Reklama

Przez widzialne do niewidzialnego

Zając

Niedziela warszawska 30/2000

Dodaj nasz portal do preferowanych źródeł Google
Artykuły z niedziela.pl będą pojawiać się częściej w Twoich wynikach wyszukiwania

Dodaj do Google

Trzeba na początku zaznaczyć, że w wierzeniach ludowych zając i królik nie były jednoznacznie odróżniane. Zając w wielu kulturach, np. u Hotentotów, Celtów czy w Starym Egipcie uznawany był za zwierzę lunarne - związane z Księżycem, ponieważ plamy na Księżycu miały przypominać skaczące zające.

Plutarch pisał, że zające w obawie przed utratą potomstwa " ...roznoszą młode zajączki w różne miejsca, nieraz o sto stóp od siebie oddalone, by na wypadek nadejścia psa lub człowieka nie wszystkie naraz były narażone. Same zaś wielokrotnie kluczą zostawiając ślady, a na koniec robią wielki skok i dopiero tak oddaliwszy się znacznie od swego tropu zasypiają". Szybkość i czujność zająca według Plutarcha miała w sobie coś boskiego.

Od bardzo dawna zając uznawany był za symbol czujności, gdyż, jak sądzono, śpi z otwartymi oczami. Najpewniej z tego powodu średniowieczni lekarze zalecali mięso z zająca na bezsenność. Zdaniem Pliniusza, spożycie mięsa zająca sprawiało, że kobieta niepłodna stawała się brzemienna. Hildegarda z Bingen (zm. 1179) dla leczenia trądu radziła nacieranie ciała maścią pochodzącą z żółci zająca.

W Starym Testamencie zając zaliczony został do zwierząt przeżuwających i nieczystych. Wynikało to z błędnej oceny jego poruszania pyszczkiem, sugerującego, jakby coś przeżuwał. Natomiast w Liście Barnaby znajduje się przedziwne uzasadnienie zakazu spożywania zająca: " Chce przez to powiedzieć, żebyś nie stał się pederastą, ani do takich się nie upodobnił. Zając bowiem co rok powiększa swój odbyt, tak że ile lat żyje, tyle ma w nim otworów".

Fragment Księgi Przypowieści: "Zajączek, gmin nieduży, który czyni sobie w skałach łoże swoje" stał się pretekstem do wielu metaforycznych komentarzy u Ojców Kościoła i pisarzy kościelnych. Szukający schronienia na skale zając przywodził na myśl pogan, którzy zdezorientowani błąkali się początkowo po manowcach, lecz w końcu znaleźli schronienie przy Chrystusie w Kościele zbudowanym na Skale - Chrystusie. W Fizjologu nawiązano do wspomnianego wyżej tekstu i podkreślono, że krótkość przednich kończyn zająca pozwala mu łatwo wbiec na skałę (górę) i w ten sposób uniknąć pościgu. Z tego wynikał wniosek moralny: "Także ty, człowieku, staraj się wstępować na skałę, aby uciec przed ścigającym złym psem - demonem (...). Ponieważ on widzi, że człowiek unika przebywania w górze, gdyż codzienne troski ziemskie obciążają jego serce, co plącze mu myśli. Natomiast gdy dostrzega, jak człowiek zgodnie z wolą Boga wstępuje na prawdziwą skałę, którą jest Chrystus, i osiąga szczyty cnoty, wtedy pies się odwraca". Św. Bazyli Wielki nazwał Mojżesza zającem, ze względu na tekst z Księgi Wyjścia: "Oto jest, rzecze, miejsce przy mnie, i staniesz na skale". Także dla św. Augustyna skałą tą był Pan, a zajączek - zwierzątko małe, słabe i strachliwe - symbolizowało skruszonych grzeszników. Tertulian nazwał zająca obrazem Kościoła. Zające oznaczały także człowieka lękającego się Boga, który nie w sobie samym, lecz w Bogu pokłada nadzieję.

W ikonografii wczesnochrześcijańskiej zające, obgryzające gałązki winnej latorośli, symbolizowały katechumenów lub pogan poznających zasady wiary w sakramencie chrztu, względnie były obrazem duszy, która w raju bezpiecznie mogła korzystać z owoców życia wiecznego. Dlatego obecność zajęcy w dekoracji starożytnych baptysteriów nie budzi zdziwienia. W scenach polowania zając ścigany przez psa oznaczał duszę ludzką ściganą przez szatana lub dobro zagrożone przez zło.

