Reklama

Berdyczowska Madonna

Niedziela warszawska 20/2004

Warszawa i jej okolice obfitują w wizerunki Madonny, których dzieje związane są z Kresami. Niektóre trafiły tutaj przed drugą wojną światową, inne na skutek powojennych zmian granic. Ich historia jest niezwykle ciekawa. Zaczynamy od prezentacji wizerunku Matki Bożej Berdyczowskiej, znajdującego się w konkatedrze na Kamionku.

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Wizerunek znajdujący się w tej świątyni jest właściwie kopią obrazu Pani z Berdyczowa na Ukrainie. - Znajduje się w kaplicy bocznej kościoła, poświęconej Matce Bożej Częstochowskiej. Nie jest otaczany szczególnym kultem. O wizerunek Matki Bożej Berdyczowskiej często pytają historycy oraz kresowianie - mówi ks. kan. Zdzisław Gniazdowski, proboszcz parafii Bożego Ciała na Kamionku.
Do parafii Bożego Ciała na Kamionku obraz trafił w 1926 r. Przekazał go dr Juliusz Wieliczko w obecności przedstawicieli władz kościelnych i państwowych. Ofiarodawca złożył zaprzysiężenie, że obraz ten w 1914 r. otrzymał od ks. Wiktora Olędzkiego z Antonówki pod Czehryniem na Ukrainie celem przewiezienia do Warszawy, zabezpieczenia i zachowania dla narodu polskiego. Najprawdopodobniej jest to kopia, która była w posiadaniu słynnego karmelity, uczestnika konfederacji barskiej, ks. Marka Jandałowicza. Jego imię znane jest m.in. z dramatów Juliusza Słowackiego.
Słynącą łaskami Madonnę Berdyczowską umieszczono w kaplicy kościoła Matki Bożej Zwycięskiej. Była ona wotum dziękczynnym za zwycięstwo w wojnie polsko-bolszewickiej. Kopia odbiega nieco od pierwowzoru, który przedstawiał na jednostajnym tle Madonnę z Dzieciątkiem na ręku. Kopia zaś przedstawia Maryję w otoczeniu proporców z godłami Polski i Litwy, chorągwi i różnorodnej zbroi, w zwieńczeniu obronnych murów. U dołu w owalu widnieje berdyczowski klasztor - twierdza. Obraz ustawiano niegdyś w polowych ołtarzach. Do kopii, już w parafii Bożego Ciała, dodano boczne skrzydła, wykonane z desek. Na prawym z nich znajduje się harcerska lilijka, na lewym stylizowany Orzeł Biały. Na odwrocie skrzydeł widać podpisy osób uwierzytelniających autentyczność obrazu.
- W jednej z przedwojennych gazet pisano, że obraz Matki Bożej Berdyczowskiej przechowywany w naszej świątyni, ma być ofiarowany do świątyni Opatrzności Bożej, kiedy ta zostanie zbudowana - mówi ks. Gniazdowski.

