Do jednej z najważniejszych spraw obecnego pontyfikatu Jana Pawła II należy zaliczyć bezspornie troskę o pokój. Niewątpliwie ogromne zaangażowanie Papieża na rzecz pokoju wynika z osobistego doświadczenia wojny. Jego młodość przypadła bowiem na lata II wojny światowej. Obraz zniszczeń materialnych i moralnych utrwaliły się na zawsze w sercu Ojca Świętego. Dlatego też z wielką mocą zwraca się z apelem do świata: „Nigdy więcej wojny!”. Poznane okrucieństwo i barbarzyństwo wojny nakazuje Mu nieustannie modlić się o pokój i czynić wszystko, aby gasić współczesne ogniska konfliktów zbrojnych.
Nauczanie papieskie oraz Jego działalność duszpasterska i polityczna nieustannie odnotowuje liczne przejawy zainteresowania pokojem na świecie. Podczas swego pontyfikatu Papież wielokrotnie poruszał problematykę pokoju. Sprawa ta jest przedmiotem m.in. papieskich pielgrzymek, spotkań z przywódcami państw i narodów, rozmów z politykami i intelektualistami. Zaangażowanie Papieża Jana Pawła II na rzecz pokoju nie ogranicza się tylko do wystosowywanych apeli czy wygłaszanych przemówień. Jego wysiłki w tym kierunku są poparte konkretnymi czynami. W Jego imieniu dyplomacja watykańska wielokrotnie zabiegała o niedopuszczenie do wybuchu konfliktów zbrojnych. A gdy, niestety, wybuchały, Papież zawsze występował z apelem o jak najszybsze ich zakończenie, prosząc jednocześnie zwaśnione strony o pojednanie i przebaczenie.
Warto przypomnieć, że dzięki osobistej interwencji Ojca Świętego udawało się doprowadzić do zażegnania sporów pomiędzy zwaśnionymi państwami o terytoria czy granice. W maju 1984 r. Papież wystąpił z apelem do rządów Wielkiej Brytanii i Argentyny o zaniechanie wojny o Falklandy-Malwiny na Atlantyku. Tego samego roku dzięki papieskiej mediacji doszło do porozumienia pomiędzy Argentyną i Chile. W ten sposób zakończył się spór o trzy niewielkie wyspy w kanale Beagle między Atlantykiem i Pacyfikiem.
W II poł. lat 90. na prośbę Ekwadoru i Peru, Stolica Apostolska podjęła się podobnego pośrednictwa. Dzięki dyplomacji watykańskiej i osobistemu autorytetowi Papieża udało się doprowadzić do wspólnej zgody. Podpisany przez obu prezydentów układ z 12 maja 1999 r. zakończył 60-letni spór graniczny.
Na początku lat 90. starał się zapobiec krwawym wydarzeniom na Bałkanach. Wzywał do zaprzestania okrutnych walk oraz do przełamania obojętności państw Europy wobec rzezi etnicznych w krajach byłej Jugosławii. Tylko w pierwszym okresie jugosłowiańskiego kryzysu (30 I 1991-13 I 1992) Papież wypowiadał się na jego temat aż 37 razy. Niestety, dramatyczne wołanie Papieża pozostało bez echa. W styczniu 1994 r. ogłosił dzień postu i modlitwy w intencji pokoju na Bałkanach. Niezapomnianym i niezwykle wzruszającym wydarzeniem był Jego płacz nad Sarajewem podczas spotkania z młodzieżą w Loreto (9 września 1995).
Ostatnim wielkim wysiłkiem Papieża, by utrzymać pokój na świecie, były zabiegi dyplomatyczne, by uniknąć wojny pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i Irakiem. Niestety, zakończyły się one fiaskiem. Do ostatniej chwili kard. Roger Etchegeray próbował przekonać oba rządy do podjęcia dialogu na rzecz pokoju.
