Kim jest Duch Święty?

Katechizm Kościoła Katolickiego naucza: „Duch Święty jest jedną z Osób Trójcy Świętej, współistotny Ojcu i Synowi” (KKK 684). „Duch Święty działa z Ojcem i Synem od początku aż do wypełnienia zamysłu naszego zbawienia” (KKK 686). Kluczowe wydają się być tu słowa „Współistotny Ojcu i Synowi”. Co one oznaczają? Mówią nam, że Duch Święty zawsze istnieje wraz z Ojcem i Synem, że jest od Nich nierozdzielny. Kościół naucza, że Duch Święty jest więzią i owocem wzajemnej miłości Ojca i Syna. Ojciec kocha Syna, Syn kocha Ojca i ta Ich wzajemna miłość jest Osobą - Duchem Świętym. Myślę, że można w tym miejscu przytoczyć pewien obraz, który choć jest niedoskonały, to jednak może pomóc nam w lepszym zrozumieniu tajemnicy Ducha Świętego. Tym obrazem jest krzak róży. Posiada on korzeń głęboko ukryty w ziemi, z którego wyrastają łodygi, a na nich z kolei pojawiają się liście i kwiaty. Na drodze analogii można powiedzieć, że Ojciec, którego nikt nigdy nie widział, jest jak korzeń ukryty w ziemi. Syn objawia Ojca - podobnie jak o istnieniu korzenia świadczą widoczne nad ziemią łodygi, które z niego wyrastają. Natomiast Duch Święty - posługując się w dalszym ciągu analogią - jest jak kwiat, będący owocem współistnienia korzenia i łodygi. Wyznając naszą wiarę wypowiadamy słowa: „Wierzę w Ducha Świętego, Pana i Ożywiciela, który od Ojca i Syna pochodzi”.

W jakich wydarzeniach objawia się Duch Święty?

Mówiąc o Duchu Świętym, myślimy zazwyczaj o dniu Pięćdziesiątnicy, o chrzcie Jezusa w Jordanie, o poczęciu przez Maryję Syna Bożego, a niekiedy także o stworzeniu świata.
Katechizm Kościoła Katolickiego wylicza natomiast cały szereg wydarzeń, w których objawia się nam Duch Święty: w stworzeniu świata, w obietnicy danej Abrahamowi, w teofaniach (objawieniach Boga) i Prawie, w okresie Królestwa i na Wygnaniu, w oczekiwaniu na Mesjasza (czasy prorockie), w nauczaniu Jana Chrzciciela, w poczęciu przez Maryję Syna Bożego, w całym dziele Chrystusa, w dniu Pięćdziesiątnicy i w misji Kościoła (KKK 703-737).
Myślę, że warto otworzyć Katechizm Kościoła Katolickiego i przeczytać dokładne omówienie tych wszystkich wydarzeń.

W jakich symbolach Pismo Święte ukazuje Ducha Świętego?

Ważnym symbolem Ducha Świętego jest podmuch wiatru. Św. Łukasz opisując Zesłanie Ducha Świętego, tak pisze: „Nagle dał się słyszeć z nieba szum, jakby uderzenie gwałtownego wichru, i napełnił cały dom, w którym przebywali” (Dz 2, 2). W Ewangelii św. Jana czytamy zaś słowa samego Chrystusa: „Wiatr wieje tam, gdzie chce, i szum jego słyszysz, lecz nie wiesz, skąd przychodzi i dokąd podąża. Tak jest z każdym, który narodził się z Ducha” (J 3, 8). Symbolika wiatru ukazuje nam tajemniczość Bożego działania. Nikt z ludzi nie potrafi przewidzieć działania Ducha Świętego. On tchnie, kędy chce, ale rozpoznajemy Jego działanie po skutkach.
Innym symbolem Ducha Świętego jest ogień. To właśnie w postaci języków „jakby z ognia” Duch Święty spoczywa na uczniach w poranek Pięćdziesiątnicy i napełnia ich sobą (por. Dz 2, 3). Ogień oczyszcza (wypala), ogrzewa i oświeca. Taką też rolę pełni wewnętrznie wobec nas, ludzi, Duch Święty.
Kolejnym symbolem Ducha Świętego jest gołębica. Gdy Chrystus wychodzi z wody po swoim chrzcie, zstępuje na Niego Duch Święty jak gołębica i spoczywa na Nim (por. Mt 3,16). Gołębica jest symbolem łagodności i pokoju. W Księdze Rodzaju pojawia się jako znak pojednania Boga z ziemią, ukaraną z powodu grzechu. Noe wiedząc, że arka osiadła na twardym gruncie, wypuścił gołębicę, a ta wracając, przyniosła mu świeży listek z drzewa oliwnego (por. Rdz 8, 11). Ojcowie Kościoła tłumacząc ten symbol Ducha Świętego, odwołują się także do słów z Księgi Rodzaju: „Ziemia zaś była bezładem i pustkowiem: ciemność była nad powierzchnią bezmiaru wód, a Duch Boży unosił się nad wodami” (por. Rdz 1, 2). Mamy zatem dwa obrazy: Ducha Bożego unoszącego się nad wodami przed stworzeniem świata i gołębicę unoszącą się nad wodami potopu i szukającą nowej ziemi.
Katechizm Kościoła Katolickiego wśród symboli Ducha Świętego wylicza także: wodę, namaszczenie, obłok i światło, pieczęć, rękę i palec.
Duch Święty ożywia nieustannie Kościół i cały świat: „Bez Twojego tchnienia, cóż jest wśród stworzenia, jeno cierń i nędze” (fragment Sekwencji z Mszy św. na Zesłanie Ducha Świętego). Prawdę tę w symboliczny sposób wyraża witraż z gołębicą w Bazylice św. Piotra w Rzymie, który napełnia ciepłym światłem ogromne wnętrze tej bazyliki. Bez otwarcia się na Ducha Świętego życie człowieka nie ma świeżości, przestaje być twórcze. Bardzo podobają mi się słowa św. Jana Vianney’a: „Dobre pragnienia są tchnieniem Ducha Świętego, który przeszedł przez naszą duszę i wszystko w niej odnowił, jak ciepły wiatr, który stopił lody i wiosnę przywiódł. (...) Duch Święty jest jak ogrodnik, który uprawia naszą duszę”. Jako Pocieszyciel działa On w naszej duszy nieustannie. Bez Jego poruszenia nie potrafimy wypowiedzieć ani jednego aktu strzelistego. Św. Paweł pisze: „Otóż zapewniam was, że nikt, pozostając pod natchnieniem Ducha Bożego, nie może mówić: «Niech Jezus będzie przeklęty!». Nikt też nie może powiedzieć bez pomocy Ducha Świętego: «Panem jest Jezus»” (1Kor 12, 3). Duch Święty jest obecny podczas czytania Słowa Bożego i pomaga nam je zrozumieć, jest obecny podczas naszej modlitwy i nią kieruje. „Gdy bowiem nie umiemy się modlić tak, jak trzeba, sam Duch przyczynia się za nami w błaganiach, których nie można wyrazić słowami” (Rz 8, 26 b). To On także pobudza nas do spontanicznego wzniesienia serca ku Bogu i do spełniania dobrych uczynków. Nowe życie, o którym w rozmowie z Nikodemem mówił Chrystus, jest możliwe tylko dzięki Duchowi Świętemu (por. J 3, 3-6). Niech więc przeżywana przez nas Uroczystość Zesłania Ducha Świętego pomoże nam lepiej zrozumieć obecność w naszym życiu Ducha Pocieszyciela i stanie się kolejną okazją do oddania czci Najświętszej Trójcy.