Wotum za wolność

Oryginał obrazu Matki Bożej Berdyczowskiej był kopią wizerunku Matki Bożej Śnieżnej, pochodzącą prawdopodobnie z przełomu XVI i XVII w., namalowaną na płótnie i naklejoną na cyprysowej desce. Jak opisuje Tadeusz Kukiz w Rocznikach Lwowskich, historia tej kopii wiąże się z trzema wiekami istnienia sanktuarium w Berdyczowie. Położone ok. 40 km na południe od Żytomierza miasto, było tym dla tamtejszej ludności, czym dla nas jest dzisiaj Częstochowa.
Powstanie wizerunku przypisuje się pewnej legendzie. Janusz Tyszkiewicz, wojewoda kijowski w 1626 r. przebywał w tureckiej niewoli. We śnie zobaczył nieznanych mu zakonników, wstawiających się za jego uwolnieniem. Otrzymał też wtedy zalecenie ufundowania dla Matki Bożej świątyni i klasztoru i uczynienia go niezdobytą fortecą. Wydobywszy się cudownie z niewoli, wojewoda chciał wypełnić złożoną obietnicę. Będąc w Lublinie zobaczył Karmelitów Bosych. Poznał w nich zakonników ze swojego snu. Dla nich ufundował w Berdyczowie w latach 1634-1642 kościół i klasztor. Do świątyni ofiarował kopię obrazu Matki Bożej Śnieżnej, która od dawna znajdowała się w domu Tyszkiewiczów.
Wkrótce obraz zasłynął cudami do tego stopnia, że Berdyczów stał się znany w okolicy. Kościół i klasztor otoczono wałami i zwodzonym mostem oraz uzbrojono w armaty. Niestety nie zapobiegło to jego zniszczeniu w czasie wojen kozackich w latach 1648-49 i potem w 1653 r. Karmelici opuszczając Berdyczów przenieśli obraz Madonny do kościoła sióstr Karmelitanek we Lwowie. Tu pozostał on przez 73 lata. Do Berdyczowa wrócił w 1721 r., kiedy to udało się ojcom karmelitom odzyskać kościół i odbudować go po zniszczeniach kozackich. Obraz nie pozostał tu jednak długo. W 1732 r. w granice Rzeczypospolitej wkroczyły wojska rosyjskie. Z obawy przed zniszczeniem obrazu wywieziono go do Lublina, skąd wrócił do Berdyczowa dopiero po 4 latach.
Za sprawą Madonny z obrazu dokonywały się kolejne cuda. Od połowy XVIII stulecia na podstawie przysięgłych zeznań spisano ich 250. Po zbadaniu przez specjalnie powołaną komisję, w 1752 r. bp Sołtyk uznał obraz za cudowny. Dzięki staraniom biskupa, w tym samym roku, na Sejmie w Grodnie wyjednano u króla Augusta III i stanów Rzeczypospolitej prośbę do Ojca Świętego Benedykta XIV o koronowanie wizerunku papieskimi koronami. Papież nie tylko przychylił się do tej prośby, ale także ufundował złote korony. Koronacja, która odbyła się 16 lipca 1756 r. miała charakter narodowego święta. Kazanie wygłosił Ignacy Krasicki, pełniący wówczas funkcje kanonika kijowskiego.
Do rozsławiania berdyczowskiego sanktuarium przyczyniło się m.in. ustanowienie tu przez króla Stanisława Augusta w 1765 r. jarmarków. Dlatego ludzie tym chętniej odwiedzali Berdyczów. Sanktuarium rozsławiało się także za sprawą założonej w 1760 r. drukarni. Przy drukarni pracowali rytownicy sporządzający wizerunki Matki Bożej, a także świętych i postaci zasłużonych w historii Polski. Dzięki drukarni miasto stało się znanym ośrodkiem kulturalnym. Wydawano tu ponad 700 druków zwartych: książki teologiczne i historyczne, polityczne broszury czy gospodarskie kalendarze.
Kult Madonny nie przygasł nawet wówczas, gdy Berdyczów dotknęły represje po zduszeniu naszych powstańczych zrywów. W 1831 r. w mieście zamknięto klasztorne szkoły. W 1866 r. dokonano kasaty klasztoru. Wcześniej zamknięto drukarnię. Wciąż przybywali tu pielgrzymi.
Madonna Berdyczowska koronowana była trzykrotnie. Złote korony wieńczące skronie Maryi i Dzieciątka padły bowiem łupem złodziei. Drugi raz koronacji dokonano w 1765 r., dokładnie sto lat po pierwszej koronacji. Po kolejnej kradzieży nowe korony przesłał papież Pius IX.
Z początkiem minionego stulecia kościół w Berdyczowie poddano gruntownej renowacji. W 1917 r. przejęli go ojcowie jezuici, zaś rok później karmelici. Kiedy zmarł ostatni z braci w 1926 r., władze bolszewickie zamieniły dolny kościół na kino. W kościele górnym urządziły muzeum ateizmu. Obraz Madonny pokazywali jako religijny przeżytek. Od tego czasu los obrazu pozostaje nieznany.
Poza obrazem Matki Bożej Berdyczowskiej na warszawskim Kamionku, w Polsce jest jeszcze kilka innych kopii tego wizerunku, m.in. w kościołach Trójcy Świętej w podwarszawskich Ząbkach, Przemienienia Pańskiego w Łodzi, w kościele parafialnym w Jaworzu koło Bielska Białej oraz garnizonowym w Inowrocławiu.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Podziel się:

Oceń:

2004-12-31 00:00

Wybrane dla Ciebie

Dyzma Dobry Łotr

abcdz2000 / Foter.com / CC BY-SA

Więcej ...

Zmarł aktor Zdzisław Szymborski

2026-03-25 16:50

Adobe Stock

Nie żyje Zdzisław Szymborski. Aktor współpracował z wieloma gigantami polskiego kina, w tym z Andrzejem Wajdą, Andrzejem Munkiem oraz Jerzym Hoffmanem. W swojej pięćdziesięcioletniej karierze zagrał ponad 120 epizodycznych ról. O jego śmierci poinformował portal filmpolski.pl.

Więcej ...

Hiszpania: 25-latka chciała się zabić i doznała paraliżu. Sąd wydał zgodę na eutanazję

2026-03-26 13:01

Adobe.Stock.pl

Noelia Castillo Ramos, 25-letnia Hiszpanka, która kilka lat temu padła ofiarą zbiorowego gwałtu, w czwartek po południu podda się eutanazji. Sparaliżowana kobieta będzie mogła jej dokonać po długim procesie sądowym i mimo sprzeciwu swojego ojca. Młoda kobieta zamiast pomocy psychologicznej otrzyma więc pomoc we wspomaganym samobójstwie.

Więcej ...

Reklama

Najpopularniejsze

Znamy datę beatyfikacji abp. Sheena!

Kościół

Znamy datę beatyfikacji abp. Sheena!

Zmarł aktor Zdzisław Szymborski

Wiadomości

Zmarł aktor Zdzisław Szymborski

Św. Dobry Łotrze! Czy Ty naprawdę jesteś dobry?

Św. Dobry Łotrze! Czy Ty naprawdę jesteś dobry?

Jezus ukrywa się i wychodzi; wybiera czas swojej męki

Wiara

Jezus ukrywa się i wychodzi; wybiera czas swojej męki

26-letni kleryk umiera, pozostawiając po sobie imponujący...

Wiara

26-letni kleryk umiera, pozostawiając po sobie imponujący...

List KEP z okazji 40. rocznicy wizyty Jana Pawła II w...

Kościół

List KEP z okazji 40. rocznicy wizyty Jana Pawła II w...

Najgłupsze pokolenie? Europa wychowuje ludzi bez korzeni

Felietony

Najgłupsze pokolenie? Europa wychowuje ludzi bez korzeni

Nowenna przed Uroczystością Zwiastowania Pańskiego

Wiara

Nowenna przed Uroczystością Zwiastowania Pańskiego

Święty Józef – najlepszy orędownik w każdej sprawie

Kościół

Święty Józef – najlepszy orędownik w każdej sprawie