W pierwszym dniu w Miejskim Domu Kultury im. Aleksandra Sas-Bandrowskiego uczestnicy wysłuchali interesujących prelekcji i prezentacji. Mateusz Werner, kierownik Oddziału Dziedzictwa i Projektów Kulturalnych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego podzielił się swoimi refleksjami na temat realizowanego programu badawczego w prelekcji „Bezkresny Fenomen Kresów”. Według Andrzeja Nowaka fenomen Kresów opiera się na trzech filarach: historii, pamięci i legendzie. Jacek Kolbuszewski fenomen Kresów widzi jako krainę obfitości (urodzajne ziemie), krainę przeklętą (przez którą przewalały się konflikty zbrojne, wojny, pożogi, grabieże), krainę domu rodzinnego (naszych korzeni, raj utracony). Mateusz Werner scharakteryzował zasoby o Kresach znajdujące się w 24 placówkach muzealnych Polski.

Duchowieństwo z Kresów

Biskup dr hab. Mariusz Leszczyński wygłosił referat „Księża diecezjalni ekspatrianci archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego”. Archidiecezja ta w 1939 r. liczyła 28 dekanatów, 416 placówek duszpasterskich i ponad milion wiernych. Na terenie archidiecezji pracowało 754 kapłanów diecezjalnych i 249 zakonnych. W wyniku decyzji konferencji w Jałcie i Poczdamie prawie cała archidiecezja włączona została do Republiki Ukraińskiej. Tylko 5,5 procent jej terytorium ostało się w granicach nowej Polski. Nastąpiło masowe, odgórnie zarządzone przesiedlenie ludności polskiej. Zgodnie z sugestią metropolity lwowskiego abp. Eugeniusza Baziaka księża mieli się ewakuować wtedy, gdy cała parafia lub jej większość decydowała się na wyjazd. Ekspatriacja była przeżyciem bolesnym. Nie było pewności czy pojedzie się na Wschód czy Zachód. – Wszyscy kapłani ekspatrianci zasługują na godne upamiętnienie ich drogi życiowej oraz służby Bogu i ludziom w tych trudnych czasach dla Kościoła i Ojczyzny. Dlatego napisałem na ten temat książkę, która liczy 1082 strony i zawiera słownik biograficzny księży ekspatriantów archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego. Słownik zawiera 636 życiorysów. Publikacją tą ocaliłem od zapomnienia tych kapłanów – powiedział bp Leszczyński.

Dojrzeć do pojednania

Biskup Marian Buczek, emerytowany ordynariusz Diecezji Charkowsko-Zaporoskiej mówił o „Refleksjach w 80. rocznicę Zbrodni Wołyńskiej dokonanej przez nacjonalistów z OUN UPA na Polakach”. Zauważył, że na Kresach była mozaika etniczna, różne narodowości, religie. Ukraińcy chcieli oczyścić swą ziemię z Polaków, dlatego mordowali. Nie wszyscy. Byli tacy, którzy ratowali Polaków. Władze Polski ustanowiły medal Sprawiedliwy wśród Ukraińców, ale ci, którym go przyznano boją się go przyjmować, by nie być piętnowanym przez nacjonalistów. Nadal na Ukrainie jest przekonanie, że na pojednanie i przebaczenie jeszcze nie pora.

Dr Tomasz Bereza, pracownik Oddziałowego Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie w swojej prezentacji ukazał „Podole w okresie międzywojennym na fotografiach z kolekcji Leszka Jacórzewskiego”. W godzinach popołudniowych w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Lubaczowie, odbył się wernisaż wystawy „Kresowe Wspomnienia, część 2”.

Bogata oferta

W drugim dniu konferencji, 13 września wystąpili: Artur Dobrucki, antykwariusz i konserwator zabytków, pracownik Muzeum Ulmów w Markowej, Tomasz Kuba Kozłowski z Domu Spotkań z Historią w Warszawie, dr Piotr Olechowski, naczelnik Wydziału ds. Badań nad Stratami Wojennymi w Instytucie Strat Wojennych im. Jana Karskiego oraz adiunkt Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego w Warszawie, a także Tomasz Róg, historyk regionalista, pracownik Miejskiej Biblioteki Publicznej w Cieszanowie.

Przez dwa dni uczniowie, nauczyciele, edukatorzy, bibliotekarze mieli możliwość bliższego poznania historii związanych z Kresami. Organizatorem spotkania było Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich Oddział Lubaczów we współpracy z Miejską Biblioteką Publiczną im. Władysława Broniewskiego w Lubaczowie.