Rzadko się zdarza, by obchody nominalnie związane nie ze wspomnieniem określonej tajemnicy zbawienia, ale z jednym sanktuarium, zyskiwały w całym kraju tak wielką rangę, że dominują nawet nad świętowaniem Dnia Pańskiego. Takiego znaczenia nie mają w Polsce święta i wspomnienia związane z Matką Bożą Gietrzwałdzką, ani z Kodeńską, ani nawet z Licheńską. Skąd zatem bierze się ta wyjątkowa pozycja Matki Bożej Częstochowskiej?

Najwięcej wyjaśni nam tu wyjątkowy specjalista od Jasnej Góry, Sługa Boży kard. Stefan Wyszyński. W swoim ostatnim kazaniu na Uroczystość Matki Bożej Częstochowskiej, w pamiętnym sierpniu 1980 r., mówił: "Mamy już swoje historyczne doświadczenie, że Jasnogórska Królowa Polski dana jest ku obronie naszego Narodu. Jest to nasze wiekowe doświadczenie i szczególny bodziec dla nas, Polaków. Pracując i trudząc się... wiemy, że Ona zawsze jest ku naszej pomocy. Ale ludzie, którzy tym duchem się kierują wiedzą też, że jest to również bodziec dla naszego działania, dla naszego codziennego trudu - Ona jest ku pomocy (...). Dlatego, gdy wszyscy tak patrzą na Jasną Górę, wiadomo, że Jasnej Góry dotknąć nie można. To jest tajemnica dziejowa, szczególna łaska opatrzności Bożej, która działa tutaj od sześciu już wieków".

Chodzi przeto o coś więcej, niż tylko o obraz namalowany na lipowej desce, którego autorstwo legenda przypisuje św. Łukaszowi. Znacznie ważniejsze jest to, czego - jak mawiał Prymas Tysiąclecia - dotknąć nie można. Chodzi o działanie Bożej opatrzności, która przez wieki pisze nie tylko historię, ale - co uświadomił nam Jan Paweł II w roku Wielkiego Jubileuszu 2000 - również swoistą geografię zbawienia. To bowiem, co przez ponad 600 lat dzieje się w historii Polski wokół Jasnej Góry, jest jakby publicznym - bo na skalę narodową - potwierdzeniem i kontynuacją Objawiania się Boga człowiekowi. Jest to historia zbawienia rozgrywająca się współcześnie, choć jej zapis ze względu na pełnię objawienia dokonaną w Chrystusie, nie poszerzy kanonu Pisma Świętego.

Przez doświadczenie Jasnej Góry objawia się dobroć Boga, " Który dał naszemu narodowi Najświętszą Maryję Pannę jako pomoc i obronę, a Jej Jasnogórski obraz otoczył niezwykłą czcią wiernych" . O tym obrazie Jan Paweł II stwierdził, że przemówiła przezeń Maryja, podobnie jak mówi do nas Bogurodzicą. Jasna Góra stała się synonimem obecności Matki Bożej w polskich dziejach i ikoną naszych doświadczeń w relacjach z Bogiem. Stąd odpust na Jasnej Górze jest naszą ogólnonarodową uroczystością.