Bez względu na to, jak usilnie będziemy starali się oddzielić tradycyjne papierosy od tych elektronicznych, nie unikniemy konkluzji, że elektroniczny wynalazek, mimo mniejszej toksyczności, nie jest niczym zdrowym.

Glikol z gliceryną

Urządzenie elektroniczne, zwane potocznie e-papierosem, skonstruowane jest z: ustnika, baterii i elementu nagrzewającego e-liquid, czyli płynny wkład. Ten ostatni zawiera w swoim składzie glikol propylenowy oraz glicerynę. Clearomizer, bo tym właśnie jest owa grzałka, nagrzewa e-liquid do temp. 200-300°C. To powoduje, że płyn odparowuje, zmieniając się w delikatną mgiełkę. Choć zamiast dymu powstaje para wodna, to bardzo często zawiera nikotynę i syntetyczne aromaty, nie jest więc neutralna. W zależności od ceny płyny mogą mieć różny skład. Dostępne są także warianty beznikotynowe, tzw. zerówki, i one faktycznie nie powodują u użytkownika uzależnienia. Ale – uwaga – nie ma jeszcze dostatecznie miarodajnych badań, które potwierdziłyby lub wykluczyłyby ich szkodliwość!

Popularność zdobywają e-liquidy, które zamiast nikotyny zawierają konopie siewne, rośliny legalne w Polsce, pod warunkiem, że zawartość THC (związek organiczny z grupy kannabinoidów, główna substancja psychoaktywna zawarta w konopiach – przyp. K.K.) nie przekracza 0,2%. Warto wziąć to pod uwagę, gdy kupuje się np. produkty z importu, aby nie doświadczyć kłopotów zdrowotnych, ale też problemów natury prawnej. A że niemal wszystko jest kwestią ceny, w e-liquidach z najwyższej półki nie znajdziemy syntetycznych aromatów, tylko naturalne terpeny pochodzenia roślinnego.

E-papierosy różnią się wagą, rozmiarem, możliwością regulowania temperatury lub brakiem tego mechanizmu. Jedno jest pewne: ta używka generuje także toksyczne zanieczyszczenia do atmosfery.

Ulubiona używka młodzieży

E-papierosy są szczególnie popularne wśród młodzieży. Dane statystyczne budzą grozę: co czwarty polski nastolatek sięga po papierosy elektroniczne. Specjaliści nie pozostawiają złudzeń – mechanizm uzależnienia jest podobny jak w przypadku papierosów tradycyjnych. Tu jednak sytuacja wygląda na tyle gorzej, że osoby sięgające po to nowoczesne urządzenie nie są świadome ryzyka. Społeczne przyzwolenie na użytkowanie elektronicznego papierosa i brak kampanii wyjaśniających, czym faktycznie on jest, gasi „czerwone światło”. Dlatego również wielu rodziców nie widzi nic złego w fakcie, że ich nieletnie pociechy generują opary aromatycznej mgiełki. W końcu lepszy e-papieros niż klasyczny nikotynowy truciciel. Ale czy lepszy oznacza faktycznie dobry?

Terapeuci zwracają uwagę, że objawy uzależnienia od e-papierosa są podobne do tych, które występują u tradycyjnych palaczy. Pacjenci, także ci nieletni, potrafią przez cały dzień nie wyjmować papierosa z ust i późnym wieczorem wybrać się do odległego sklepu po e-liquid.

Uwaga na to kłamstwo

Terapeuci profilaktyki uzależnień i lekarze alarmują, że palenie e-papierosów nie pozwala zerwać z klasycznym nałogiem nikotynowym i takie rozwiązania wprowadzają użytkownika w błąd. Ich konsument w dobrej wierze sięga po nowoczesną alternatywę, zazwyczaj nie zdając sobie sprawy z tego, że w ten sposób podtrzymuje swoje nawyki wynikające z uzależnienia.

