Teresa Tylicka: Zakończyłaś właśnie intensywne prace nad przygotowaniem kolejnej wystawy połączonej z sesją naukową na temat sztuki sakralnej Torunia. W swoim dorobku zawodowym masz już wiele tego typu przedsięwzięć. Czy mogłabyś je pokrótce przypomnieć czytelnikom „Głosu z Torunia”?

Katarzyna Kluczwajd: - W 1993 r. wspólnie z ówczesnym dyrektorem Muzeum Okręgowego w Toruniu, dr. Michałem Woźniakiem, przygotowaliśmy dużą wystawę pt. Ars Sacra. Dawna sztuka diecezji toruńskiej, zorganizowaną dla uświetnienia obchodów 750-lecia ustanowienia diecezji chełmińskiej oraz 1. rocznicy powstania diecezji toruńskiej. Na wystawie zaprezentowano szereg eksponatów pochodzących z dawnego obszaru diecezji chełmińskiej, od czasów najdawniejszych aż do początku XIX w., czyli do momentu reorganizacji i powiększenia diecezji chełmińskiej oraz przeniesienia stolicy diecezji z Chełmży do Pelplina. Wiele z zaprezentowanych na wystawie dzieł sztuki wypożyczono wtedy z Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie oraz z kościołów naszej obecnej diecezji. Trwałym śladem jest katalog opublikowany pod tym samym co wystawa tytułem. W 1995 r. toruńskie muzeum wzbogaciło się o stałą ekspozycję zatytułowaną Sztuka sakralna nowożytnego Torunia, którą od tej pory można zawsze obejrzeć w sali dawnej Kancelarii Ratusza Staromiejskiego na I piętrze. Są tam zgromadzone eksponaty związane ze sprawowaniem kultu religijnego dwu wyznań: katolickiego i protestanckiego, stanowiące niegdyś wyposażenie świątyń Torunia. Należą do nich pochodzące z XVII i XVIII w. dzieła sztuki malarskiej, snycerskiej (m. in. obrazy, rzeźby, epitafia), także wyroby złotnicze (naczynia i sprzęty liturgiczne) i zabytki konwisarstwa (wyroby z cyny).

- W 2002 r., z okazji 10-lecia utworzenia diecezji toruńskiej, wystawą „Skarby kościoła świętojańskiego” został zapoczątkowany cykl, który - miejmy nadzieję - będzie zrealizowany do końca pod wspólnym tytułem „Skarby kościołów toruńskich”.

- Cykl ekspozycji połączonych z sesjami naukowymi ma przybliżyć i zaprezentować dzieła wchodzące w skład wyposażenia trzech najważniejszych gotyckich świątyń Torunia: katedry Świętych Janów, kościoła Mariackiego oraz kościoła św. Jakuba Apostoła, dodajmy: w mieście wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Prezentacja w kontekście historycznym wybranych zabytków jednego z kościołów Torunia stanowi doskonałą okazję do upowszechnienia wizerunków i wiedzy o najcenniejszych i najciekawszych obiektach, zarówno okazjonalnego - na samej ekspozycji, jak i trwalszego - w formie publikacji. Bogato ilustrowany katalog, który towarzyszy każdej kolejnej edycji wystaw, stanowi udokumentowanie i podsumowanie ciekawego materiału badawczego na temat historii sztuki i dziejów Torunia.

- Wystawa „Skarby kościoła świętojańskiego”, połączona z sesją naukową, która odbyła się 3 lata temu, zaowocowała katalogiem pt. „Skarby toruńskiej katedry” oraz materiałami z sesji, zawierającymi wyniki najnowszych badań naukowych na temat poszczególnych obiektów.

- Wystawę tę przygotowaliśmy wspólnie z ks. kan. Markiem Rumińskim, proboszczem katedry. Kościół świętojański, pierwotnie kościół farny Starego Miasta, obecnie katedra, to najstarsza świątynia Torunia, będąca jednocześnie skarbnicą wybitnych dzieł sztuki i wielu pamiątek historycznych, pozostawionych przez użytkowników kościoła: katolików (w tym także Ojców Jezuitów) i protestantów. Świątynię odwiedzały w przeszłości koronowane głowy, w 1999 r. zaszczycił ją swą obecnością także papież Jan Paweł II.