Wielką troską Jana Pawła II jest pokój w Ziemi Świętej. Ojciec Święty niezmiernie boleje nad tym, że Ziemia Jezusa jest nieustannie krwawiącą raną i miejscem ustawicznych walk. 11 sierpnia 2002 r., podczas rozważania przed modlitwą Anioł Pański Papież wyznał: „(…) Nieustannie z wielkim zatroskaniem myślę o Ziemi Świętej, gdzie, niestety, wciąż mnożą się niemal codzienne akty odrażającej przemocy, która pozbawia życia tak licznych naszych braci i siostry - ofiary potęgujących się, niosących śmierć akcji odwetowych. Kiedy ludzie zdołają zrozumieć, że współistnienie narodów izraelskiego i palestyńskiego nie może być owocem działań zbrojnych? Ani zamachy, ani odgradzające mury, ani represje nie doprowadzą nigdy do sprawiedliwego rozwiązania trwającego konfliktu. Papież cierpi wraz z tymi, którzy opłakują zmarłych i zniszczenia; bliski jest zwłaszcza licznym niewinnym osobom, które płacą cenę tej przemocy. Pragnie powtórzyć wszystkim, niezależnie od tego, do jakiej grupy etnicznej należą, że nie ma żadnego usprawiedliwienia dla tego, kto z bezwzględnością zabija bezbronną ludność cywilną”.
Polscy biskupi, doceniając ogromny wysiłek Papieża na rzecz pokoju, w swoim liście pasterskim z okazji IV Dnia Papieskiego uznali Jana Pawła II za „Pielgrzyma Pokoju”, który „wędruje do narodów świata, Kościołów, wyznawców innych religii, do każdego człowieka i każdego ludzkiego serca z Ewangelią Jezusa Chrystusa, bo wie, że może ona zaradzić podziałom i wojnom, które rodzą się w ludzkim wnętrzu. Prosi więc o pojednanie i przebaczenie, bo wie, że nie ma pokoju bez sprawiedliwości i nie ma sprawiedliwości bez przebaczania. Te prawdy przypomina Papież z myślą o dobru wspólnym całej rodziny ludzkiej” (Słowo Pasterskie Biskupów polskich z okazji Dnia Papieskiego, 26 sierpnia 2004 r.).
Dostrzegając różnorodne zagrożenia dla utrzymania pokoju we współczesnym świecie, Papież Jan Paweł II zachęca wszystkich do wspólnej i nieustającej modlitwy o pokój. „Modlić się o pokój, znaczy otworzyć ludzkie serce, by mogła je napełnić ożywcza moc Boga, (...) prosić o sprawiedliwość, o zaprowadzenie odpowiedniego porządku wewnątrz państw i w stosunkach między nimi, oznacza też prosić o wolność, szczególnie o wolność religijną, która jest fundamentalnym, osobistym i cywilnym prawem każdej osoby. Modlić się o pokój, znaczy błagać o łaskę przebaczenia od Boga, a zarazem o wzrost odwagi dla każdego, kto ze swej strony pragnie wybaczać zniewagi, jakich doznał” (Jan Paweł II, Orędzie na XXXV Światowy Dzień Pokoju).
Ojciec Święty podkreśla, że fundamentalną sprawą dla pokoju na świecie jest usunięcie przyczyn, które powodują niesprawiedliwość. Z nich bowiem niejednokrotnie wypływają decyzje o podjęciu desperackich i krwawych ataków. Nie wolno również zapominać o działaniach wychowawczych, które powinny być inspirowane szacunkiem dla życia ludzkiego. Pomimo trudnych sytuacji Papież przypomina o konieczności podejmowania wysiłków przez polityków i wszystkich ludzi dobrej woli. Jego zdaniem, „pokój jest możliwy. A jeśli pokój jest możliwy, pokój jest również obowiązkiem” (Orędzie Jana Pawła II na Światowy Dzień Pokoju, 1 stycznia 2004 r.).
Podsumowując papieskie inicjatywy na rzecz pokoju na świecie, z całą słusznością można stwierdzić, iż do Niego odnoszą się słowa wypowiedziane przez Jezusa na Górze Ośmiu Błogosławieństw: „Błogosławieni, którzy zabiegają o pokój, albowiem będą nazwani synami Boga” (Mt 5, 9).