Oczywiście ze względu na inny charakter państwa oraz nieporównywalnie mniejszą liczbę wyznawców Chrystusa w Republice Turcji skala tego fenomenu jest dużo mniejsza. Wśród tureckich chrześcijan, którzy stanowią w tym kraju zaledwie 0,2%, katolicy tworzą wspólnotę nie większą niż ok. 0,04% populacji Turcji. Ta grupa rodzimych, nawróconych na chrześcijaństwo i najczęściej ochrzczonych w wieku dorosłym, członków Kościoła jest regularnie ubogacana przybyszami z innych, tradycyjnych krajów katolickich. Bo chociaż sama Turcja nie figuruje na liście Papieskich Dzieł Misyjnych i nie jest państwem, do którego kierowani są misjonarze, to sytuacja ekonomiczna sprawia, że w poszukiwaniu pracy przybywa tu wielu gorliwych katolików, którzy stają się nieoficjalnymi, niefigurującymi w żadnych kościelnych statystykach świeckimi misjonarzami.

Katolicyzm w sercu islamu

Miastem, które jest największym magnesem nie tylko dla turystów, ale właśnie dla osób poszukujących pracy, jest prawie 20-milionowy Stambuł, dawny Konstantynopol. Tu przybywają tysiące zarówno Turków z innych prowincji, jak i przybyszów z krajów ościennych. Miasto to wybierają też mieszkańcy krajów afrykańskich oraz Filipin. Te dwie ostatnie wspólnoty nie tylko odważnie deklarują swoją wiarę, ale wręcz szukają możliwości zaangażowania się w życie lokalnego Kościoła. Pięknym przykładem są niedzielne Eucharystie w głównym i największym kościele katolickim w Stambule – Bazylice Mniejszej św. Antoniego z Padwy. Uroczysta oprawa każdej niedzielnej Eucharystii i profesjonalnie przygotowywany śpiew przyciągają wielu turystów i mieszkańców miasta wędrujących wzdłuż głównej alei Istiklal, przy której znajduje się bazylika.

W tym muzułmańskim kraju, w samym centrum jego największego miasta, a nie gdzieś w ukryciu, na uboczu, musi przyciągać uwagę głośna niedzielna celebracja gromadząca kilkuset uczestników, którzy dodatkowo podkreślają rangę niedzielnej Mszy św. eleganckim strojem. Dla tureckich neofitów jest to najczęściej pierwsza szkoła doświadczenia wspólnoty. Jest też, oczywiście, możliwość uczestniczenia we Mszy św. w języku tureckim, ale nawet tam wszystkie pieśni to zaadaptowane do języka tureckiego tłumaczenia pieśni z języków obcych, a jedną z najczęściej śpiewanych jest Barka. Brak jeszcze, niestety, rodzimych kompozycji.

Obecność Czarnej Madonny

Katolików z Polski może zaskoczyć czczony w Stambule wizerunek Czarnej Madonny. Jeden z nich, w dzielnicy Bomonti, umieszczony jest w nawie głównej, tuż nad ołtarzem, Kościoła Matki Bożej z Lourdes. To miejsce, do którego cyklicznie pielgrzymują w porze letniej katolicy francuskojęzycznych parafii. Drugi z wizerunków, nawiedzany głównie przez Polaków, znajduje się na obrzeżach Stambułu, w tzw. polskiej wsi (Polonezköy) w Kościele Matki Bożej Częstochowskiej.

Polska wieś, nazywana też Adampolem, to osada polskich imigrantów założona w połowie XIX wieku. Jest to ziemia – tzw. mała Polska – nabyta staraniem księcia Adama Czartoryskiego w okresie, gdy Polski nie było oficjalnie na mapie świata. W kronikach późniejszej parafii zachował się akt poświęcenia tu w 1842 r. pierwszej chaty, która dała początek osadzie. W 1937 r. osadę odwiedził Mustafa Kemal Atatürk, założyciel Republiki Turcji, a życzliwy stosunek władz tureckich, który utrzymuje się do dziś, pozwala na wykorzystanie terenu wokół kościoła na obchody świąt nie tylko patriotycznych, ale przede wszystkim katolickich. Zwyczajem stały się już doroczne dni wikariatu organizowane w Polonezköy wraz z obchodami uroczystości Ciała i Krwi Chrystusa, na które pielgrzymują do Czarnej Madonny katolicy z odległych nawet miejsc nad Bosforem. Uroczysta procesja Bożego Ciała pod przewodnictwem biskupa – dzieci sypiące kwiaty i przepięknie śpiewający chór katedralny, złożony głównie z imigrantów – pod duchowym płaszczem Czarnej Madonny oddaje chwałę Bogu na muzułmańskiej ziemi.

