Już w XII wieku Łowicz był ważnym ośrodkiem życia religijnego i politycznego. W 1136 r. stał się miastem rezydencjonalnym arcybiskupów gnieźnieńskich, prymasów Polski.

W 1335 r. w miejsce drewniano-ziemnego grodu rozpoczęto budowę zamku, który stał się rezydencją arcybiskupów gnieźnieńskich. Około 1433 r. w Łowiczu powstała filia Akademii Krakowskiej, a w 1700 r., z inicjatywy prymasa Michała Radziejowskiego, zostało utworzone seminarium duchowne. Arcybiskupi starali się o rozwój miasta. Na potrzeby dworu prymasowskiego pracowali najwybitniejsi polscy oraz europejscy malarze i rzeźbiarze. Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja w obecnej formie powstała w latach 1625-58. Jest najcenniejszym i najpiękniejszym obiektem miasta, nazywanym Wawelem Mazowsza. Skromna z zewnątrz świątynia zachwyca bogato zdobionym wnętrzem, barokowymi ołtarzami, imponującymi grobowcami, a także kaplicami prymasowskimi. Wrażenie robią stiukowe dekoracje, ambona i konfesjonały. Najpiękniejsze kaplice to: renesansowa Tarnowskich i klasycystyczna św. Wiktorii. Pierwszym duchownym pochowanym w katedrze był abp Jan Przerębski, sekretarz Zygmunta Augusta, od 1559 r. arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski. W kolegiacie pochowani są m.in.: abp Henryk Firlej, który ofiarował świątyni relikwie św. Wiktorii, abp Wacław Leszczyński, prymas Polski, abp Władysław Łubieński, założyciel łowickiej drukarni prymasowskiej. W katedrze spoczywają także prymasi, którym dedykowano kaplice, m.in.: abp Jakub Uchański, sekretarz i zarządca dóbr królowej Bony, oraz: abp Jan Lipski, abp Jan Wężyk, abp Mikołaj Prażmowski, abp Adam Ignacy Komorowski.

25 marca 1992 r. Jan Paweł II bullą Totus Tuus Poloniae populus ustanowił diecezję łowicką prymasowską kolegiatę podniósł do godności katedry, a św. Wiktorię, ogłosił patronką nowo powstałej diecezji. /ic