Kościół - rotunda

Nieprzypadkowo to właśnie na pl. Trzech Krzyży zbudowano kościół na cześć cara. Plac położony był bowiem u zbiegu wielu ulic i niezabudowany z żadnej strony. Uznano więc, że wybudowana tam świątynia powinna wyglądać okazale. I rzeczywiście tak wyglądała. Tym bardziej, że projekt architekta Piotra Aignera był bardzo oryginalny. Kościół miał kształt rotundy, przypominającej rzymski Panteon. W 1826 r. odbyła się uroczysta konsekracja świątyni.
Szybko jednak okazało się, że kościół jest zbyt mały jak na potrzeby wiernych. W latach 1890-1895 rozbudowano go więc według projektu Józefa Dziekońskiego. W czasie II wojny światowej świątynia uległa prawie całkowitemu zniszczeniu. Ocalał jedynie kościół dolny i tam właśnie w pierwszych, powojennych latach odprawiano nabożeństwa. Władze komunistyczne nie chciały się zgodzić na odbudowę kościoła w dotychczasowym kształcie i zdecydowały, że należy powrócić do projektu Aignera. Odbudowa została zakończona w 1952 r. i świątynię uroczyście poświęcił kard. Stefan Wyszyński.

Plebania Papieży

W historii kościoła i parafii św. Aleksandra mocno zapisało się dwóch biskupów i dwóch... papieży. Po wojnie proboszczem parafii był późniejszy biskup Zygmunt Choromański. Natomiast od 1969 r. proboszczem był bp Władysław Miziołek, który do śmierci mieszkał na plebanii przy ul. Książęcej. Ta sama plebania była także przez kilka lat siedzibą Nuncjusza Apostolskiego w Polsce. Achille Ratii, późniejszy papież Pius XI, rezydował w niej w latach 1919-1921. Zaś w 1923 r. na plebanii przebywał pełniący funkcję sekretarza nuncjatury ks. prał. Giovanni Battista Montini, późniejszy papież Paweł VI.
Dziś na plebanii przy Książęcej mieszka 7 księży: proboszcz, 2 wikariuszy i 4 rezydentów. Wszyscy mają mnóstwo pracy. W niedziele i święta odprawianych jest aż 11 Mszy św., po to, aby wszyscy mogli się pomieścić w niewielkim kościele. Proboszcz ks. kan. Tadeusz Balewski podkreśla jednak ze smutkiem, że z roku na rok liczba parafian maleje. - Młodzi wyprowadzają się z centrum na peryferie miasta. Wielu starszych parafian, emerytów, też jest zmuszona się wyprowadzić. Tu jest dużo mieszkań w starym budownictwie, zjawiają się nowi właściciele kamienic, którzy nakładają zbyt wysokie czynsze. Niewielkie emerytury nie pozwalają na ich zapłacenie - mówi Ksiądz Proboszcz.

Posłowie na rekolekcjach

W parafii działa bardzo wiele grup i wspólnot. Jest Caritas parafialna obejmująca opieką najuboższych. Owocnie rozwija się duszpasterstwo ministrantów, lektorów, bielanek i narzeczonych. Regularne spotkania ma Ruch Rodzin Nazaretańskich, Przymierze Rodzin i Rodzina Rodzin. Jednak najbardziej parafia św. Aleksandra znana jest chyba z duszpasterstwa parlamentarzystów. Duszpasterzem jest ks. inf. Henryk Chudek, rezydent w parafii. Parlamentarzyści mają co prawda w Sejmie swoją kaplicę, jednak co jakiś czas spotykają się na modlitwie również w kościele św. Aleksandra. Można ich tam spotkać np. przy okazji rekolekcji wielkopostnych i adwentowych. W tym roku w Wielki Czwartek o godz. 20.00, w kościele odprawiona zostanie specjalnie dla parlamentarzystów Msza św. Wieczerzy Pańskiej. To dlatego, że również w tym dniu przewidziane są obrady Sejmu.
W każdą niedzielę swoją specjalną Mszę św. w kościele mają głuchoniemi. Opiekunem tej grupy jest ks. Marian Mikołajczak. Msza prowadzona jest językiem migowym, a po niej głuchoniemi gromadzą się na plebanii na spotkaniu formacyjnym. Nieopodal kościoła mieści się Instytut Głuchoniemych założony przez ks. Jakuba Falkowskiego (1775-1848). Jego popiersie przed Instytutem uroczyście odsłonięto kilka miesięcy temu.