Domek Maryi

Drugim po Adampolu miejscem pielgrzymkowym na obszarze dzisiejszej Turcji jest Wzgórze Słowików z Domkiem Maryi w Efezie. Jest to jednocześnie jedyne sanktuarium maryjne w kraju. Miejsce to jest szanowane i chronione także przez lokalnych mieszkańców, którzy wielokrotnie przybywają do Domku Maryi i przy cudownym źródełku wciskają między szpary w kamiennym ogrodzeniu swoje prośby i życzenia. Wjazdowi na Wzgórze Słowików towarzyszy umieszczony przy drodze posąg Maryi błogosławiącej przybywających. Jest to jedyne miejsce w Turcji, gdzie chrześcijański symbol religijny został umieszczony w przestrzeni publicznej. Uwadze polskich pielgrzymów przybywających z kraju, gdzie przydrożne krzyże i kapliczki nikogo nie dziwią, może umknąć nadzwyczajność tego pozwolenia tureckich władz.

Katolicy i chrześcijanie wschodnich obrządków przybywają na Wzgórze Słowików głównie na uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, ale niedzielne Eucharystie także gromadzą przy polowym ołtarzu wielu turystów i katolików z regionu Izmiru. Coraz więcej polskich biur turystycznych organizuje pielgrzymki do tego miejsca, budząc tym samym świadomość fizycznej i historycznej obecności Maryi w Efezie. Wśród licznych sanktuariów na świecie, słynących z objawień Maryi, zaledwie kilka jest związanych z Jej ziemskim życiem. Pielgrzymujemy do Ziemi Świętej, by nawiedzić Groty w Nazarecie i Betlejem, ale także pozostałości Domku w Efezie to miejsce, gdzie Maryja, przyprowadzona tu przez Jana Apostoła, który pasterzował Kościołowi w Efezie, znalazła schronienie przed prześladowaniami w Jerozolimie.

Relikwie Krzyża Świętego

Współcześnie szlaki pielgrzymkowe prowadzą Polaków głównie na Jasną Górę i często zapominamy, że pierwszym i najstarszym sanktuarium, do którego pielgrzymowano, jest Święty Krzyż, gdzie kroniki zakonne odnotowały obecność licznych pielgrzymek pieszych już w 1005 r. U progu naszej państwowości Polacy wędrowali, by uczcić umieszczone wśród szczytów Gór Świętokrzyskich relikwie Krzyża Świętego.

Podobnie było na obszarze dzisiejszej Turcji. Pierwszy oficjalny pielgrzym do Ziemi Świętej to świątobliwa matka cesarza Konstantyna – św. Helena, która odnalazła relikwie krzyża Zbawiciela i w drodze powrotnej do Konstantynopola pozostawiła w wielu miejscach ich cząstki. W miejscach tych budowano kościoły, które stawały się celem pielgrzymek chrześcijan epoki bizantyjskiej.

Kult męczenników

Zanim jednak chrześcijaństwo uzyskało na tych terenach status religii państwowej, chrześcijanie pierwszych wieków pielgrzymowali do grobów bądź ukrytych doczesnych szczątków męczenników. Gdy czytamy opis męczeństwa św. Polikarpa ze Smyrny (II wiek), odnajdujemy już w pełni uporządkowany sposób corocznego czczenia daty narodzin dla nieba świętego biskupa. Z przekazów patrystycznych wiemy też, że w kolejnych latach po męczeńskiej śmierci św. Polikarpa Rzymianie skazywali na śmierć tych, którzy uporczywie gromadzili się przy jego grobie. Podobne zapiski odnajdujemy na obszarze Frygii, przy grobie Filipa Apostoła w Hierapolis. Azja Mniejsza (dzisiejsza Turcja) to od I do IV wieku ogromna liczba męczenników za wiarę w Chrystusa. Niemożność wznoszenia świątyń sprawiła, że chrześcijanie gromadzili się na Eucharystie w prywatnych domach, a swoją wiarę umacniali przez potajemne pielgrzymki do grobów męczenników. Dziś przepojona niegdyś tradycjami chrześcijańskimi ziemia turecka musi na nowo odkrywać swoje bogate utracone dziedzictwo.