Odzyskanie przez Polskę niepodległości jesienią 1918 r. było najdonioślejszym wydarzeniem minionego stulecia. Niepodległość, utracona w końcu XVIII w., przez całe XIX stulecie upragniona i wyczekiwana przez pokolenia Polaków, przyszła nagle w początkach XX w. Można powiedzieć, że „wybuchła” jesienią 1918 r. Polska odzyskała polityczną niepodległość w wyniku niezwykłego i nieprzewidywalnego zakończenia I wojny światowej. Nikt nie przewidział w sierpniu 1914 r. niemal jednoczesnej klęski, rozpadu i zniknięcia z politycznej mapy Europy monarchii, które doprowadziły do katastrofy rozbiorów Rzeczypospolitej. Wojna, która rozpoczęła się jako walka o nowy podział świata pomiędzy wielkimi, zaborczymi i nienasyconymi imperiami, kończyła się jako powszechna wojna ludów o wyzwolenie. Niemal dosłownie spełniła się modlitwa Adama Mickiewicza, w której prosił Boga o powszechną wojnę, dzięki której mogliśmy odzyskać wolność. Tamtej jesieni szansa odzyskania niepodległości stanęła także przed innymi zniewolonymi narodami, m.in. Czechami, Chorwatami, Słoweńcami.
Nie byłoby 11 listopada 1918 r., gdyby wcześniej sprawa polska nie wróciła na arenę międzynarodową, zaś Polacy nie podjęli wysiłków zmierzających do odzyskania niepodległości. Sprzyjająca koniunktura międzynarodowa ułatwiała Polakom działania w tym kierunku, jednak państwo polskie musieli tworzyć własnym wysiłkiem, siłą usuwając okupantów i mężnie walcząc o granice Rzeczypospolitej. Wykorzystując fakt rozpadu monarchii habsburskiej, pierwsza wyzwoliła się Galicja. 31 października 1918 r. władzę w Krakowie objęła Polska Komisja Likwidacyjna z Wincentym Witosem na czele. W Lublinie w nocy z 6 na 7 listopada powołano Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, którego premierem został Ignacy Daszyński. Od 12 września 1917 r. w Królestwie Polskim działała Rada Regencyjna, której przewodzili abp Aleksander Kakowski, książę Zdzisław Lubomirski oraz hrabia Józef Ostrowski. Jednocześnie z inicjatywy różnych grup politycznych, częściowo opanowanych przez partie rewolucyjnej lewicy, w początkach listopada zaczęły powstawać na ziemiach polskich Rady Delegatów Robotniczych. W tej skomplikowanej sytuacji, kiedy na ziemiach polskich działały różne ośrodki władzy i zaogniały się antagonizmy pomiędzy nimi, pojawił się człowiek, który mógł i potrafił zjednoczyć wszystkich wokół jednej sprawy - sprawy niepodległej Polski. Tym człowiekiem był Józef Piłsudski. Zwolniony z twierdzy w Magdeburgu powrócił do Warszawy 10 listopada 1918 r. Jego popularność sięgała wówczas zenitu. Jednak, wbrew legendzie o „wielkich tłumach” witających przyszłego Naczelnika, na dworcu powitał Józefa Piłsudskiego tylko książę Lubomirski z garstką najbliższych współpracowników. Jego przyjazd ustabilizował sytuację w kraju. Polska Komisja Likwidacyjna wystosowała do niego specjalną depeszę, w której wyraziła chęć współpracy, zaś Rząd Lubelski rozwiązał się. 11 listopada Rada Regencyjna oddała Piłsudskiemu zwierzchnictwo nad wojskiem. Tego dnia rozpoczęto rozbrajać Niemców w okupowanej przez nich części Królestwa. 14 listopada Rada, na mocy specjalnego dekretu, rozwiązała się i oddała pełnię władzy w ręce Piłsudskiego. Równocześnie przystąpiono do formowania rządu, którego celem miało być sprawowanie władzy tymczasowej, aż do zwołania Sejmu Ustawodawczego. Jego premierem został Jędrzej Moraczewski. Odradzające się państwo nie miało konkretnych podstaw ustrojowych, stąd rodziła się konieczność określenia tymczasowych form rządzenia. Rząd Moraczewskiego 22 listopada 1918 r. wydał w tej sprawie dekret, w którym stwierdzono, że Polska jest republiką. Do momentu zwołania Sejmu Ustawodawczego władzę w państwie sprawować będzie Tymczasowy Naczelnik Państwa - Józef Piłsudski. Na mocy tego dokumentu Naczelnik miał prawo mianowania rządu odpowiedzialnego przed nim samym. Władzę ustawodawczą miał sprawować rząd na mocy dekretów, zatwierdzanych przez Naczelnika Państwa. Tym samym Piłsudskiemu przyznano niemal dyktatorskie uprawnienia.
Odzyskana jesienią 1918 r. niepodległość Polski była pochodną wielu czynników. Głównie zadecydowały tu zmiany układu politycznego na mapie Europy (rozpad państw zaborczych). Równie ważne okazały się także: postawa narodu polskiego przez cały okres zaborów, zabiegi polityków polskich na arenie międzynarodowej oraz polski wysiłek zbrojny. Były one ważne, lecz to nie one zadecydowały o niepodległym bycie odrodzonej Polski. Decydująca była druga faza odbudowy polskiej państwowości - obrona i utrwalanie niepodległego bytu państwowego oraz walki o granice nowej Rzeczpospolitej, które trwały niemal do końca 1921 r. Jednak w przełomowych dniach 10 i 11 listopada 1918 r., po 123 latach niewoli, Polacy w pełni uświadomili sobie odzyskanie niepodległości. Pękły kordony dzielące naród polski. Doczekaliśmy się wreszcie upragnionej, wyśnionej, wytęsknionej i wymodlonej wolności. W tych dniach Polaków opanował entuzjazm, nastrój upojenia, wręcz szału radości. Wiwatowano wszędzie. Cieszono się widokiem wszystkiego, co mówiło o polskości; manifestowano swą polskość. Od tego dnia rozpoczął się nowy etap w dziejach naszego narodu, rozpoczęło się żmudne dzieło budowy własnego państwa.