Choć od momentu wybuchu powstania styczniowego minęło już 138 lat, nadal na terenie archidiecezji łódzkiej możemy spotkać dowody tamtego jakże tragicznego zrywu niepodległościowego. A nimi są między innymi mogiły poległych (często bezimiennych) powstańców rozsiane na różnych cmentarzach naszej archidiecezji. Proponuję więc w tym artykule odwiedzić niektóre z nich. Naszą wędrówkę rozpocznijmy od Starego Cmentarza przy ul. Ogrodowej w Łodzi. Spoczywają na nim polegli powstańcy w bitwie pod Dobrą a także ci którzy zmarli w Łodzi na skutek odniesionych w tej walce ran. Wśród nich spoczywa obywatelka ówczesnego Radogoszcza (dzisiaj dzielnica Łodzi) Maria Piotrowiczowa wraz z mężem Konstantym. Według relacji naocznych świadków Maria Piotrowiczowa zginęła od ran zadanych bagnetem w ostatniej fazie bitwy, kiedy nieprzyjaciel dotarł do obozu powstańców. Przenieśmy się teraz do Dobrej. Na miejscowym cmentarzu katolickim znajduje się zbiorowa mogiła poległych w bitwie pod Dobrą i Dobieszkowem powstańców. 25 września 1934 r. ze składek społeczeństwa postawiono im pomnik. W tej wspólnej mogile spoczywają między innymi: Karol Wieczorek mający lat 18, Jan Komorowski mający lat 37, Antoni Wietorowski mający lat 23. Spoczywa tutaj także 21 nieznanych bohaterów. Przejdźmy teraz do pobliskich Skoszew. Według zapisków historycznych, na miejscowym cmentarzu parafialnym znajduje się jedyna mogiła powstańca - Antoniego Sokolnickiego, syna okolicznego dziedzica. Został on zabity przez Moskali w bitwie pod Dobieszkowem w dniu 25 września 1863 r. jako 18-letni młodzieniec. A w aktach miejscowej parafii na jego temat zanotowano - "Antoni Sokolnicki zmarł 25 września 1863 r. o godz. 5-tej po południu. Był synem Michała i Konstancji ze Świętosławskich, małżonków Sokolnickich, dziedziców wsi Pacałowice". Naszą wędrówkę po miejscach w których spoczywają bohaterowie tamtych zmagań zakończmy w Tomaszowie Mazowieckim. Według zapisków z okresu międzywojennego, na trzech wyznaniowych cmentarzach spoczywają głównie weterani powstania a wśród nich aptekarz Henryk Knabe, Antoni Kot oraz pochodzący z Brzostówka - Stanisław Wierzbicki. Według tych samych przedwojennych zapisków - jest jeszcze jedna mogiła bezimiennego powstańca, przy ówczesnej ul. św. Antoniego, w miejscu gdzie wtedy stał żelazny krzyż. Warto na zakończenie, zacytować pewną notatkę pochodzącą z roku 1938 - "W zbiorach muzealnych Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Tomaszowie Maz. znajduje się niebiesko-biały sztandar z białym orłem i obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej, królowej korony Polskiej. Zawiera on na fantazyjnie porzuconych szarfach szereg dat, które najdokładniej obrazują jego patriotyczne przeznaczenie. Mówią o dziejach rozebranej Ojczyzny, od powstania kościuszkowskiego aż do krwawego roku 1863".