Trzydniowe obchody rozpoczęły uroczystości pogrzebowe ku czci gen. Antoniego Chruściela „Montera” i jego małżonki. W katedrze Wojska Polskiego Mszy św. przewodniczył biskup polowy Wojska Polskiego abp gen. Sławoj Leszek Głódź. W koncelebrze był abp Bronisław Dembowski, który sam brał udział w Powstaniu Warszawskim.
- Generał Chruściel, symbol Warszawskiego Powstania (...) był jednym z tych sprawiedliwych wśród narodów, którzy swoim życiem realizują ewangeliczny wzór - mówił abp Głodź w homilii. Przypomniał też jak komendant główny AK w rozkazie z ostatniego dnia Powstania pisał o Chruścielu: „Powstanie w 1944 r. miało najdzielniejszego żołnierza, jakiego wieki wydały w szeregach Wojska Polskiego”. Zaś sam Chruściel mówił o swoich żołnierzach: „Brak mi słów zachwytu dla waszego męstwa”. Dopiero po 60 latach mogli stanąć przy swoim dowódcy powstańcy, którzy przeżyli represje ze strony władzy ludowej a także ci, którzy musieli wyemigrować z kraju. Na uroczystości przybyli m.in. z Australii, USA i Szwecji. Katedra nie pomieściła wszystkich.
Prochy „Montera” złożono na cmentarzu powązkowskim wśród jego podkomendnych.
Uczestników Powstania gościł na pl. Bankowym prezydent Kaczyński.
- To dla mnie, prezydenta Warszawy 60 lat po Powstaniu, wielki zaszczyt - podkreślał. Dla takich dni jak dzisiejszy i następny, w którym otwarte będzie Muzeum Powstania, warto było sprawować funkcję prezydenta - mówił dalej Kaczyński, także syn powstańca. Po tych słowach odśpiewano mu Sto lat. Tak uroczysty wymiar obchodów był też formą rekompensaty za lata przemilczeń o powstańcach.
- Jesteśmy wzruszeni, kiedy słyszymy piosenki powstańcze. Co rusz widzimy znajomą twarz. Wspominamy wydarzenia. Sporo osób przyjechało z zagranicy - mówi Aleksandra Sękowska pseud. „Oleńka”
- Przede wszystkim jestem wzruszona. Od rana przypominam sobie przeżycia sprzed 60 lat. Byłam łączniczką. Od pierwszej nocy już w działaniu. Pierwszy raz jestem na takich obchodach Powstania. Niestety 15 lat temu straciłam wzrok. Gdyby takie obchody były wcześniej to może mogłabym poznać kogoś z dawnych znajomych. Bardzo się cieszę, że będzie Muzeum. Będę na otwarciu - mówi Alicja Zielińska, pseud. „Limba”.
Powstańcy w pochodzie z harcerzami przybyłymi z całego kraju przeszli na pl. Powstańców Warszawy. Tu we wspaniałej scenerii zapłonął znicz pamięci. Odbył się koncert w hołdzie bohaterom Powstania Warszawskiego.

