Z Małgorzatą Nowak - dyrektorem Ośrodka Promocji Kultury „Gaude Mater” w Częstochowie - rozmawia Anna Wyszyńska

Anna Wyszyńska: - Wśród instytucji prowadzących w Częstochowie działalność kulturalną Ośrodek „Gaude Mater” jest najmłodszy, ale chyba najbardziej znany w kraju i poza jego granicami.

Małgorzata Nowak: - To wynika z charakteru naszej pracy, przede wszystkim z faktu, że od 13 lat jesteśmy organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej „Gaude Mater”. Ośrodek powstał dzięki temu, że w maju 1991 r. w Częstochowie odbył się I Międzynarodowy Festiwal Muzyki Sakralnej „Gaude Mater”, którego biuro działało w Filharmonii. Stwierdzono wtedy, że dla przeprowadzenia tak dużej imprezy potrzebna jest instytucja, która będzie czuwała nad jej przygotowaniem od strony merytorycznej, organizacyjnej i finansowej. Dlatego w grudniu 1991 r. władze miasta powołały pierwszą samorządową instytucję kultury - Ośrodek Promocji Kultury, który swoją nazwę przyjął od Festiwalu.

- Z czasem Ośrodek rozwinął bardzo szeroki program działalności. Jakie imprezy, oprócz Festiwalu, organizuje?

- W naszym programie jest kilkanaście imprez cyklicznych, w tym - oprócz Festiwalu Muzyki Sakralnej - dwie międzynarodowe. Są to Dni Europejskiej Kultury Ludowej oraz Międzynarodowe Biennale Miniatury. Jesteśmy współorganizatorem Międzynarodowego Festiwalu Rozrywkowej Muzyki Akordeonowej, Ogólnopolskiego Festiwalu Pieśni Liturgicznej i Pielgrzymkowej „Gaudium et Gloria”, a także głównym organizatorem odbywających się w sierpniu Dni Częstochowy. W tym roku wspólnie z częstochowskimi instytucjami kultury przygotowujemy się do II Częstochowskiego Kongresu Kultury. Natomiast w ostatniej dekadzie października odbędą się Dni Kultury Chrześcijańskiej, które, po długoletniej przerwie, tak pięknie odrodziły się w roku ubiegłym. W naszym Ośrodku działa Zespół Pieśni i Tańca „Częstochowa”, który w ubiegłym roku obchodził 25-lecie istnienia, a pod naszą egidą działa już 11. rok.

- Dysponujecie niewielką powierzchnią. Jak rozwiązywane są problemy lokalowe?

- Przy organizacji koncertów często korzystamy z uprzejmości ojców paulinów i wspaniałych warunków, jakie stwarza Bazylika Jasnogórska. Udzielają nam gościny również proboszczowie częstochowskich parafii. Natomiast nasze wnętrza wykorzystujemy do organizowania imprez o charakterze kameralnym: recitali, koncertów jazzowych, spotkań z muzyką country. Nie możemy zapraszać zespołów teatralnych, ponieważ nasza scena nie ma odpowiedniego zaplecza. Zapraszamy natomiast kabarety, wśród nich także te bardzo znane. Rozwijamy działalność związaną z literaturą piękną. Co miesiąc odbywają się spotkania poetyckie i „Turnieje Jednego Wiersza”. Organizujemy promocje nowych wydawnictw, zwłaszcza autorów związanych ze środowiskiem częstochowskim. W naszej galerii odbywa się średnio 12 wernisaży w roku, część wystaw organizujemy w znajdującej się na parterze naszego budynku kawiarni „Skrzynka”.

- Wasze sukcesy są faktem, tak jak faktem jest nieduża liczba pracowników. Jak to możliwe?

- W Ośrodku pracuje 6 osób, jedna zajmuje się obsługą finansowo-księgową, pięć osób prowadzi działalność merytoryczną. Rozpoczynaliśmy pracę tuż po studiach, nie mając żadnych wzorców. Sami tworzyliśmy styl i metody działania. Miło mi, gdy słyszę pochlebne opinie o pracy Ośrodka, wiem, że są one zbudowane na mobilności naszego zespołu, umiejętności szybkiej pracy i zajmowania się tym, co istotne. Każdy ma swój zakres działania, który firmuje imieniem i nazwiskiem. Myślę, że każdy z nas lubi swoją pracę, a to zawsze wyzwala twórcze siły i energię.

