W parlamencie przyjęto ustawę erygującą Święto Chrztu Polski, które ma być obchodzone corocznie 14 kwietnia. Nie będzie to jednak dzień ustawowo wolny od pracy. W ustawie zapisano, że ustanawia się to święto w celu upamiętnienia tego wydarzenia, „zważywszy na doniosłość decyzji Mieszka I, uznawanej za początek Państwa Polskiego”. Święto ma mieć charakter państwowy.

W ustawie podkreślono, że chrzest Polski miał „kluczowe znaczenie dla rozwoju naszej Ojczyzny”, lecz obecność w społecznej świadomości tego przełomowego wydarzenia jest „znikoma”.

Dlatego potrzebny jest ten „dzień narodowej refleksji nad dziedzictwem naszych ojców, nad odpowiedzialnością wszelkich władz państwowych, wszystkich obywateli i każdego z osobna za naszą Ojczyznę, za jej przyszłość i pomyślność. Święto to powinno służyć inspiracji do podejmowania działań na rzecz dobra wspólnego”.

Co bardzo ważne, u początku Polski powstawały równolegle administracyjne struktury kościelne i państwowe. Z tego wynika m.in. fenomen nierozerwalnego związku Kościoła z Narodem, co bywa niezrozumiałe oraz jest kwestionowane przez tych, którzy nie znają naszej tożsamości i szczególnego charakteru naszego chrześcijańskiego dziedzictwa.

Podczas prac nad ustawą dyskutowano nad datą ustanowienia święta. W Sejmie jej sprawozdawca pos. Dariusz Piontkowski (PiS) powiedział: „Nie znamy dokładnej daty chrztu, większość historyków uznaje jednak, że prawdopodobnie odbyło się to w Wielką Sobotę 14 kwietnia 966 r. Taką też datę zaproponowali wnioskodawcy”.

Data chrztu faktycznie wzbudza dyskusje, ponieważ nie ma bezpośredniego tekstu źródłowego. Za dzień chrztu Mieszka ogólnie uznaje się 14 kwietnia, ponieważ w tym dniu w 966 r., według kalendarza juliańskiego, przypadała Wielka Sobota. W tamtych wiekach, według wielu uczonych, uroczystego chrztu udzielano w wigilię paschalną.

Tymczasem badacz tej problematyki dr Jerzy Mańkowski w opracowaniu „Caecitas i illustratio, bellum bonum i chrzest Mieszka” – używając warsztatu filologa klasycznego przy badaniu „Kroniki” Wincentego Kadłubka, który opisywał to wydarzenie – doszedł do innych, znamiennych wniosków. Twierdzi, że nie była to praktyka powszechna, i podkreśla, że z przekazów źródłowych jednoznacznie wynika, iż przez wiele stuleci prymarnym świętem, podczas którego przyjmowano do Kościoła nowych wyznawców, w tym także nowe ludy, „była uroczystość Zesłania Ducha Świętego (w nomenklaturze łacińskiej – «Pentecoste»), a ściślej biorąc, wigilia tego święta”. Dr Mańkowski analizuje kluczowe zdanie „Kroniki” Kadłubka i dochodzi do wniosku, że „datą o wiele prawdopodobniejszą jest 3 lub 2 czerwca 966 r. («Dominica Pentecostes» lub «sabbatum in vigilia Pentecostes») według kalendarza juliańskiego. Uwzględniając opóźnienie tego kalendarza w stosunku do rzeczywistej pory roku zwrotnikowego, można w przybliżeniu przyjąć, że chrzest Mieszka poprzedzałby o ok. 16 dni świętowane 24 czerwca przesilenie letnie, czyli Sobótkę. Mogło tak się przypadkowo a szczęśliwie złożyć, że gdy w 966 r. dla Kościoła nadchodziła uroczystość Zesłania Ducha Świętego, w tych dniach pogańska jeszcze Polska obchodziła właśnie swoje Zielone Świątki”.

Gdyby ta hipoteza się potwierdziła, konieczna byłaby zatem zmiana terminu obchodzenia święta na wigilię Zesłania Ducha Świętego. Wtedy, co prawda, święto byłoby ruchome, ale za to zawsze wypadałoby w sobotę, czyli w dzień wolny od pracy, i bardziej można by się skupić na odpowiednim jego obchodzeniu.

Jan Maria Jackowski
Publicysta i pisarz, eseista, senator RP www.jmjackowski.pl