Orocznicy tej pamiętają mieszkańcy i władze gmin Brańsk i Wyszki, organizując uroczystości przy pomniku w Olszewie. W tym roku pamięć walk 1939 r. uczczono w niedzielę 17 września. W samo południe w miejscu, gdzie przelano krew za Ojczyznę, sprawowano Mszę św., a przy tablicy z nazwiskami tych, którzy za wolność oddali krew i życie, złożono kwiaty.

Dalszą część uroczystości rozpoczął piknik historyczny. Dzieci i dorośli z wielkim zainteresowaniem zwiedzali stoiska grup rekonstrukcyjnych, wojska i policji. Dopytywano o prezentowaną broń i sprzęt wojskowy. Rozmowy te wymagały dużej kreatywności rozmówców, bo w pikniku pod Olszewem licznie uczestniczyli żołnierze z kontyngentu NATO. Byli więc mundurowi z Rumunii czy Stanów Zjednoczonych. Z uśmiechem pozowali do zdjęć i mówili o wielkiej gościnności Polaków.

Kiedy zapadł zmrok, rozpoczęła się oczekiwana przez licznie przybyłych rekonstrukcja bitwy pod Olszewem. – Dziś w ten sposób powinniśmy mówić o historii, by z treściami, które chcemy przekazać, dotrzeć od młodych – mówił obserwujący rekonstrukcję poseł na Sejm RP Dariusz Piontkowski. Przypominanie o tych wydarzeniach jest naszym obowiązkiem – mówili zgodnie wójt gminy Brańsk Andrzej Jankowski i wójt gminy Wyszki Mariusz Korzeniewski.

Rekonstrukcję nocnej bitwy przygotował Szwadron Honorowy 3. Pułku Szwoleżerów Mazowieckich im. płk. Jana Kozietulskiego przy wsparciu licznych grup rekonstruktorów i pasjonatów historii oraz mieszkańców okolicznych wsi i uczniów szkół. Inscenizację przygotowano po raz drugi, a organizatorzy przypominali, że z upływem czasu utrwaliły się relacje bitwy różniące się pewnymi detalami, dlatego rekonstrukcja nie jest jej wiernym odwzorowaniem. Przypomniano, jak wyglądała sytuacja w Olszewie i okolicznych wsiach w pierwszych dniach II wojny światowej, po czym na plac wkroczyli rekonstruktorzy. Sceny batalistyczne przedstawiono na tle specjalnie w tym celu zbudowanej makiety wsi. Zgodnie z przekazem historycznym w czasie walk Wojska Polskiego z Niemcami całą wieś spalono. Spłonęły też zabudowania wzniesione na potrzeby rekonstrukcji.

Uroczystości zakończył Apel Poległych. A potem na polach pod Olszewem zapadła wymowna cisza, której towarzyszył szum wrześniowego deszczu.

Organizatorami uroczystości od wielu lat są gminy Brańsk i Wyszki.

***

Przypomnijmy: W nocy z 13 na 14 września 1939 r. pod Olszewem rozegrała się krwawa bitwa. Stoczyła ją Suwalska Brygada Kawalerii z pancernym oddziałem niemieckim. Przewaga wroga była ogromna i mimo poświecenia i brawury Polaków szwadrony polskie poniosły ogromne straty. Aby uniknąć ataku samolotów, przed świtem dowództwo zdecydowało o wycofaniu się. Na polu walki zostali zabici i ciężko ranni, do których nie można było podejść. Olszewo spalono, z pożogi ocalały zaledwie jeden dom i kuźnia. Po walce Niemcy zabili mężczyzn. Na koniec wydano rozkaz, by kobiety i dzieci zostawić. Na znak zwycięstwa Niemcy spalili ostatni ocalały dom. Według danych Instytutu Pamięci Narodowej, w bitwie pod Olszewem Niemcy stracili ok. 100 różnego rodzaju pojazdów, zginęło także ok. 100 ich żołnierzy i oficerów. Po stronie polskiej poległo ponad 50 żołnierzy i oficerów, a ponad 100 było rannych. Za poniesione w walce straty Niemcy spalili zabudowania, dobijali rannych żołnierzy polskich, rozstrzeliwali wziętych do niewoli jeńców. W Olszewie zginęły 53 osoby cywilne.