Jedyne takie muzeum

Na otwarcie Muzeum Powstania Warszawskiego powstańcy czekali ponad 20 lat. Nie ukrywali radości z jego otwarcia. - Do Muzeum oddałem prawie wszystko, co miałem, mundur, włącznie z krzyżem partyzanckim, który jest dla mnie najcenniejszą pamiątką - mówi Stefan Sękowski pseud. „Stefaniak”.
Na otwarcie muzeum licznie przybyli powstańcy z biało-czerwonymi opaskami na rękach. Ołtarz polowy stanął przed ścianą pamięci z nazwiskami powstańców. W ścianie zamontowano też czekający na odsłonięcie dzwon „Monter” - noszący imię przywódcy Powstania. Specjalny list na obchody przesłał na ręce Prezydenta Warszawy Ojciec Święty. „Chylę głowę przed powstańcami, którzy w walce nie szczędzili krwi i własnego życia dla Ojczyzny. Choć w ostatecznym rozrachunku z powodu braku odpowiednich środków i z powodu zewnętrznych uwarunkowań ponieśli militarną klęskę, ich czyn na zawsze pozostanie w narodowej pamięci jako najwyższy wyraz patriotyzmu” - napisał Jan Paweł II.
Prezydent Kaczyński podkreślał, że Muzeum musi być ośrodkiem myśli i edukacji patriotycznej. Miejscem, gdzie mówi się o Polsce i jej niepodległości. - To hołd dla 200 tys. ludzi, powstańców i cywilów, którzy zginęli w czasie Powstania - podkreślał Kaczyński. Obecny na uroczystościach premier Marek Belka przypomniał, że Muzeum ma być memoriałem, bo pamięć o prawdzie jest obowiązkiem Polaków. - Przez lata pamięć o Powstaniu wypaczano, przemilczano zasługi Państwa Podziemnego - mówił Belka. Jesteście częścią wielkiej historii i ona dzisiaj oddaje wam sprawiedliwość - zwrócił się do powstańców.
Władysław Bartoszewski przypomniał słowa Prymasa Wyszyńskiego: - „Narody tracąc pamięć, tracą życie”. Muzeum jest więc krokiem do życia naszego narodu w godności i prawdzie. Jan Nowak-Jeziorański podkreślił, że otwarcie Muzeum przywraca właściwą rangę jednemu z najważniejszych wydarzeń naszej historii.
Mszy św. w intencji poległych i żyjących powstańców przewodniczył Prymas Polski kard. Józef Glemp. Do koncelebry stanęli m.in. bp Bronisław Dembowski, biskup warszawsko-praski Kazimierz Romaniuk, arcybiskup Detroit kard. Adam Maida.
- Walka powstańcza to narażenie życia dla przyszłości braci. Taka postawa jest głęboko osadzona w słowach Ewangelii. Nikt nie ma miłości większej od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich - podkreślał Prymas Polski. Kardynał Glemp zapewnił, że rocznica Powstania Warszawskiego, upamiętniona otwarciem Muzeum i poświęceniem kaplicy jest włączeniem wydarzenia narodowego do pamięci Kościoła.
W procesji z darami pallotyni przynieśli do ołtarza relikwie bł. ks. Józefa Stanka. Zamordowany przez hitlerowców kapłan został Patronem kaplicy w Muzeum Powstania Warszawskiego. Kaplicę poświęcił po Eucharystii Prymas Glemp.

Warszawa pamięta

Obchodami rocznicowymi Powstania Warszawskiego żyła cała stolica. Mieszkańcy gromadzili się w miejscach narodowej pamięci, gdzie delegacje państwowe składały wieńce: przy Pomniku Mokotów walczy, Grobie Nieznanego Żołnierza, Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i AK, „Gloria Victis” i „Polegli Niepokonani”.
W ostatnim z miejsc zgromadzili się przedstawiciele rządów polskiego, amerykańskiego, brytyjskiego i niemieckiego. Tu na wolskim cmentarzu pochowano 104 tys. powstańców i cywilów. Ekumeniczną modlitwę odmówili duchowni katoliccy, ewangeliccy i prawosławni oraz żydowski rabin.
- Ten cmentarz jest ziemią świętą - mówił abp gen. Sławoj Leszek Głódź, biskup polowy Wojska Polskiego. - Proszę Boga, aby runęły mury wrogości i podziałów między narodami. Niech wierzący wybaczą sobie nawzajem, by już nigdy nie doszło do ludobójstwa i holokaustu - modlił się abp Głódź.
Prezydent Kaczyński aktem ludobójstwa nazwał pogrom warszawiaków dokonany przez hitlerowców w pierwszych dniach Powstania. - Choć minęły dwa pokolenia nie można o tym zapomnieć - mówił Prezydent. - Zmieniły się okoliczności, gościmy dziś kanclerza Niemiec, sekretarza stanu USA i wicepremiera Wielkiej Brytanii, jesteśmy członkiem NATO i Unii Europejskiej, ale nie powinniśmy zapominać - nawoływał Kaczyński.
1 sierpnia o godz. 17.00 kiedy zawyły syreny, w mieście zamarł ruch. Zatrzymywały się na jezdni auta, w pojazdach komunikacji miejskiej podróżni wstawali, by minutą ciszy uczcić pamięć powstańców.

Zasłużeni

Powstańcze uroczystości stały się też okazją do uhonorowania zasłużonych dla Warszawy. W Pałacu Prezydenckim powstańcy otrzymali z rąk Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyże Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyże Zasługi Rzeczypospolitej. Na Zamku Królewskim podczas uroczystej sesji Rady Warszawy tytuł honorowego obywatela Warszawy przyznano abp. Kazimierzowi Majdańskiemu, biskupowi diecezji warszawsko-praskiej Kazimierzowi Romaniukowi oraz Jerzemu Majewskiemu, prezydentowi stolicy w latach 1967-1982 i Szymonowi Szurmiejowi, twórcy i dyrektorowi Teatru Żydowskiego.
Drugiej takiej jubileuszowej rocznicy Powstania Warszawskiego już nie będzie. O tegorocznej mówi się, że w końcu powstańcy doczekali się godnych obchodów. Zaś atmosferę w mieście tego dnia porównuje się do tej, jaka panowała w czasie wizyt Ojca Świętego w stolicy.