Patriotyzm to rozumna troska o ojczyznę i miłość do niej, którą człowiek wyraża słowem i czynem – powiedział w czasie konferencji prasowej, poświęconej najnowszemu dokumentowi polskich biskupów na temat chrześcijańskiego wymiaru patriotyzmu abp Stanisław Gądecki, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski.

Abp Gądecki wskazał, że szczególnie wartościowy jest patriotyzm czynu, kiedy człowiek nawet za cenę osobistych ofiar gotowy jest poświecić się dla dobra ojczyzny. - Ma on większą wartość niż patriotyzm słowa – powiedział metropolita poznański. Zaznaczył, że dawniej patriotyzm i nacjonalizm uważane były jednakowo za coś dobrego, w przeciwieństwie do szowinizmu.

– Dzisiaj są ludzie, którzy do innych czują wielką sympatię, a do swojego narodu nie. To miłość wspólnoty międzynarodowej, która nienawidzi własnego narodu - mówił abp Gądecki, odnosząc się do pojęcia internacjonalizmu.

Hierarcha wyróżnił także patriotyzm czasu pokoju i czasu wojny. Ten pierwszy jest, zdaniem metropolity poznańskiego, często o wiele bardziej potrzebny. – Miłość do ojczyzny może czasem przybierać również formy bałwochwalcze. Wszystko, co nie jest Stwórcą, jest stworzeniem. Ojczyzna również, dlatego nie może cieszyć się taką miłością, jak Bóg. To bardzo niebezpieczne – przestrzegał abp Gądecki, dodając, że prezentowany dokument daje możliwość zrównoważonego spojrzenia na patriotyzm.

W opinii abp. Józefa Kupnego, przewodniczącego Rady ds. Społecznych Episkopatu Polski, dokument nie jest swoistą księgą polskiego patriotyzmu, w której znalazłyby się subiektywnie wybrane nazwiska polskich patriotów, ale wyznacza pewne ramy patriotyzmu. – Został on napisany językiem dostosowanym do współczesnego człowieka, aby wieczorem usiadł i po prostu go przeczytał – mówił abp Kupny. Dokument nt. patriotyzmu napisany jest w duchu nauczania Jana Pawła II. – Jest on głosem Episkopatu Polski, którego zadaniem jest głosić Ewangelię. Chcemy zasypywać istniejące podziały – podkreślał metropolita wrocławski.

Nawiązując do linii nauczania św. Jana Pawła II, szczególnie podczas jego pielgrzymki do Polski w 1991 r., dr Paweł Kowal z Polskiej Akademii Nauk, stwierdził, że Papież-Polak nawiązywał do tradycji Polski jagiellońskiej, gdzie pokojowo współistniały obok siebie różne religie i kultury. – Jan Paweł II, podobnie jak wcześniej kard. Hlond, nie był ambiwalentny, potępiał nacjonalizm – stwierdził Kowal, wyrażając zdanie, ze prezentowany dokument może stać się przyczynkiem do poważnej, a nawet kontrowersyjnej debaty.

Patriotyzm jest miłością, która dzieje się tu i teraz, odsyła do odpowiedzialności za konkretnych ludzi. Inaczej można scharakteryzować nacjonalizm. – Jest on egoizmem, zatrzymuje naszą uwagę na przeszłości lub wybiega ku nieznanej przyszłości – uważa dr hab. Sławomir Sowiński z Uniwersytetu Kard. Stefana Wyszyńskiego. W opinii politologa, dokument dobrze pokazuje, że Kościół jest bardzo potrzebny w życiu społecznym Polski. – Wszyscy krążymy po drodze, gdzie coraz mniej jest drogowskazów, a coraz więcej zakrętów – powiedział Sowiński, dodając, że patriotyzm to synonim domu – miejsca zaufania i gościnności, a nacjonalizm jest kryjówką przed światem. Chrześcijaństwo zaś jest głosem, który przestrzega nas przed ideologizowaniem różnych wartości.

- Patriotyzm to nie tylko deklaracje, ale patriotą jest ten, kto jest aktywny – podkreślił Michał Szułdrzyński z „Rzeczpospolitej”. Aktywność gospodarcza, sumienność, solidarność, płacenie podatków, a także sport, funkcjonowanie grup rekonstrukcyjnych czy odpowiedzialna rola szkół w kształtowaniu młodego pokolenia są postaciami nowych form patriotyzmu, o których mówią w dokumencie polscy biskupi i zachęcają, aby nie ustawać w „kształtowaniu szlachetnego, opartego o chrześcijańską miłość bliźniego, polskiego patriotyzmu”.