Wbrew pozorom można być zakonnikiem pozostając w stanie świeckim. Zakony świeckie (tzw. trzecie zakony) powstały jako stowarzyszenia ludzi świeckich obojga płci. Członkowie trzecich zakonów dążą do pogłębienia swojej duchowości przyjmując na siebie określone obowiązki. W Polsce najliczniejszą grupę stanowią świeccy franciszkanie, dominikanie i karmelici.

Jak funkcjonuje zakon świecki? Kto może do niego wstąpić? Jak wygląda formacja? Jakie zadania podejmują świeccy zakonnicy? Odpowiedzi na te i inne pytania najłatwiej będzie udzielić na przykładzie konkretnej wspólnoty: Świeckiego Zakonu Karmelitów Bosych (OSCD).

Początki świeckiego zakonu karmelitańskiego sięgają przełomu XIII i XIV w., kiedy to zakon zaczął zdobywać popularność w Europie. Przy klasztorach grupowali się świeccy, którzy chcieli dążyć do doskonałości ewangelicznej pod kierunkiem Karmelu. Dziś w Polsce istnieje kilkadziesiąt wspólnot lokalnych świeckiego zakonu. Ich członkowie mają własną regułę życia (zatwierdzoną przez Stolicę Apostolską w 1979 r.), swoich świeckich przewodniczących, kierownictwo, wsparcie i duchową opiekę zakonu, uczestnictwo w tym samym charyzmacie i dobrach duchowych Karmelu, przy zachowaniu całkowitej świeckości swego stanu.

Do świeckiego zakonu może wstąpić każdy katolik pragnący żyć Ewangelią w świecie. Jednak przepisy określają przedział wieku wstępujących na 18-60 lat. Od osoby zamężnej wymagana jest zgoda współmałżonka. O przyjęciu do wspólnoty ostatecznie decyduje jej rada. Po przyjęciu rozpoczyna się okres formacji trwający 5 lat. W tym czasie kandydat otrzymuje całościowe, systematyczne wprowadzenie w duchowość karmelitańską, w metodę modlitwy kontemplacyjnej oraz przygotowanie teologiczne prowadzone przez świeckich i zakonnych kierowników życia duchowego.

Po 2 latach formacji składa się publicznie, przed wspólnotą, przyrzeczenia czasowe. Po upływie tego okresu kandydat składa takie samo przyrzeczenie na całe życie.

Co konkretnie oznacza to przyrzeczenie? Wyjaśnia to dokładnie Reguła życia karmelitańskiego zakonu świeckich. Czytamy w niej, że materią przyrzeczenia czystości jest to wszystko, co obejmuje ta cnota, stosownie do stanu życia każdego karmelity świeckiego. Przyrzeczenie nie stoi więc na przeszkodzie zmiany stanu cywilnego czy posiadania dzieci. Podobnie przyrzeczenie ubóstwa nie oznacza konieczności rezygnacji z posiadania dóbr materialnych na własność. Natomiast chodzi tu o życie w duchu wyrzeczenia i umartwienia, a nade wszystko w nadziei, zaufaniu Bogu i wewnętrznej wolności. Z kolei materią przyrzeczenia posłuszeństwa jest to, co prawowita władza nałoży zgodnie z duchem i zakresem Reguły życia.

Po upływie roku od przyrzeczeń wieczystych karmelita świecki może na własną prośbę być dopuszczony do złożenia ślubów czystości i posłuszeństwa. Materia i interpretacja tych ślubów są takie same, co wyjaśnianych wyżej przyrzeczeń. Jednak dzięki ślubom praktyka czystości i posłuszeństwa zyskuje wartość cnoty religijności. Śluby są wyrazem pełniejszej ofiary z siebie, wymagają zatem większej odpowiedzialności moralnej. Ważnym rozróżnieniem jest też to, że przyrzeczenie nie jest w swej formie składane Bogu, ale przełożonemu Karmelu i współbraciom ze świeckiego zakonu. Dopiero pośrednio jest one adresowane do Boga. Natomiast śluby składa się już bezpośrednio Bogu.

Do pierwszego i drugiego przyrzeczenia przygotowuje kandydatów magister formacji, nazywany popularnie magistrem nowicjatu. Ma on zaszczepić w kandydatach zwyczaj gorliwej modlitwy. Chodzi tu przede wszystkim o poświęcenie codziennie co najmniej pół godziny na modlitwę myślną, czyli tzw. rozmyślanie. Oprócz tego wśród obowiązków modlitewnych świeckich karmelitów wymienić można m.in. udział w codziennej Eucharystii i modlitwie brewiarzowej Kościoła, regularne czytanie duchowe, codzienny rachunek sumienia i częstą adorację Najświętszego Sakramentu.

Wszyscy członkowie OSCD mają pielęgnować obok życia modlitewnego, również ducha pokuty i wyrzeczenia według następujących wskazań: często korzystać z sakramentu pojednania, praktykować post i abstynencję, ćwiczyć się w cnocie milczenia, zrezygnować z próżności czy rozrywki, cierpliwie znosić przeciwności losu.

Każda lokalna wspólnota OSCD ma swojego asystenta. Jest to zawsze kapłan - karmelita bosy. Mianuje go przełożony prowincjalny. Miejscowa wspólnota wybiera co 3 lata swojego przewodniczącego (prezesa) i 3 radnych, którzy wybierają magistra formacji. Prezes i trzej radni tworzą radę wspólnoty, która z kolei wybiera sekretarza i skarbnika.

Codzienne życie świeckich karmelitów wypełnione jest modlitwą i zwyczajnymi obowiązkami rodzinno-zawodowymi. Wspólne spotkania odbywają się zazwyczaj raz w miesiącu. Oprócz comiesięcznych spotkań bardzo rozbudowana jest działalność apostolska. Członkowie świeckiego zakonu w Polsce prowadzą przede wszystkim grupy modlitewno-medytacyjne, bractwa szkaplerzne, grupy neokatechumenalne. Są animatorami wspólnot Żywego Różańca, opiekują się chorymi w parafii, pomagają w kancelariach i kuchniach parafialnych, zajmują się sprzątaniem i wystrojem kościoła, organizują pielgrzymki, pracują jako wolontariusze itp.

Osoby pragnące wstąpić do świeckiego zakonu i prowadzić pod opieką karmelitów bosych głębsze życie wewnętrzne mogą poznać bliżej istotę takiego powołania podczas dni skupienia, rekolekcji oraz różnych spotkań formacyjnych konkretnej wspólnoty lokalnej. W Warszawie wspólnota świeckich karmelitów spotyka się przy klasztorze Karmelitów Bosych na ul. Racławickiej 31.