Reklama

Teologia Ikony Krzeszowskiej

Niedziela legnicka 32/2007

W teologii prawosławnej Kościołów Wschodnich ikona jest czymś więcej niż obrazem lub dziełem sztuki. Teologia ta rozważa w ikonach obecność Słowa Bożego. Artysta, którym jest mnich, teolog, filozof i poeta w jednej osobie, ukazuje przed wierzącym, który się modli, jakieś wydarzenie biblijne lub świętą postać. Za pomocą różnego typu znaków i symboli przekazuje określone prawdy wiary. Jak podaje tradycja, twórca ikony, podczas malowania, pościł i modlił się w sposób szczególny. Jaka jest teologia Ikony Krzeszowskiej?

Kompozycja wizerunku Matki Bożej

Kompozycja tego wizerunku odnosi nas bezpośrednio do ikonografii Matki Bożej „Hodegetria”, (z gr. hodos, „droga”, „wskazująca drogę”, „przewodniczka”). Widzimy na nim Matkę Bożą, która w prawej ręce trzyma delikatnie Boże Dzieciątko, a lewą wskazuje na swego Syna, który jest „Drogą, i Prawdą i Życiem”. Zauważyć można, że Matka Boża skłania lekko głowę w stronę Syna Bożego, wsłuchując się w jego słowa. Według starej wschodniej tradycji Jezus objawia Matce misterium Jego śmierci i zmartwychwstania.

Oblicze Matki Bożej i ręce

Oblicze Matki Bożej jawi się jako miłosierne i pełne łaskawości. Jasna karnacja skóry i oczu wskazuje na jej podobieństwo do kobiet polskich. Tak jak wiele ikon ze wcześniejszego okresu także ikona krzeszowska została przemalowana w czasie baroku. Nie wiemy więc, na ile aktualne oblicze zachowało pierwotną wersję. Natomiast ręce Madonny oznaczają jej miłość i macierzyństwo. Można powiedzieć duże i mocno spracowane. Podkreślenie tego motywu w krzeszowskiej ikonie, może być pouczeniem o szacunku i miłości do pracy, bo pokorne wypełnianie obowiązków, związanych z naszym powołaniem, jest modlitwą i źródłem uświęcenia. Tę prawdę wyraża autor Psalmu 127, gdy poucza słowami: „szczęśliwy każdy, kto boi się Pana, który chodzi Jego drogami! Bo z pracy rąk swoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie”.

Szaty

Istotna jest także kolorystyka. Czerwona szata Matki Bożej oznacza Boskie Macierzyństwo oraz miłość do Chrystusa i do nas. Kolor seledynowy, który powstaje w wyniku połączenia niebieskiego z zielonym, oznacza Tajemnicę Wcielenia. Wcielenie Syna Bożego jest połączeniem się natury boskiej Chrystusa (symbolizowanej kolorem niebieskim) z ludzką (oznaczoną kolorem zielonym). Dwa kolory, „niebieski” i „ziemski”, tworzą w wyniku połączenia nową barwę, zawierającą w sobie oba komponenty. Symbolika ta przedstawia prawdę wiary o dwóch naturach (boskiej i ludzkiej), oraz jednej Osobie (boskiej), Słowa Wcielonego. Seledyn użyty w tym wypadku jako kolor szat Matki Bożej, symbolizuje tę wielką tajemnicę jaką jest Wcielenie Chrystusa, dokonane w łonie Maryi. Przyodzianie Matki Syna Bożego, szatą koloru seledynowego podkreśla też godność każdej kobiety wypływającej z macierzyństwa. Każda matka bowiem, uczestniczy w misterium życia człowieka kształtującego się pod jej sercem. „Ty bowiem utworzyłeś moje nerki, Ty utkałeś mnie w łonie mej matki. Dziękuję Ci, że mnie stworzyłeś tak cudownie, godne podziwu są Twoje dzieła. I dobrze znasz moją duszę, nie tajna Ci moja istota, kiedy w ukryciu powstawałem, utkany w głębi ziemi” (Ps 139, 13-15).

Reklama

Chrystus - Dzieciątko

Dzieciątko Jezus spogląda na Matkę wzrokiem dojrzałego człowieka, co oznacza Jego boską mądrość. W lewej ręce Dzieciątko trzyma zwój, oznaczający naukę o miłości, „to jest moje przykazanie, abyście się wzajemnie miłowali, tak jak Ja was umiłowałem” (J 15, 12), drugą ręką błogosławi. Wyraźniej zaznaczone trzy palce prawej ręki są symbolem Trójcy Przenajświętszej. Odsłonięte prawe ucho Dzieciątka zwrócone jest ku modlitwom ludzi. Strój żółto-niebieski przypomina boskość Chrystusa i światłość odwieczną, która wcieliła się w naturę ludzką, aby ją uświęcić.