Bierzmowanie w każdy piątek

Wszyscy, którzy z różnych powodów nie przyjęli jeszcze bierzmowania, mogą to uczynić w kościele św. Aleksandra w każdy piątek. Wcześniej należy jednak odbyć kurs przygotowujący do tego sakramentu. Kursy odbywają się w ciągu całego roku np. w kościołach Świętego Krzyża, św. Anny, św. Klemensa czy św. Kazimierza. Z zaświadczeniem o odbyciu kursu przygotowawczego i odprawieniu sakramentalnej spowiedzi trzeba się stawić w piątek o godz. 18.00 w kościele św. Aleksandra. Bierzmowanemu musi oczywiście towarzyszyć świadek. Sakramentu udziela upoważniony do tego przez Arcybiskupa Warszawskiego ks. inf. Chudek. - Cieszy nas, że co tydzień sakrament bierzmowania przyjmuje spora grupa ok. 100 osób - podkreśla ks. Balewski.
Specyfiką parafii św. Aleksandra jest jej położenie w centrum stolicy. Dużo tutaj urzędów, ministerstw, ambasad. Pracujący tam ludzie, lub ci, którzy załatwiają w centrum jakieś sprawy, często zachodzą do kościoła na modlitwę. Praktycznie o każdej porze dnia w świątyni ktoś się modli. - Dlatego kościół musi być otwarty przez cały dzień, chociaż stwarza to niebezpieczeństwo kradzieży - mówi Ksiądz Proboszcz.

Trzy krzyże na placu

Specyficzne jest położenie kościoła św. Aleksandra, pośrodku placu, na którym zewsząd zbiegają się ulice. Stwarza to nieraz problemy z dotarciem do świątyni, szczególnie dla ludzi starszych. Większość przejść nie ma bowiem świateł, a kierowcy nie zawsze są chętni do przepuszczania pieszych. Ale kiedy już przedostaniemy się na środek placu, zanim wejdziemy do kościoła, warto zatrzymać się na chwilę na niewielkim skwerku przed świątynią. Stoją tam dwie kolumny z pozłacanymi krzyżami. Pochodzą z czasów, kiedy właśnie na pl. Trzech Krzyży kończyła się procesja Drogi Krzyżowej wyruszającej z Jazdowa. Było to w latach 1730-1791. Od tych dwóch krzyży na kolumnach wziął swoją nazwę plac.
Musi więc gdzieś być jeszcze trzeci krzyż. Bynajmniej nie jest to krzyż na kopule kościoła. Chodzi o krzyż, który trzyma św. Jan Nepomucen. Jego figura stoi nieco schowana wśród zieleni na placu i jest chyba trochę zapomniana przez warszawiaków.
Kiedy pytam o plany na przyszłość ks. Balewski wskazuje na konieczność przyciągnięcia do kościoła większej grupy dzieci i młodzieży. Inne zamierzenia to wybudowanie na parafialnej parceli Centrum Charytatywnego. Konieczny jest także remont stuletniej, neogotyckiej plebanii. Duży budynek jest w złym stanie technicznym. Na domiar złego zalewa go regularnie podziemne koryto rzeczki Żurawki. Pilnych remontów wymaga również budynek kościoła. - Wszystko to kosztuje duże pieniądze. Ale nie narzekam. Mam bardzo dobrych, ofiarnych parafian, którym tą drogą chciałem bardzo podziękować za ich troskę duchową i materialną o parafię - konkluduje Ksiądz Proboszcz.