Baptysteriów, bo o nich mowa, trudno szukać na naszych terenach. Najsławniejsze zaś to te włoskie – w Rzymie, Florencji, Padwie czy Parmie.

Warto wiedzieć, że w pierwszych wiekach chrzest odbywał się przez zanurzenie chrzczonego w sadzawce baptysterium. Stąd właśnie samo określenie „baptysterium” odnosi się także do niecki chrzcielnej (sadzawki lub basenu), która umożliwiała choć częściowe zanurzenie przyjmującego chrzest. Po potrójnym – na cześć Trójcy Świętej – i obmyciu z grzechów nowo ochrzczony otrzymywał białą szatę. W wiekach średnich, wraz z wprowadzaniem chrztu małych dzieci i ze zmianą formy chrztu (przez polanie głowy wodą), zaniechano budowy baptysteriów, a w kościołach zaczęły się pojawiać chrzcielnice, które znamy z naszych świątyń.

Florencja

Powstałe w IV-VI wieku Baptysterium św. Jana, położone tuż przy Katedrze Santa Maria del Fiore i dzwonnicy, nosi tytuł bazyliki mniejszej. Dzisiejszy wygląd z charakterystyczną okładziną z białego i zielonego marmuru zawdzięcza przebudowom, które trwały do XIII wieku. Zbudowane na planie ośmioboku z główną fasadą zwróconą na wschód (ku katedrze), słynie z trojga rzeźbionych drzwi z brązu (wschodnie, za Michałem Aniołem, są nazywane Bramą Raju). Jego wnętrze zdobią barwne płyty kamienne, a dach – XIII-wieczne mozaiki, które przedstawiają postać Chrystusa na tronie, sceny ze Starego Testamentu czy te z życia św. Józefa, Maryi i Chrystusa, a także św. Jana Chrzciciela oraz postacie Chóru Anielskiego.

W budynku znajduje się nagrobek antypapieża Jana XXIII.

Piza

Obok katedry i Krzywej Wieży Baptysterium św. Jana Chrzciciela stanowi najbardziej rozpoznawalny punkt miasta. Budynek wzniesiony na planie koła o średnicy 35 m pochodzi z XII wieku. Na zewnątrz jego ściany zdobią płaskorzeźby, m.in. ze scenami z życia św. Jana Chrzciciela, Chrystusa w otoczeniu aniołów czy Matki Bożej z Dzieciątkiem. Przy wysokości i grubości ścian dochodzących do 2,5 m jest to największe baptysterium we Włoszech. Uwagę zwraca kopuła z czerwonej dachówki i ołowianej blachy, którą wspiera 8 kolumn i 4 pilastry. Wewnątrz posadzkę zdobią geometrycznie ułożone płyty. Baptysterium słynie z niezwykłej akustyki.

Parma

Serce północnych Włoch może się poszczycić Baptysterium św. Jana Chrzciciela z przełomu XII i XIII wieku. Jako przykład przejścia ze stylu romańskiego ku gotykowi stanowi jeden z najważniejszych średniowiecznych zabytków w Europie. Budynek wzniesiony na planie ośmioboku z czterema poziomami otwartych loggii zachwyca bladoróżowym marmurem z Werony. Najniższa część baptysterium otoczona jest płaskorzeźbami zwierząt, bestii, potworów morskich, centaurów czy syren, portale z kolei – scenami biblijnymi. Szczyt wieńczy osiem wieżyczek. Centrum baptysterium stanowi duży ośmiokątny basen chrzcielny wykonany z marmuru werońskiego. Wewnątrz znajdują się rzeźby przedstawiające miesiące, pory roku i znaki zodiaku, a nad ołtarzem – rzeźba Chrystusa w chwale, otoczonego symbolami Ewangelistów i aniołów. Wnętrze kopuły zdobią malowidła przedstawiające postaci biblijne i aniołów.

Wadowice

Znajduje się tam nie baptysterium, ale chyba najbardziej rozsławiona chrzcielnica w Polsce. To przy niej, w Kaplicy Świętej Rodziny wadowickiej Bazyliki Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny, 20 czerwca 1920 r. został ochrzczony Karol Wojtyła. Tak późniejszy papież mówił o tej kamiennej barokowej chrzcielnicy: „Przy tej chrzcielnicy zostałem przyjęty do łaski Bożego synostwa i wiary Odkupiciela mojego, do wspólnoty Jego Kościoła”.