- Wróćmy do sztandarowej imprezy, jaką dla Ośrodka jest Festiwal „Gaude Mater”. Czy możemy podsumować, w dużym skrócie, 13 poprzednich edycji?

- Festiwal możemy podsumowywać w różnych płaszczyznach. Cieszy fakt, że przez te wszystkie lata pozostaliśmy wierni jego formule zawierającej się w słowach „muzyka sakralna”, a więc nie tylko muzyka chrześcijańska, ale również muzyka żydowska, muzułmańska czy buddyjska. To stanowi o ekumenizmie Festiwalu i jego bogactwie. Świadectwem wielokulturowości jest fakt, że podczas poprzednich 13 edycji gościliśmy wykonawców ze wszystkich (poza Australią) kontynentów. Najodleglejsze kraje, z których pochodzili nasi wykonawcy, to: Zair, Zambia, Uganda, Indie, Argentyna, Paragwaj. Nasze zaproszenia przyjmowali najwybitniejsi wykonawcy i dyrygenci: Teresa Żylis-Gara, Krzysztof Penderecki, Antoni Wit oraz zespoły tej miary, co „Schola Cantorum Gedanesis” czy „Camerata Silesia”. Naszym odkryciem był rewelacyjnie śpiewający muzykę cerkiewną moskiewski zespół „Chorowaja Akademia”, który po występach u nas zaczął otrzymywać zaproszenia z całej Europy. W pamięci melomanów pozostały koncerty jednego z najwybitniejszych kantorów żydowskich - Josepha Malowanego. Obecnie Festiwal jest największą imprezą muzyczną w województwie śląskim i jedną z największych w kraju. Średnio podczas każdej edycji Festiwalu występowało 800 wykonawców. Sumując 13 dotychczasowych edycji, otrzymujemy ponad 10 tysięcy artystów.

- Jak zapowiada się kolejny Festiwal, który rozpoczyna się już wkrótce, 1 maja?

- Data rozpoczęcia Festiwalu łączy się z wejściem 10 krajów do Wspólnoty Europejskiej. Starliśmy się tak ułożyć program, by w połączeniu z tą szczególną datą ukazać narodową kulturę kilku krajów wstępujących do UE. Ambasady Litwy, Łotwy, Estonii i Czech ułatwiły nam zaproszenie najlepszych wykonawców ze swoich krajów. Festiwal otworzy na wskroś polski koncert, noszący tytuł Ars longa vita brevis. Przedstawimy w nim polską muzykę i kulturę od czasów najdawniejszych do współczesności. Jest to zgodne z ideą działania w jednej wspólnocie i czerpania z narodowych odrębności w sztuce i kulturze.

- Dziękuję za rozmowę.

Małgorzata Zuzanna Nowak - absolwentka LO im. Romualda Traugutta oraz Państwowej Szkoły Muzycznej II stopnia w Częstochowie. Studia muzykologiczne na Uniwersytecie Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie. Dyplom z wyróżnieniem w 1987 r. W latach 1992-1993 redaktor naczelna miesięcznika samorządowego Nasza Częstochowa. Od 1993 dyrektor Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej „Gaude Mater”, a od 1995 również Ośrodka Promocji Kultury. Współzałożycielka Stowarzyszenia „Kapela Jasnogórska”, promującego muzykę z rękopisów klasztornych Ojców Paulinów, przewodnicząca Rady Programowej Regionalnego Ośrodka Kultury w Częstochowie, członek Rady Programowej Filharmonii Częstochowskiej, przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego I Światowego Kongresu Częstochowian. Zasiada w jury wielu konkursów i przeglądów artystycznych, w tym od 6 lat jest członkiem jury Ogólnopolskiego Konkursu Młodych Kompozytorów „Musica Sacra”. W 1997 r. wyróżniona Złotym Laurem Umiejętności i Kompetencji.
Instytucja, którą kieruje, została nominowana do nagrody „TOTUS” ’2001 za wybitny wkład w promocję młodych kompozytorów polskich i propagowanie nowej sztuki sakralnej na arenie międzynarodowej.

Program Festiwalu Muzyki Sakralnej „Gaude Mater” publikujemy na łamach „Niedzieli” ogólnopolskiej.