W późniejszym czasie wpisane w koło trzy zające, których uszy tworzyły trójkąt, miały ilustrować Boga w Trójcy. Zające umieszczone na kalenicy (szczycie dachu) lub na dzwonie miały znaczenie ochronne przeciw piorunom.

Niezwykła zdolność do rozmnażania się zająca sprawiła, że stał się symbolem zwierzęcej płodności i lubieżności. Natomiast biały zając przedstawiany u stóp Najświętszej Maryi Panny wyrażał Jej zwycięstwo nad cielesną pożądliwością oraz symbolizował Jej błogosławioną płodność.

Według św. Ambrożego, zając ze względu na coroczną zmianę barwy sierści był symbolem zmartwychwstania: "Również zające z całą pewnością, co łatwo możemy zauważyć z bliska, w zimie mają barwę białą, latem zaś przybierają barwę im właściwą. Lekko dotknąłem tylko tego, aby te przykłady umocniły nas w wierze w ową przemianę, jaka nastąpi przy zmartwychwstaniu". Należy zatem wspomnieć, że święcone w Wielką Sobotę zajączki i jaja mają wskazywać na ideę zmartwychwstania Chrystusa.

W personifikacjach wad uzbrojony rycerz uciekający przed zającem jest symbolem tchórzostwa. W wyobrażeniach wady nieczystości zając bywa jej atrybutem.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Podziel się:

Oceń:

2000-12-31 00:00

Wybrane dla Ciebie

Św. Jan Paweł II w słowach Leona XIV w Ameryce Łacińskiej

2026-11-20 11:07

Vatican Media

Rodzina, od której zależy przyszłość ludzkości. Praca, która ma służyć człowiekowi, a nie odwrotnie. Technologia, która nie może zastąpić ludzkiej mądrości. Podczas podróży apostolskiej do Urugwaju, Argentyny i Peru Leon XIV wielokrotnie sięgał do nauczania św. Jana Pawła II. Słowa polskiego Papieża, wypowiedziane przed dziesięcioleciami, stały się punktem odniesienia w refleksji nad najważniejszymi wyzwaniami współczesnego świata.

Więcej ...

Kard. Gugerotti do chrześcijan w Betlejem: nie możemy was stracić

2026-11-20 07:23
Kard. Claudio Gugerotti odwiedził Bazylikę Narodzenia Pańskiego w Betlejem

Vatican News

Kard. Claudio Gugerotti odwiedził Bazylikę Narodzenia Pańskiego w Betlejem

Drugiego dnia wizyty w Ziemi Świętej prefekt Dykasterii ds. Kościołów Wschodnich kard. Claudio Gugerotti odwiedził Bazylikę Narodzenia Pańskiego, gdzie przekazał palestyńskim chrześcijanom przesłanie bliskości Papieża. Tego samego dnia spotkał się z dziećmi z wadami słuchu z Instytutu Effetà, studentami Uniwersytetu Betlejemskiego oraz muzułmańskimi władzami miasta.

Więcej ...

Spotkanie autorskie poświęcone książce „Pięciu Franciszków”

2026-11-20 22:55

Biuro Prasowe AK

– Nie mam innej obsesji w Kościele jak obsesję jedności – przyznał metropolita krakowski, dodając, że staje się ona coraz bardziej aktualna.

Więcej ...

Reklama

Najpopularniejsze

Cała Polska będzie odmawiać nowennę do św. Andrzeja...

Polska

Cała Polska będzie odmawiać nowennę do św. Andrzeja...

Nowenna do Matki Bożej Cudownego Medalika

Nowenna do Matki Bożej Cudownego Medalika

Kraków: Rodzina zamachowca odebrała jego ciało z...

Wiadomości

Kraków: Rodzina zamachowca odebrała jego ciało z...

Nowenna do Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata

Wiara

Nowenna do Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata

Kraków: Zgłosiła się osoba chcąca odebrać ciało...

Wiadomości

Kraków: Zgłosiła się osoba chcąca odebrać ciało...

„Jasna Góra ma jednać, a nie dzielić”. Oświadczenie...

Kościół

„Jasna Góra ma jednać, a nie dzielić”. Oświadczenie...

Leon XIV szczerze na pokładzie samolotu: o operacji...

Leon XIV

Leon XIV szczerze na pokładzie samolotu: o operacji...

Biskupi zapraszają do Nowenny w intencji Ojczyzny o zgodę...

Kościół

Biskupi zapraszają do Nowenny w intencji Ojczyzny o zgodę...

Zmarł 51-latek ranny w ataku w opactwie benedyktynek w...

Wiadomości

Zmarł 51-latek ranny w ataku w opactwie benedyktynek w...