonograficzny, na swoim koncie mają 7 płyt.

Zespół „Graboszczanie” przyjechał do Biłgoraja na zaproszenie Biłgorajskiego Centrum Kultury. – Robimy już od lat podwieczorki muzyczne i artystyczne, dlatego wciąż szukamy nowych zespołów, które mogłyby się na naszej scenie zaprezentować. Odezwała się do nas Zofia Olejko, kierowniczka „Graboszczan”, gdyż zespół jeździ z koncertami po Polsce, jednocześnie zwiedzając kraj. Dlatego pomyśleliśmy, że nie sposób nie wykorzystać okazji, skoro są na Roztoczu, i nie zaprosić ich do nas, aby również biłgorajska publiczność miała możliwość posłuchania tak wybitnego i zasłużonego zespołu z wielowiekową tradycją – podkreśliła Maryla Olejko, kierownik artystyczny BCK.

– Profesjonalizm i zaangażowanie aktorów amatorów, a także członków kapeli są widoczne podczas każdego występu. Liczne nagrody i wyróżnienia są dowodem na to, że zespół jest ceniony i lubiany, a publiczność, która gromadzi się na występach, świadczy o popularności grupy i aprobacie dla folkloru ziemi brzozowskiej w wykonaniu „Graboszczan”. Działalność zespołu ukierunkowana jest przede wszystkim na zachowanie i ocalenie od zapomnienia tradycyjnej muzyki ludowej, śpiewu, tradycyjnego tańca, obrzędów i zwyczajów, rękodzieła ludowego, dawnych potraw i swojskiego jadła – dodaje Marzena Bąk z Muzeum Regionalnego w Brzozowie.