Geneza Konferencji Biskupów

Jak z ustanowienia Chrystusa święty Piotr i reszta Apostołów stanowili jedno Kolegium apostolskie, w podobny sposób Biskup Rzymu, następca Piotra i biskupi, następcy Apostołów, pozostają we wzajemnej łączności. Biskupi złączeni ze sobą nawzajem i z Biskupem Rzymskim węzłem jedności wiary, miłości i pokoju, zbierają się od czasów starożytnych dla wspólnego rozstrzygania ważniejszych spraw Kościoła, by przez wymianę doświadczeń i opinii koordynować pracę pasterską dla dobra Kościoła. Ich decyzje oparte na zdaniu wielu uczestników wskazują na kolegialny charakter i naturę Episkopatu.
Instytucja Konferencji Biskupich wywodzi się z synodów plenarnych i prowincjalnych. Synody te mają bardzo bogatą historię, aczkolwiek nie zawsze mogły się odbywać. W pewnych okresach Stolica Apostolska nie godziła się na ich zwoływanie ze względu na pewne niebezpieczeństwa związane z ingerencją władzy świeckiej i tendencjami do sprzyjania ruchom koncyliaryzmu i gallikanizmu. Wpłynęło to na fakt nieformalnego zbierania się biskupów danego kraju lub prowincji kościelnej, odczuwających potrzebę współpracy i wymiany doświadczeń. Zebrania takie już w XIX wieku organizowali biskupi wielu krajów. Konferencje te nie były wyposażone we władzę rządzenia, jednakże ich rola koordynująca i inspirująca w dziedzinie działalności duszpasterskiej była wysoko ceniona i stanowiła często prawo diecezjalne.
Tak też było w Polsce, gdzie zebrania biskupów ziem polskich odbywały się od dawna. Biskupi polscy skupiali się wokół arcybiskupów gnieźnieńskich, od 1416 r. prymasów Polski, i zwoływanych przez nich synodów prowincjalnych. Stosunkowo często zebrania biskupów odbywały się za sprawą prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego w okresie sejmu czteroletniego (1788-92). Również w okresie Księstwa Warszawskiego (1807-15) zebrania biskupów polskich odbywały się dość często. Jednakże dokonane przez zaborców podziały kraju nie sprzyjały rozwojowi Konferencji Episkopatu Polski w XIX wieku. Systematyczną działalność Konferencja Episkopatu Polski zaczęła prowadzić dopiero w wolnej Polsce, w okresie II Rzeczypospolitej (1918-39). Według postanowień synodu plenarnego z 1936 r. biskupi wszystkich obrządków mieli się zbierać corocznie. Ożywioną działalność - doskonaląc swoje formy organizacyjne - Konferencja Episkopatu Polski podjęła po II wojnie światowej.
Kodeks Prawa Kanonicznego (KPK) z 1917 r. nie wspominał o erygowaniu i strukturze prawnej Konferencji Biskupów, uznawał jednak fakt ich istnienia i działania na podstawie zwyczaju bądź statutów zatwierdzonych przez Stolicę Apostolską, która zdawała sobie sprawę z funkcjonowania krajowych Konferencji Biskupów, zastępujących synody plenarne.
Konferencje Biskupie zostały dowartościowane przez Sobór Watykański II, który w dekrecie Christus Dominus stwierdził m.in., że biskupi w czasach dzisiejszych nie spełnią należycie i owocnie swoich zadań, jeśli nie będą zacieśniać i zespalać swojej zgodnej współpracy z innymi biskupami jako jeden zespół (DB 37). Stąd Sobór nadał im prawo egzystencji i działania (KK 23); otrzymały także nową strukturę prawną (DB 37). Rozwinięcia norm dotyczących Konferencji Biskupów dokonał Papież Paweł VI w motu proprio Ecclesia sanctae z 6 sierpnia 1966 r. Dlatego po Soborze Watykańskim II dotychczasowe wspólne działania biskupów polskich przybrały prawną formę Konferencji Episkopatu Polski.

Pojęcie i zadania

W myśl przepisów KPK z 1983 r. Konferencja Biskupów będąc instytucją stałą, funkcjonującą w sposób określony prawem, jest zebraniem biskupów jakiegoś kraju lub określonego terytorium, wspólnie realizujących pewne pasterskie zadania w odniesieniu do wiernych swojego terytorium, celem owocniejszego osiągnięcia dobra udzielanego ludziom przez Kościół, głównie poprzez odpowiednie przystosowane do okoliczności czasu i miejsca formy i sposoby apostolstwa (por. kan. 447). Każda Konferencja Biskupów powinna mieć własny statut, w którym powinno się między innymi określić sposób odbywania zebrań plenarnych, przewidzieć stałą radę biskupów i sekretariat generalny Konferencji, a także inne urzędy i komisje, które mogą przyczynić się do skuteczniejszego osiągnięcia celu (kan. 451). Konferencję Episkopatu Polski stanowią biskupi z terenu Rzeczypospolitej Polskiej wypełniający wspólnie pasterskie zadania w stosunku do wiernych mieszkających na terytorium Polski. Do Konferencji należą wszyscy biskupi diecezjalni oraz ci, którzy są z nimi zrównani, biskup polowy, biskupi obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, a także biskupi koadiutorzy, biskupi pomocniczy i inni biskupi tytularni, pełniący na terytorium Polski szczególne zadania, zlecone im przez Stolicę Apostolską lub Konferencję Episkopatu (zob. kan. 450).
Zadaniem zasadniczym Konferencji Biskupów jest posługa duszpasterska Kościołowi, a w szczególności służba Kościołom partykularnym danego terytorium. Konferencja Episkopatu Polski, w myśl swego statutu z 16 września 1995 r., spełnia następujące zadania: troszczy się o pielęgnowanie wśród biskupów miłości i jedności działania dla dobra Kościoła, wspomaga biskupów polskich w ich misji duszpasterskiej, wypełnia zadania według kompetencji zleconych jej przez prawo, studiuje problemy duszpasterskie celem znalezienia najstosowniejszych metod ewangelizacji w warunkach pracy Kościoła w Polsce, troszczy się o życie religijne i moralne katolików w kraju oraz duchową opiekę nad Polonią zagraniczną, stara się o właściwe rozwiązywanie problemów społecznych łączących się z posłannictwem Kościoła, z zachowaniem i rozwojem kultury chrześcijańskiej oraz troszczy się o właściwą płaszczyznę relacji między Kościołem a państwem, z zachowaniem kompetencji Stolicy Apostolskiej.

cdn.