Ks. Robert Gołębiowski: - Używamy terminów: „rodzina adopcyjna”, „rodzina zastępcza”. Czym charakteryzują się te rodziny i jaka jest pomiędzy nimi zasadnicza różnica?
Katarzyna Gołębiowska: - Najprostsza definicja rodziny adopcyjnej mówi nam o formie środowiska rodzinnego, które powstaje na mocy orzeczenia sądu i niesie za sobą skutki podobne jak w przypadku pomiędzy dzieckiem a rodzicami naturalnymi. Wiąże się z tym władza rodzicielska, obowiązek alimentacyjny, pokrewieństwo, dziedziczenie. W adopcji między rodzicami a dzieckiem chodzi szczególnie o zawiązanie więzi emocjonalnej jak w typowej rodzinie, natomiast przysposabiający rodzice powinni stworzyć dziecku odpowiednie warunki wychowania i utrzymania. Ważnymi warunkami, które decydują o tym fakcie, są te, że przysposobić można dzieci, których rodzice: nie żyją, zostali pozbawieni przez sąd władzy rodzicielskiej, zrzekli się przed sądem władzy rodzicielskiej lub są ubezwłasnowolnieni. Natomiast pod pojęciem rodzin zastępczych kryje się inna forma zastępczego środowiska rodzinnego, która powstaje na mocy orzeczenia sądu, lecz nie stanowi stałej, a czasową formę opieki nad dzieckiem. Dziecko przyjęte do takiej rodziny nie uzyskuje statusu dziecka rodziców zastępczych, nie powstają obowiązki alimentacyjne, nie dochodzi do dziedziczenia, nie zmienia się jego stan cywilny i nazwisko. Trzeba tu koniecznie dodać, że na rodziny zastępcze czekają dzieci, które chociaż ze względu na sytuację prawną mogą być adoptowane, to jednak ich szanse na znalezienie rodziny adopcyjnej są niewielkie - są to przeważnie dzieci z problemami zdrowotnymi i rozwojowymi, liczne rodzeństwa lub dzieci starsze oraz druga kategoria - dzieci z nieuregulowaną sytuacją prawną, tzn. te, których rodzice mają ograniczoną lub zawieszoną władzę rodzicielską.
- Jaki może być czas pobytu tych dzieci w rodzinach zastępczych?
- Dzieci w rodzinie zastępczej przebywają do czasu uregulowania ich sytuacji prawnej. Później mogą być adoptowane przez tę lub inną rodzinę, a także - i to jest ważne - mogą powrócić do rodziny naturalnej, jeżeli zapewnia ona dziecku pełne bezpieczeństwo. Dzieci mogą przebywać w rodzinie zastępczej również do czasu usamodzielnienia się i dotyczy to szczególnie dzieci starszych.
- Pojawił się już w naszej rozmowie także termin pogotowia rodzinnego. Na czym polega jego funkcjonowanie?
- Pogotowie rodzinne jest rodzajem zawodowej rodziny zastępczej o charakterze krótkoterminowym. Powstaje w sposób pozasądowy, na mocy umowy cywilnoprawnej pomiędzy rodziną zastępczą a Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie lub Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie. Rodziny pełniące funkcję pogotowia rodzinnego otrzymują dzieci zaraz po zawiadomieniu o sytuacji kryzysowej. Dzieci przebywają w takim pogotowiu do momentu rozwiązania ich sytuacji rodzinno-prawnej, jednak nie dłużej niż 12 miesięcy lub w wyjątkowych przypadkach - do 15 miesięcy. Pogotowie rodzinne zobowiązane jest przyjąć każde dziecko do 10 lat, jednorazowo jednak może w nim przebywać troje dzieci lub wyjątkowo więcej, jeśli dzieci są rodzeństwem.
- Dziękuję za te niezwykle cenne informacje. Do kolejnych aspektów pracy Ośrodka powrócimy za tydzień.