Pogrzeb królowej Elżbiety II, w którym uczestniczyło ok. 500 światowych przywódców, przypomniał o „delikatnej potędze” Wielkiej Brytanii na świecie. Było to również spektakularne potwierdzenie – w starożytnej scenerii opactwa westminsterskiego, w samym centrum władzy – nieustannej przewagi chrześcijaństwa. Chociaż uroczystości były przygotowane przez Kościół anglikański, przywódcy innych wyznań również w nich uczestniczyli, w tym katolicki kardynał Vincent Nichols. Co to może zwiastować? Nowy król – Karol III w swoim pierwszym narodowym orędziu powiedział o „szczególnych stosunkach i odpowiedzialności” wynikających z jego związku z wiarą protestancką. Ponadto gdy spotkał przywódców religijnych w londyńskim pałacu Buckingham, podkreślił, że ma „dodatkowy obowiązek”. Cytując Karola III, to „obowiązek ochrony przestrzeni dla wiary i jej praktykowania przez religie, kultury, tradycje i wierzenia, do których kierują nas nasze serca i umysły”. „Przekonania, które rozkwitają w naszym bogato zróżnicowanym społeczeństwie i przyczyniają się do jego rozwoju, różnią się od siebie. Nasze społeczeństwo może się rozwijać tylko dzięki wyraźnemu zbiorowemu zaangażowaniu w podstawowe zasady wolności sumienia, hojności ducha i troski o innych, które są esencją naszej narodowości” – dodał. Brzmi zachęcająco, mimo wszystko jednak nie powinniśmy oczekiwać zbyt wiele.

Chrześcijanie na Wyspach

Coraz mniej ludzi deklaruje przynależność religijną. W ostatnich sondażach już tylko ok. połowy obywateli deklarowało się jako chrześcijanie (dwie dekady temu – ponad 70% ). W 2019 r. badanie Eurobarometru wskazało, że 14% osób to anglikanie, 13% – katolicy, a zdeklarowanych niewierzących było 37%. Chociaż dane są różne, prawdopodobne jest, że aktywne członkostwo we wszystkich Kościołach spadło znacząco od początku pandemii COVID-19.

Po sprowadzeniu na początku XIX wieku wspólnoty katolickiej do niewielkiej mniejszości, skupionej głównie wokół starych rodzin i intelektualnych konwertytów, Kościół katolicki w Wielkiej Brytanii został wzbogacony falami imigracji z Hiszpanii, Włoch, Irlandii, Polski i innych krajów. Wszystkie wniosły znaczący wkład w kulturę i duchowość katolicką tego kraju.

Katolicy w dużej mierze otrząsnęli się z dawnej nieśmiałości i mają teraz wpływ na życie publiczne, a także na edukację, sztukę i literaturę oraz na kluczowe instytucje medialne, takie jak BBC. Boris Johnson, chociaż nie był praktykującym katolikiem (przynajmniej formalnie), to był pierwszym brytyjskim premierem katolickim, kiedy objął urząd w 2019 r.; katolikami są również prominentni politycy w nowym konserwatywnym rządzie Liz Truss.

Co zmienią rządy nowego króla?

Zainteresowanie tym, co Kościół ma do zaoferowania, wzrosło za papieża Franciszka i wygląda na to, że będzie się rozwijać. Dawne antykatolickie stereotypy coraz częściej uznaje się za nieprawdziwe i niesprawiedliwe, a Kościół katolicki cieszy się coraz większym uznaniem, zauważa się jego stabilność – w przeciwieństwie do podziałów i niepewności nękających Kościół protestancki. Wielka Brytania może zmierzać w kierunku nowego „katolickiego przełomu”. Na razie jednak tym, którzy oglądali pogrzeb królowej, przypomniały się także bogactwo i głębia dziedzictwa anglikańskiego, z jego wspaniałymi zabytkowymi katedrami, tradycjami muzyki sakralnej, liturgii i kaznodziejstwa. Kiedy Benedykt XVI uczestniczył w 2010 r. w liturgii w opactwie westminsterskim, jego rzecznik prasowy – ks. Federico Lombardi powiedział, że było to najpiękniejsze nabożeństwo, w jakim kiedykolwiek uczestniczył. A ponieważ Kościoły ponownie znalazły się w centrum uwagi na Wyspach, mają okazję do nawiązania ponownego kontaktu ze społeczeństwem.

Czy cokolwiek z tego może się przełożyć na nową falę chrześcijańskich nawróceń? To się dopiero okaże. Zobaczymy też, czy i w jaki sposób oficjalny status przypisywany wierze chrześcijańskiej mógłby się dostosować i rozwinąć pod rządami nowego króla. Elżbieta II chodziła do kościoła przez całe życie. Podczas swojej koronacji w 1953 r. obiecała, że zachowa „doktrynę, kult, dyscyplinę i rząd” Kościoła anglikańskiego, a także „prawdziwą wiarę protestancką” w Szkocji. Otworzyła synod generalny zarządzający Kościołem, była zaangażowana w wiele organizacji charytatywnych związanych z wiarą, a także utrzymywała bliskie kontakty z anglikańskim arcybiskupem Canterbury – Justinem Welbym. Za jego pośrednictwem utrzymywała również stosunki z ogólnoświatową Wspólnotą Anglikańską, której czterdzieści dwa autonomiczne Kościoły, liczące 85 mln członków, stanowią trzecie co do wielkości wyznanie chrześcijańskie na świecie, po katolicyzmie i prawosławiu.

Mroczne realia współczesności

Elżbieta II regularnie odwoływała się do swojej wiary w przemówieniach. „Życie Jezusa Chrystusa, Księcia Pokoju, jest inspiracją i kotwicą w moim życiu” – wyjaśniła w jednym ze swoich ostatnich orędzi na Boże Narodzenie. „Przykład Chrystusa nauczył mnie szanować i cenić wszystkich ludzi, bez względu na wiarę lub jej brak” – podkreśliła. Te wyznaczniki i wskazówki prawdopodobnie zmienią się nieco w nadchodzącym okresie, gdy tradycje i długo utrzymywane założenia zostaną ponownie ocenione, a cześć dla monarchii nie będzie się już skupiała na samej Elżbiecie II. Ostatnia podróż zmarłej królowej z Edynburga do Londynu zbiegła się w czasie z peregrynacją na Wyspach relikwii św. Bernadetty z Lourdes. Papież Franciszek w depeszy kondolencyjnej do Karola III oddał królowej Elżbiecie hołd, podkreślając jej „niestrudzoną służbę dla dobra narodu i wspólnoty, jej oddanie się obowiązkom, niezłomne świadectwo wiary w Jezusa Chrystusa i mocną nadzieję w Jego obietnice”. Przynajmniej na razie może to odzwierciedlać dominujące uczucie Brytyjczyków, że śmierć Elżbiety II oznacza odejście pokolenia, które wierzyło w przyzwoitość, szczerość, uczciwość, bezinteresowność i obowiązek – w przeciwieństwie do niechlubnych standardów i mrocznych realiów współczesności.

Autor jest korespondentem brytyjskiego tygodnika katolickiego The Tablet oraz współpracownikiem Catholic News Service w Waszyngtonie