W większości przypadków w e-papierosach występują dawki nikotyny, które nie zawsze można zmierzyć. Nikt też nie wątpi w to, że nikotyna jest bardzo silną toksyną, wpływającą destrukcyjnie na cały organizm. Przede wszystkim działa kardiotoksycznie, co oznacza, że uszkadza układ sercowo-naczyniowy – obkurcza naczynia krwionośne, prowadząc do rozwoju choroby wieńcowej. Zwiększa też ryzyko zawału serca.

Specjaliści zwracają uwagę na fakt, że papierosy elektroniczne można przedawkować. Prowadzi to do bólu głowy, biegunki, a nawet permanentnego zmęczenia. Odnotowano też skrajne przypadki oderwania od rzeczywistości.

Nie są to jedyne zagrożenia, jakie niesie ze sobą ta wciąż nowa społeczna moda. Bo właśnie o modzie należy tutaj wspomnieć. Urządzenie jest przedstawiane marketingowo tak, aby kojarzyło się z bezpieczeństwem. Można je silnie spersonalizować, tzn. dopasować nie tylko preferencje konsumenckie, ale też wygląd przedmiotu. To nie przypadek ani zbieg okoliczności, że tak chętnie po e-papierosa sięgają młodzi ludzie.

Zdradzieckie toksyny

Wspomnieliśmy już o społecznie akceptowanej parze wodnej, która zastępuje ciężki, drażniący dym. Zwolennicy e-papierosów są gotowi wieść długie dyskusje, które mają na celu przeforsowanie argumentów o nieszkodliwości elektronicznego urządzenia. Ale jakie faktycznie związki chemiczne występują w nowomodnym papierosie?

Obok omówionej już nikotyny znajdziemy tutaj acetaldehyd, aceton, akroleinę i formaldehyd. Z punktu widzenia toksykologii i terapii uzależnień najgorsze jest to, że trudno określić ich dokładną ilość użytkowaną przez e-palacza. Dlaczego? Ponieważ stężenie niektórych substancji jest zależne od temperatury podgrzewania. Im silniej podgrzewamy e-liquid, tym groźniejsze staje się wdychanie oparów. Nierzadko ta z pozoru niewinna mgiełka jest równie toksyczna, co dym ze spalanego tytoniu.

E-papierosy zyskały wyjątkową popularność wśród młodych ludzi. Polska jest swego rodzaju fenomenem na tle innych państw. W żadnym innym kraju problem używania e-papierosów nie osiągnął takiej skali jak u nas. Na polskim rynku e-papierosy pojawiły się w 2006 r. i od tego czasu obserwujemy stały wzrost liczby ich użytkowników, szczególnie w grupie nastolatków i młodych dorosłych. Po e-papierosy sięgają uczniowie ostatnich klas szkół podstawowych, co jest niepokojącym zjawiskiem. W opinii pedagogów, w polskich szkołach wykształciła się moda na e-palenie. Obserwacje nauczycieli potwierdzają badacze.

Prototyp e-papierosa został opracowany w latach 60. XX wieku. Stworzony wówczas papieros przypominał w smaku tytoń, nie produkował popiołu, dymu i wytwarzał o 83% mniej rakotwórczych związków niż tradycyjne wyroby, jednak nadal emitował tlenek węgla i zawierał nikotynę. Produkt nie został dobrze przyjęty przez konsumentów, a ciągłe problemy techniczne sprawiły, że producent zrezygnował z kontynuowania tego projektu.

Współczesny e-papieros powstał dopiero w 2003 r. Opracował go chiński farmaceuta Lik Hon, który podjął pracę nad tym, jak bezpiecznie wdychać nikotynę, po tym, jak jego ojciec palacz zmarł na raka płuc.

90% e-papierosów produkowanych jest w Chinach, jednak konsumenci w Europie i USA zaczęli się domagać kontroli jakości tego produktu, dlatego powstały lokalne firmy (część z nich działa też w Polsce).

(Źródło tekstów na aplach: GUS)