Uchodźcą nie zostaje się z wyboru. Jest to "...osoba, która żywi uzasadnioną obawę przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub poglądów politycznych, znajduje się poza terytorium kraju, którego jest obywatelem i - z powodu tych obaw nie chce lub nie może do tego kraju powrócić."
Nowe tysiąclecie postawiło przed społeczeństwem polskim wiele zadań do wykonania. Przygotowania do wejścia Polski do Unii Europejskiej, dostosowanie naszego prawa do standardów unijnych przyczyniło się do wprowadzania zmian ustawodawczych nie zawsze korzystnych dla potrzebujących. Szczególnie trudna jest sytuacja migrantów i uchodźców, którzy wybrali nasz kraj jako swoją nową ojczyznę. Polska od 1991 r., po ratyfikowaniu konwencji genewskiej z 1951 r. i protokołu nowojorskiego z 1967 r., rozpoczęła przyjmowanie uchodźców. Utworzono wtedy rządową Komisję ds. Uchodźców, która z czasem przekształciła się w Urząd ds. Repatriacji i Cudzoziemców, zajmujący się uchodźcami, migrantami i repatriantami. Od tego czasu o nadanie statusu uchodźcy wystąpiło ponad 30 tys. cudzoziemców. Ponad 1500 osób otrzymało status uchodźcy. Wśród nich największą grupę stanowią obywatele Bośni i Hercegowiny, Rosji, Somalii, Sri Lanki i Afganistanu.
W 1997r. Polska przyjęła ustawę o cudzoziemcach, nowelizowaną w 2001r., która precyzuje prawa i obowiązki osób ubiegających się o status uchodźcy oraz uchodźców. Obecnie trwają prace nad kolejną zmianą polskich regulacji prawnych.
Według danych Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców w okresie od 1stycznia do 31 grudnia 2002r. w Polsce złożono 5153 wnioski o nadanie statusu uchodźcy. W tym czasie pozytywnie rozpatrzono 280 wniosków. Liczba składanych w Polsce wniosków systematycznie rośnie - największą grupę uchodźców stanowią obywatele Federacji Rosyjskiej, deklarując narodowość czeczeńską (3048 osób).
Rosnąca liczba uchodźców i migrantów szukających schronienia i lepszych warunków życia sprawiła, że liczne organizacje pozarządowe zaangażowały się w działalność na rzecz migrantów, a szczególnie uchodźców, tworząc odpowiednie jednostki organizacyjne. Wśród tych organizacji działają: Helsińska Fundacja Praw Człowieka oraz Poradnie Prawne w Krakowie i Warszawie, Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji w Warszawie, Polska Akcja Humanitarna, Polski Czerwony Krzyż, Caritas. Odgrywają one bardzo istotną rolę w polskim systemie ochrony uchodźców.
Caritas Polska po raz pierwszy podjęła kroki w kierunku zaangażowania w pracę na rzecz uchodźców w 1993 r., przyjmując propozycję współpracy międzynarodowych organizacji katolickich świadomych konieczności włączenia się Polski w tę działalność.
Uchodźcy i migranci są jak przybysze, w których sam Jezus pragnie zostać rozpoznany. Obowiązek gościnności oraz chrześcijańskiej tożsamości nakazują przyjąć ich i okazać solidarność. Dlatego Caritas poprzez swoją działalność niestrudzenie przypomina o godności człowieka i broni jego praw, gdy są one łamane. Należy do nich zwłaszcza prawo do ojczyzny, do swobodnego zamieszkiwania we własnym kraju, do życia wspólnie z rodziną, do zachowania dziedzictwa kulturowego i językowego i do tego, aby każdy był szanowany i traktowany w sposób odpowiadający godności ludzkiej istoty.
My, chrześcijanie, jesteśmy powołani do wypełniania swoich obowiązków w sposób bardziej świadomy i zdecydowany. Jako obywatele kraju przyjmującego migrantów, świadomi nakazów wiary winniśmy ukazywać, że Ewangelia Chrystusa służy dobru i wolności wszystkich dzieci Bożych. Działając indywidualnie, czy w ramach parafii nie możemy uchylać się od zajęcia stanowiska przychylnego ludziom zepchniętym na margines społeczeństwa lub pozostawionym bez żadnej pomocy. Wychodząc naprzeciw tym wszystkim prawom i naukom Chrystusa w czterech diecezjach na terenie Polski utworzono placówki zaangażowane w udzielanie fachowej pomocy dla migrantów i uchodźców. Caritas Diecezji Legnickiej włączyła się do tego projektu w 1998 r. utworzeniem w Zgorzelcu przy parafii św. Bonifacego Biura Informacji dla Migrantów i Uchodźców. Zgorzelecka placówka w ciągu 4-letniej działalności obejmuje swoją opieką coraz więcej osób. Są to uchodźcy będący w procedurze, migranci legalni i nielegalni, rodziny mieszane, repatrianci, wszyscy potrzebujący niezależnie od deklarowanego przez nich wyznania. Działalność biur Caritas na rzecz migrantów i uchodźców opiera się przede wszystkim na udzielaniu pomocy socjalnej, informacji prawnej oraz integracji ze środowiskiem lokalnym. Każda osoba zostaje z uwagą i życzliwością wysłuchana, a problemy, z którymi przychodzi, wymagają indywidualnego podejścia, troski i życzliwości. Najczęściej spotykane problemy uchodźców i migrantów to: brak mieszkania, uzyskania zezwolenia na zatrudnienie, kłopoty z meldunkiem, zupełny brak pomocy socjalnej. Z prawnego punktu widzenia osoby te pozbawione są jakichkolwiek uprawnień i pozostawione same sobie. Co więcej aktualny poziom bezrobocia i bardzo wysoki koszt wynajmu mieszkań sprawia, że bardzo ciężko jest im wieść godne życie. W rezultacie migranci mieszkający w Polsce bardzo często padają ofiarami nieuczciwych pracodawców, nie otrzymując w zamian pracy żadnej ochrony ani pomocy ze strony władz państwowych, żyjąc tym samym w niezwykle trudnym położeniu materialnym.
Dlatego już od 9 lat Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych w Warszawie organizuje Dzień Uchodźcy, który daje okazję do dyskusji, refleksji o wielości i różnorodności świata, tolerancji.
Przede wszystkim jest to okazja, aby zauważyć los uchodźców - ludzi uciekających ze swoich krajów przed prześladowaniem i wojną. Jest ich w Polsce coraz więcej. Dajmy im szansę, aby mogli stać się wartościowymi członkami polskiego społeczeństwa.