Często i słusznie podkreśla się konieczność i wartość cnoty sprawiedliwości. Nakazuje ona, żeby każdemu oddać to, co mu się słusznie należy. O ile jednak w sprawach materialnych jest to wymierne, o tyle w sprawach duchowych sytuacja staje się zdecydowanie bardziej złożona. W sprawach materialnych można – i często trzeba – przezwyciężyć sprawiedliwość np. przez darowanie czy zmniejszenie długu, co zakłada rezygnację z pewnej części należnych mi dóbr, bez których mogę się obyć. W sprawach duchowych to, co najważniejsze, odbywa się we wnętrzu człowieka i potrzebuje gruntownej przemiany umysłu i serca. Poczucie wyrządzonej krzywdy może być tak wielkie, że domaga się ukarania krzywdziciela, a nawet odwzajemnienia doznanej krzywdy. I właśnie wtedy miejsce sprawiedliwości powinno zająć miłosierdzie. Motywacja sprawiedliwości jest z gruntu naturalna, motywacja miłosierdzia natomiast ma charakter nadprzyrodzony. Jezus Chrystus idzie jeszcze dalej i uczy trudnej prawdy: nie ma sprawiedliwości bez miłosierdzia, ale nie ma miłosierdzia bez przebaczenia. Dopiero na gruncie przebaczenia wyrasta postawa miłowania nieprzyjaciół.

Słowa Jezusa szokują: „Jeśli cię kto uderzy w policzek, nadstaw mu i drugi. Jeśli zabiera ci płaszcz, nie broń mu i szaty. Dawaj każdemu, kto cię prosi, a nie dopominaj się zwrotu od tego, kto bierze twoje”. W relacjach międzyludzkich, także tych między chrześcijanami, nie zachowujemy się w ten sposób. Ale to nie znaczy, że słowa Jezusa są puste lub na wyrost. Można je porównać do treści Ośmiu błogosławieństw, które też wyznaczają ideał. Nawet jeżeli wydaje się on niedościgniony, to przecież wiemy, że istnieje, i staramy się go osiągnąć. To sprawia, że różnimy się od tych, którzy Boga objawionego w Jezusie Chrystusie nie znają, a także od tych, którzy za nic mają szlachetne ideały Ewangelii. A jeżeli nasze życie i postępowanie nie dorastają do tego ideału, jeżeli nie jesteśmy w stanie praktykować przykazania miłości nieprzyjaciół, to wiemy, że zeszliśmy z drogi Ewangelii i że trzeba na nią wrócić. Bez ponawianego praktykowania przykazania miłości nieprzyjaciół świat, w którym wciąż jest wiele zła, byłby znacznie gorszy.

Dojrzały wyznawca Jezusa Chrystusa zawsze ma w pamięci jego słowa: „Wy natomiast miłujcie waszych nieprzyjaciół, czyńcie dobrze i pożyczajcie, niczego się za to nie spodziewając. A wasza nagroda będzie wielka i będziecie synami Najwyższego; ponieważ On jest dobry dla niewdzięcznych i złych. Bądźcie miłosierni, jak Ojciec wasz jest miłosierny”. Rozpoznajemy echa piątej prośby Modlitwy Pańskiej: „i odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom”. Właśnie na tym polega etyka naśladowania Boga, który – jak często powtarza papież Franciszek – okazując ludziom miłosierdzie, nigdy nie męczy się przebaczaniem.