Tło wizerunku

Kolor złoty (określany w ikonografii jako kolor kolorów) oznacza wieczność i niezniszczalność, gdyż związany jest ze szlachetnym metalem. Użyty w tle ikony jest symbolem światła Chrystusa, świecącego w ciemnościach naszego ducha przez wiarę, nadzieję i miłość. Blask ten (łaska Boża) przemienia całe stworzenie i daje mu przystęp do rzeczywistości niebieskich. „W Nim było życie, a życie było światłością ludzi, a światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła” (J 1, 4-5). Dalej czytamy w Ewangelii: „Była światłość prawdziwa, która oświeca każdego człowieka, gdy na świat przychodzi” (J 1, 9).
Kolor złoty oznacza też niewidzialną obecność Bożą, która w swej jasności oślepiłaby oczy człowieka. Zastosowany w tego typu malarstwie ucina perspektywę wizerunku, „nie pozwalając” oku patrzeć na boski blask, nadaje jednak charakteru misteryjnego, każdej ikonie. Złoto, symbolizuje więc odblask światła boskiego, które rozświetla chaos i ciemności naszego ziemskiego bytu, który jak pisze Apostoł Narodów: „jęczy i wzdycha w bólach rodzenia”. Rodzenia ku nowej, doskonałej rzeczywistości, która przyjdzie w dniu, którego się nie domyślamy. „I ujrzałem niebo nowe i ziemię nową, bo pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły i morza już nie ma” (Ap 21, 1).
Matka Boża, otoczona blaskiem „odwiecznej światłości”, wskazuje nam Syna jako Nadzieję i Wiecznego Przewodnika ludu pielgrzymującego do Domu Ojca, w którym mieszkań jest wiele. Do Nowej Ziemi i Nowego Nieba pielgrzymujemy poprzez każdy nowy poranek, dzień pracy, godziny trosk codziennego życia i zmierzch niepokojów. Na naszej drodze Maryja jawi się jako znak niezawodnej nadziei i przewodniczka w naszej pielgrzymce wiary, za Chrystusem Dawcą życia i błogosławionej przyszłości.

Wybrane dla Ciebie

Niepokalana – nasz ideał

Francisco de Zurbaran

"Niepokalane Poczęcie", Francisco de Zurbaran, olej na płótnie, 1630-1635

Mój przyjaciel powtarza, że Kościół co rusz popełnia błędy. Nie powinien np. ogłosić dogmatu o Niepokalanym Poczęciu. „Dogmat – tłumaczy – dotyczy mojego zbawienia, a ta maryjna prawda nie ma nic wspólnego ze mną. Wiąże się tylko ze zbawieniem Maryi”.

Więcej ...

69. rocznica Apelu Jasnogórskiego - wielkiej narodowej modlitwy Polaków

2022-12-07 21:43

Karol Porwich/Niedziela

8 grudnia mija 69. rocznica Apelu Jasnogórskiego, wieczornej modlitwy kierowanej do Maryi, Królowej Polski, w intencji Kościoła i Ojczyzny.

Więcej ...

Franciszek: z pomocą Maryi wybierajmy dobro

2022-12-08 12:10

Grzegorz Gałązka

„Maryja, jedyne ludzkie stworzenie w dziejach wolne od grzechu, jest z nami w walce, jest dla nas siostrą, a przede wszystkim naszą Matką. A my, którzy z trudem wybieramy dobro, możemy się jej powierzyć” – przypomniał papież 8 grudnia w rozważaniu przed modlitwą „Anioł Pański”.

Więcej ...

Reklama

Najpopularniejsze

Niepokalanie poczęta. Co to znaczy?

Wiara

Niepokalanie poczęta. Co to znaczy?

Maria czy Maryja?

Wiara

Maria czy Maryja?

Nakazane święta kościelne w 2022 roku

Kościół

Nakazane święta kościelne w 2022 roku

Nie zmuszać młodych do modlitwy?

Wiara

Nie zmuszać młodych do modlitwy?

Kuria w Kielcach bada sprawę w związku ze zmianą barwy...

Niedziela Kielecka

Kuria w Kielcach bada sprawę w związku ze zmianą barwy...

Proroctwo św. Andrzeja Boboli. Czy wypełniły...

Kościół

Proroctwo św. Andrzeja Boboli. Czy wypełniły...

Wiara na medal

Wiara

Wiara na medal

Nowenna przed uroczystością Niepokalanego Poczęcia...

Wiara

Nowenna przed uroczystością Niepokalanego Poczęcia...

Rzeczpospolita:  Wojtyła do księdza pedofila: każde...

Kościół

Rzeczpospolita: Wojtyła do księdza pedofila: każde...