W krajach, w których zalegalizowano eutanazję, stopniowo rozszerza się warunki jej stosowania - od dobrowolnego wyboru, po narzucaną pacjentom wbrew ich woli konieczność

Izabela Matjasik: - Żyjemy w społeczeństwie w ponad 90% chrześcijańskim, skąd więc biorą się stałe dyskusje o legalizacji eutanazji?

Ks. Wojciech Bołoz: - Współczesne dyskusje na temat eutanazji mają dwie główne przyczyny: jedna ma charakter społeczno-ekonomiczny, druga bardziej indywidualny. Przyczyna społeczna jest związana z coraz wyższymi kosztami opieki nad osobami chorymi. To są duże sumy i stają się coraz większe, ponieważ wydłuża się życie człowieka i drożeje opieka medyczna. W szpitalach większość pacjentów to osoby starsze, wymagające opieki. Zwolennicy eutanazji biorą m.in. pod uwagę ekonomiczną stronę - cięcie kosztów opieki nad człowiekiem chorym, który nie potrafi sam o siebie zadbać.
Drugą przyczyną popierania eutanazji - bardziej subiektywną - jest strach przed cierpieniem towarzyszącym umieraniu. Ludzie boją się śmierci, ale jeszcze bardziej boją się bólu i braku kontroli nad swoim ciałem. Dlatego właśnie w eutanazji widzą sposób na śmierć w „komforcie”, bez cierpienia. Nawet niektóre religijne osoby mówią, że wolałyby, aby Kościół zgodził się na eutanazję ludzi nieuleczalnie chorych.

- Pracownicy hospicjów podkreślają jednak, że nieuleczalnie chorzy, umierający ludzie chcą żyć jak najdłużej.

- Inaczej do eutanazji podchodzą ludzie młodzi i zdrowi, dla których śmierć i cierpienie są abstraktami, a inaczej osoby rzeczywiście chore i umierające. Różnie oceniają one ostatnie tygodnie i dni swojego życia. Jeżeli opieka paliatywna jest na odpowiednim poziomie, jeżeli pacjent nie znajduje się w depresji, a jego cierpienia związane z chorobą są do zniesienia, wtedy nie chce umierać. Zwolennikami eutanazji są najczęściej ludzie młodzi, bo ona ich jeszcze nie dotyczy. A nawet jeśli myślą o chorobie i śmierci, to czym innym jest umieranie teoretyczne, a czym innym umieranie realne.

- Zwolennicy eutanazji motywują swoje stanowisko prawami człowieka, podkreślają, że każdy ma prawo stanowić o sobie. To są argumenty przemawiające do wielu.

- Idea praw człowieka przyszła do nas ze Stanów Zjednoczonych. Amerykanie w Deklaracji Niepodległości z roku 1776 zagwarantowali sobie jako pierwsi prawo do życia, do wolności i swobody poszukiwania szczęścia. Z tych słusznych zasad powstała w XX w. ideologia, która stała się źródłem roszczeniowych postaw Amerykanów wyrażających się w deklarowanych prawach do zdrowia, do aborcji, do pornografii itd. W latach 70. ubiegłego wieku amerykańskie towarzystwo popierające eutanazję ogłosiło, że człowiek ma także prawo śmierci. Argumentowano, że umierający nie powinni być uzależnieni od aparatów podtrzymujących życie, nie powinni zależeć od innych osób, że brak kontroli nad własnym ciałem jest poniżej ludzkiej godności. Dlatego też prawo do eutanazji nazywają prawem do godnej śmierci. Jest jednak drugie, chrześcijańskie rozumienie prawa do godnej śmierci, które oznacza prawo do śmierci naturalnej, w otoczeniu bliskich sobie osób, z zapewnioną opieką medyczną, pielęgniarską i duchową.

- Pozostaje pytanie, czy człowiek sam może odebrać sobie życie, samobójców traktuje się przecież jak osoby niezrównoważone psychicznie i emocjonalnie.

