Dom bez formalności to rozwiązanie zawarte w pakiecie zmian legislacyjnych wchodzących w skład Polskiego Ładu. Dzięki zmianie przepisów każdy będzie mógł rozpocząć budowę małego jednorodzinnego domu mieszkalnego i wziąć odpowiedzialność za kierowanie budową bez uzyskania pozwolenia na budowę, bez obowiązku ustanawiania kierownika oraz prowadzenia dziennika budowy. – To ustawa wolnościowa, która ułatwi życie wielu polskim rodzinom i obniży koszty wybudowania własnego domu. Liczymy, że dzięki tej ustawie każdy, kto chce, będzie mógł wybudować dom w swojej rodzinnej miejscowości zamiast wyjeżdżać do dużego miasta i kupować mieszkanie. To krok w stronę ograniczenia wyludniania się wsi i miasteczek – mówi Niedzieli Piotr Uściński, wiceminister rozwoju i technologii, który jest odpowiedzialny za politykę mieszkaniową.

Nawet 120 m2

Ustawa uzyskała duże poparcie w Sejmie, bo za ułatwieniami dla rodzin głosowało 248 posłów z klubów PiS, Konfederacji, Porozumienia i Kukiz’15. Posłowie PSL wstrzymali się od głosu, a przeciw było 178 posłów z Lewicy, Koalicji Obywatelskiej i Polski 2050. Ich zdaniem, zmiany utrudnią życie samorządowcom i zakłócą ład przestrzenny w wielu miejscowościach. – My tylko zmieniamy i ułatwiamy procedury, a nie ingerujemy w ład przestrzenny. Wprowadzamy ustawowe ograniczenie analizowanego obszaru do 200 m wokół terenu inwestycji. Jeśli ktoś będzie chciał wybudować dom w szczerym polu, a w promieniu 200 m nie będzie innego domu, to gmina będzie mogła odmówić wydania warunków zabudowy – podkreśla min. Uściński.

Polacy będą mogli liczyć na duże ułatwienia w budowie domu o powierzchni do 70 m2 zabudowy, czyli 110-120 m2 powierzchni użytkowej na dwóch kondygnacjach. W ramach polityki prodemograficznej rodziny będą mogły liczyć na korzystne kredytowanie. – Ogłosiliśmy także konkurs na najlepsze i najładniejsze projekty domów, które spełniają wymogi nowych przepisów. Chcemy, by Polacy mogli sobie wybrać dom spośród ok. pięćdziesięciu projektów, które zostaną udostępnione za darmo lub za symboliczną złotówkę. A cały pakiet zmian i ułatwień będzie gotowy na przyszłoroczny sezon budowlany – mówi min. Uściński.

Nowoczesne i ekologiczne

Na zmiany skarżą się także niektórzy samorządowcy, bo urzędnicy mogą mieć w związku z tym więcej pracy. Mniejszy wpływ na podejmowane decyzje i 21-dniowy termin na odpowiedź mogą dać jednak efekt minimalizujący działania korupcyjne. Dla rodzin zmiany są korzystne, ale w branży budowlanej przeciwników jest znacznie więcej aniżeli zwolenników. Minister Uściński wyjaśnia: – Nie oznacza to, że firmy budowlane nie będą miały co robić. Liczymy, że pojawi się cały rynek usług dla domów o powierzchni 70 m2. Budowlańcy dostosują swoją ofertę, ale także firmy produkujące gotowe domy modułowe dostosują się do nowych warunków. Pewnie będą się zdarzały sytuacje, że ktoś z doświadczeniem wybuduje dom własnymi siłami, ale to raczej będzie margines.

Ustawa była najbardziej krytykowana przez firmy deweloperskie i związane z nimi media, bo na nowych regulacjach nie będą mogły zarobić. Inwestorem może być tylko rodzina, która buduje dom dla siebie. – Domy do 70 m2 mogą być nowoczesne, prefabrykowane i niskoemisyjne. To atrakcyjna alternatywa dla mieszkania w bloku, dlatego protestują deweloperzy – podkreśla prof. Norbert Maliszewski z Rządowego Centrum Analiz.