- Wystawie pt. „Skarby kościoła Mariackiego w Toruniu”, której otwarcie nastąpiło 1 kwietnia (czynna będzie do 15 maja br.), towarzyszyć ma również konferencja pt. „Dzieje i skarby kościoła Mariackiego w Toruniu”, przygotowana przez Toruński Oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki i Instytut Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa UMK. Odbędzie się ona w dniach 7-9 kwietnia br.

- Kościół Mariacki to swego rodzaju „tygiel historii”, ukazujący wspólną egzystencję w mieście przedstawicieli różnych wyznań i zmieniające się w ciągu wieków relacje między nimi; początkowo kościół Franciszkanów, później w rękach protestantów - główna świątynia luterańskiego patrycjatu, wreszcie - po wydarzeniach tumultu toruńskiego w 1724 r. (zamieszek na tle wyznaniowym) - Bernardynów, a od XIX w. - kościół parafialny. Wystawę przygotowuje Muzeum Okręgowe wspólnie z parafią Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i bł. ks. Stefana W. Frelichowskiego, przy współpracy Biblioteki Uniwersyteckiej i Książnicy Kopernikańskiej. Bogato ilustrowany katalog, który będzie towarzyszyć wystawie, został przygotowany staraniem proboszcza parafii, ks. prał. Józefa Nowakowskiego. Ze względu na znaczenie wystawy dla społeczności lokalnej honorowy patronat nad nią sprawują: biskup toruński Andrzej Suski i prezydent Torunia Michał Zaleski.

- Zapewne dokonywanie wyboru zabytków prezentowanych na wystawie nie jest rzeczą łatwą...

- Wyboru tego dokonano nie tylko według kryteriów artystycznych, ale również historycznych. W gotyckim wnętrzu Piwnicy Gdańskiej Ratusza Staromiejskiego będzie można obejrzeć m. in. widoki kościoła, zabytki i dokumenty historyczne związane z tą świątynią i funkcjonującym przy nim Gimnazjum Akademickim w XVI w., nieliczne zabytki z franciszkańskiego okresu kościoła oraz te pochodzące z czasów użytkowania go przez protestantów, a także dzieła sztuki i rzemiosła artystycznego z okresu bernardyńskiego, wreszcie sprzęty liturgiczne przeniesione w XIX w. do kościoła Mariackiego po rozebraniu kościoła św. Wawrzyńca. Nie przenoszono niektórych eksponatów prezentowanych na stałych ekspozycjach muzeum do Piwnicy Gdańskiej, gdyż są one dostępne w innych salach Ratusza. Eksponaty pochodzą m. in. z kościoła Mariackiego, Muzeum Okręgowego, Archiwum Państwowego w Toruniu, Książnicy Kopernikańskiej oraz Archiwum Prowincji Bernardynów w Krakowie. Podczas trwania wystawy zaplanowano także dwa spotkania, adresowane do szerokiego grona odbiorców, a poświęcone odkryciom archeologicznym dokonanym podczas prac na terenie kościoła i klasztoru oraz najcenniejszym zabytkom tej świątyni.

- Po zrealizowaniu planów związanych z tegoroczną wystawą pozostanie jeszcze trzecia edycja tego cyklu, dotyczącą kościoła św. Jakuba Apostoła na Nowym Rynku. Czy wiadomo już, w jakim terminie będzie ona zaprezentowana?

- W 2009 r. zamierzamy wraz z ks. prał. Andrzejem Wawrzyniakiem, proboszczem kościoła św. Jakuba w Toruniu, poprzez zorganizowanie wystawy uświetnić obchody 700-lecia istnienia tej świątyni. Celem wszystkich ekspozycji jest upowszechnianie wiedzy na temat historii lokalnej i budowa więzi lokalnych społeczności: parafii, miasta, regionu wraz z promocją takiego miasta, jakim jest Toruń. Zamiarem organizatorów jest, aby działanie to było kolejnym przyczynkiem do powstania pełnego, nowoczesnego opracowania historii sztuki Torunia, której wciąż brakuje.

- Dziękuję za rozmowę, a Czytelników „Niedzieli” zapraszam do obejrzenia wystawy „Skarby kościoła Mariackiego”.