- To jest problem autonomii człowieka. Zwolennicy eutanazji nie biorą pod uwagę istniejącego porządku moralnego, ich zdaniem autonomia człowieka oznacza, że każdy może robić, co chce. Są za całkowitą wolnością wyboru, czyli swawolą. Ale tu pojawia się niekonsekwencja ich postawy. Bo jeśli rzeczywiście człowiek posiada taką całkowitą swobodę wyboru i działania, to dlaczego mogą z tego korzystać tylko osoby nieuleczalnie chore? Dlaczego zakazuje się używania narkotyków, dlaczego niektórych leków nie można kupić bez recepty, dlaczego stawiane są tabliczki „kąpiel wzbroniona” w miejscach niebezpiecznych? Całe życie społeczne jest pełne ograniczeń, ograniczeń, które mają nas chronić, również przed naszą lekkomyślnością.

- Chcąc zmienić politykę społeczną także osoby chore nieuleczalnie włączają się w walkę o legalizację eutanazji, nie myśląc o nadużyciach, jakie mogą wystąpić.

- Zwolennikom eutanazji wydaje się, że nic złego się nie stanie, jeśli nie będzie się karać ludzi, którzy przyśpieszają śmierć nieuleczalnie chorych. Ale nie zdają sobie sprawy, że występuje tu zasada tzw. równi pochyłej. Jeśli przestaniemy chronić życie ludzkie, jego nienaruszalność w każdej postaci, to runie bariera, poza którą jest już łatwo rozszerzać warunki określające, kiedy życie można komuś odebrać. Tak było w Holandii. Pierwsze przypadki eutanazji dokonano tam ze współczucia dla cierpiących osób, które chciały umrzeć. Obecnie eutanazja stosowana jest również bez wiedzy i zgody pacjenta. Ostatnio ustala się regulacje dotyczące eutanazji niemowląt. Pozostaje też kwestia wpływania na osoby chore, którym można zasugerować, skłonić je, aby wyraziły swoje życzenie przyspieszonej śmierci. Przekonać, że są ciężarem dla społeczeństwa, dla rodziny, że opieka nad nimi pochłania za wiele pieniędzy. I taka „edukacja” jest stosowana.
Co więcej - do niedawna mówiło się o eutanazji jako prawie do śmierci, obecnie mówi się coraz częściej o obowiązku umierania. W Internecie pod hasłem „duty to die” (obowiązek śmierci) można znaleźć setki tysięcy tekstów, co oznacza, że ta kwestia jest szeroko dyskutowana i to nie tylko przez pojedynczych autorów, lecz także przez instytucje. Dyskutuje się o tym, czy ze względu na obciążenia finansowe, emocjonalne i czasowe rodziny nie powinno się mówić o obowiązku śmierci osoby chorej.

- Czyli może dojść do tego, że będzie się nakłaniać osoby starsze i chore do eutanazji?

- Już do tego dochodzi, szczególnie tam, gdzie eutanazja jest zalegalizowana. Niedawno czytałem artykuł z Holandii o rodzinie, która miała wykupione wczasy, ale na przeszkodzie stał dziadek, który nie umarł w odpowiednim terminie. Jego najbliżsi prosili lekarza, by coś zrobił, bo dziadek się męczy, a oni mają już zarezerwowane miejsca w kurorcie... W krajach, gdzie praktykuje się eutanazję, powoli dokonuje się zmiana obyczajowości.

- Czy dysponujemy środkami zaradczymi, które mogą zatrzymać rozszerzanie się „cywilizacji śmierci”?

- Możemy temu przeciwdziałać pokazując skutki lekceważącego stosunku do życia. Wielu Holendrów jest niezadowolonych ze skutków legalizacji eutanazji w ich kraju, uciekają czasem za granicę, by nie być zmuszonym do poddania się jej.
Pamiętajmy, że na początku eutanazja jest prawem, ale z czasem staje się obowiązkiem.

Ks. prof. Wojciech Bołoz należy do zgromadzenia księży redemptorystów. Jest bioetykiem, profesorem zwyczajnym nauk teologicznych, od 2002 r. kieruje Katedrą Bioetyki w Instytucie Ekologii i Bioetyki na wydziale Filozofii Chrześcijańskiej UKSW. Od 2005 r. jest także członkiem Krajowej Rady transplantacyjnej. Ma 60 lat.