Dzięki tej ustawie domy będzie można budować na niewielkich działkach, nawet sporo mniejszych niż 500 m2. Ograniczanie kubatury zabudowy jest związane z polityką klimatyczną oraz kosztami utrzymania. W Polsce nadal są problemy z domami o zbyt dużej powierzchni, zbudowanymi ze słabej jakości materiałów. Z jednej strony Unia Europejska naciska ws. polityki klimatycznej, a z drugiej – także w Polsce rośnie świadomość dbania o czyste powietrze. Nowe domy powinny być optymalizowane pod względem energochłonności, bo skończyły się czasy tanich kopciuchów i taniego węgla. – Naszym celem jest umożliwienie Polakom budowania tańszych i ekologicznych domów. Mamy nadzieję, że konkurs architektoniczny pozwoli wyłonić projekty o wysokich walorach funkcjonalnych, ekologicznych, oszczędnych i estetycznych – mówi min. Uściński.

Bez wkładu własnego

Polityka prorodzinna i prodemograficzna rządu Zjednoczonej Prawicy znacząco podniosła poziom życia rodzin dzięki m.in. takim programom jak „Rodzina 500+”. Dla młodych małżeństw jednak największą barierą w powiększaniu rodziny są mieszkania. Ich ceny są na tyle wysokie, że młodych na nie nie stać, a zanim odłożą na wkład własny i osiągną zdolność kredytową, już nie będą tacy młodzi. A przecież wiek małżonków jest ważny dla poprawy sytuacji demograficznej. – Z myślą o nich zostaje wprowadzony program gwarancji dla rodzin, którym brakuje wkładu własnego i przez to nie mają możliwości kupna mieszkania lub budowy domu na kredyt – tłumaczy min. Uściński.

Zawarta w Polskim Ładzie rządowa gwarancja będzie udzielana do wysokości 100 tys. zł i 40% wartości mieszkania. Ustawa jest już po pierwszym czytaniu w Sejmie. – Własne mieszkanie to poczucie bezpieczeństwa, stabilność i lepsze perspektywy rozwoju. Stąd pomysł na program „Mieszkanie bez wkładu własnego”. Obejmie on tych, którzy chcą mieć swoje pierwsze mieszkanie z rynku pierwotnego, wtórnego, społecznego lub własny dom – wyjaśniła podczas prezentacji Marlena Maląg, minister rodziny i polityki społecznej.

Przełomem są instrumenty finansowe, które są ściśle powiązane z liczbą dzieci. Jeżeli po zaciągnięciu takiego „podżyrowanego” przez państwo kredytu pojawią się na świecie drugie i kolejne dziecko, wówczas państwo pomoże spłacić kredyt. – Tylko w przyszłym roku planujemy przeznaczyć na jego realizację 100 mln zł, a do 2030 r. na ten cel przeznaczymy aż 12 mld zł, bo liczymy, że dzieci będą się rodzić – mówi min. Uściński.

Zwiększyć podaż, zatrzymać ceny

Pomoc dla młodych małżeństw w kupnie mieszkania lub budowie domu, a później umarzanie kredytu wraz z pojawianiem się kolejnych dzieci mogą się okazać najbardziej skutecznym elementem polityki demograficznej. Mieszkanie i trwała rodzina zakorzeniają ludzi, zmniejszają zatem emigrację zarobkową, która przez ostatnie 15 lat była jednym z największych wyzwań polskiej polityki gospodarczej i demograficznej.

Sytuacja się zmieni, a ceny się ustabilizują, gdy popyt mieszkaniowy w Polsce zostanie zaspokojony. Dlatego obok tego, że będą ułatwienia w budowie własnego domu, musi być także wspierane tanie budownictwo mieszkań spółdzielczych i komunalnych, które mogą się stać alternatywą dla komercyjnych inwestycji deweloperskich. Minister Uściński zwraca uwagę, że na rynku mieszkaniowym mamy wciąż niezaspokojony popyt. – Chcemy, aby podaż na rynku była większa i nie powodowała sztucznego wzrostu cen. Aby to zrobić, trzeba ułatwić także deweloperom prowadzenie budowy – podkreśla.