Maria Fortuna-Sudor: Skąd pomysł, aby uczniowie odkrywali historie Polaków, którzy ratowali Żydów w czasie II wojny światowej?

Roksana Szczypta-Szczęch: Z inicjatywą wyszło Kuratorium Oświaty w Krakowie, a krakowski Oddział IPN temat podjął, wszak mamy wykonaną ogromną pracę badawczą w tym zakresie. Do współpracy zaprosiliśmy wydziały katechetyczne Kurii Metropolitalnej Archidiecezji Krakowskiej oraz Kurii Diecezjalnej w Tarnowie. Na ogłoszenie konkursu wpływ miała m.in. beatyfikacja rodziny Ulmów oraz decyzja Sejmu RP, że 2024 r. będzie Rokiem Rodziny Ulmów. Organizatorom zależy, aby młodzież poznała też historie innych Polaków ratujących Żydów na terenie okupowanej przez Niemców Polski. Chcemy też wydobyć z zapomnienia osoby, które nie zostały uhonorowane za niesienie pomocy Żydom.

A co konkurs przyniesie uczestnikom i organizatorom?

Uczniowie poznają już opisanych bohaterów ratujących Żydów, ale też – i bardzo na to liczymy - wydobędą z cienia Polaków, którzy nie mają tytułu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” nadawanego przez Yad Vashem w Jerozolimie. Wśród pamiątek rodzinnych uczniowie mogą znaleźć dokumenty, zapiski, zdjęcia, a także poznać przekazywane w rodzinach, środowiskach opowieści związane z tematem. Jestem przekonana, że w ramach konkursu niejedna postać, niejedna historia zostanie wydobyta z cienia. A te już znane mogą zostać wzbogacone o cenne, dodatkowe informacje, zdjęcia, dokumenty…

Jakie rady dałaby Pani – jako badacz najnowszej historii – tym, którzy zdecydują się wziąć udział w konkursie?

Proponuję, aby zapoznali się m.in. z materiałem umieszczonym na stronie internetowej zarówno Oddziału IPN w Krakowie, jak i Kuratorium Oświaty (w zakładce „Polacy ratujący Żydów”). Polecam także stronę Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN www.sprawiedliwi.org.pl, gdzie są informacje na temat Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Zachęcam też do lektury dokumentów, wiadomości zebranych przez IPN. Uczeń może się z tymi materiałami zapoznać i rozeznać, czy jest daną historią zainteresowany. Pragnę zaznaczyć, że do udziału konkursie są zaproszeni uczniowie z Małopolski, ale ich poszukiwań nie ograniczamy do województwa małopolskiego. Uczestnicy mogą sięgać po materiały i tematy, które dotyczą innych terenów okupowanej przez Niemców Polski. Można też pytać starszych ludzi, przeglądać domowe archiwa, a przy okazji odwiedzania grobów w listopadowe dni, poznać historie zmarłych przodków.

Dlaczego warto wziąć udział w konkursie?

Poza nagrodami rzeczowymi dla laureatów, w obu kategoriach, organizatorzy mają prawo do przyznawania wyróżnień. Ponadto, jeśli w ocenie kapituły będą to prace szczególnie wartościowe, możliwe jest wydanie publikacji pokonkursowej. Jednak najważniejszą nagrodą dla każdego uczestnika jest usystematyzowanie wiedzy, pełniejsze poznanie historii okresu II wojny światowej, postaw Polaków, ale też uświadomienie sobie, jaką wartością jest życie. Walor edukacyjny tego konkursu nie zamyka się wyłącznie w obrębie historii politycznej, lecz wchodzi na grunt etyki i tego, co powinno kształtować współczesną cywilizację.

Trwa konkurs literacko-dokumentalny „Młody dokumentalista 2023/2024”, pod hasłem „...bo ratujemy życie”. Do udziału w nim zostali zaproszeni uczniowie małopolskich szkół. Zadanie konkursowe polega na indywidualnym napisaniu reportażu poświęconego wybranej osobie lub osobom (np. rodzinie) – Polakom ratującym Żydów na terenie okupowanej przez Niemców Polski w latach 1939-45. Patronat honorowy nad projektem objęli: dr Wanda Półtawska, metropolita krakowski abp Marek Jędraszewski i ordynariusz diecezji tarnowskiej bp Andrzej Jeż.