Wyższe Seminarium Duchowne i Kuria Biskupia w Sandomierzu w latach 1944-56 były szczególnie inwigilowane przez UB. Aparat bezpieczeństwa za wszelką cenę chciał zwerbować informatorów, którzy mogliby dać cenne dane na temat księży pracujących w tych instytucjach oraz decyzji tam podejmowanych. Szczególnie silnej inwigilacji poddany został bp Jan Kanty Lorek. Oprócz inwigilacji Kurii i Seminarium, UB zajmował się duchowieństwem miasta Sandomierza i okolic. Ks. Warso przedstawił metody, jakimi posługiwał się PUBP względem tych osób. Naświetlił także, jak słabe było wykształcenie tych, którzy mieli za zadanie „sprowadzić katolicyzm w obręb murów kościoła”. Goście wysłuchali świadectwa księży oraz dyskusji, którą poprowadził bp dr Marian Zimałek. Swoje świadectwa przedstawili księża: Wacław Krzysztofik, Jan Młynarczyk, Zygmunt Niewadzi oraz Waldemar Gałązka. Swoje świadectwo przedstawił też bp Marian Zimałek, który wspomniał o tym, jak utrudniano naukę uczniom Niższego Seminarium Duchownego, o konfiskacie książek z biblioteki seminaryjnej, które nigdy do niej nie powróciły. W swej pamięci Biskup pomocniczy diecezji sandomierskiej przywołał fakty aresztowania niektórych księży, pracowników WSD Sandomierz, groźbę usunięcia biskupa Lorka z diecezji sandomierskiej oraz liczne rozmowy na temat tzw. wrogich wypowiedzi.
(PT)

Głos zabierali naukowcy duchowni i świeccy: ks. dr hab. Bogdan Stanaszek i dr hab. Jan Konefał (KUL), ks. dr Albert Wars (UKSW - WSD Radom), Piotr Tylec (WSD Sandomierz) oraz pracownicy IPN Oddział Rzeszów: Mirosław Surdej, Katarzyna Kyc, Mariusz Krzysztofiński, Piotr Chmielowiec, dr Krzysztof Kaczmarski i IPN Kraków: Roksana Szczęch, Monika Komaniecka, ks. dr hab. Józef Marecki (PAT), dr Robert Kuśnierz i dr Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki (IPN Kraków Delegatura w Kielcach). W konferencji udział wzięli biskupi, kapłani, nauczyciele historii, studenci, młodzież szkolna.
Referaty obejmowały dzieje nie tylko dawnej diecezji sandomierskiej, ale również tych części dawnej diecezji lubelskiej, tarnowskiej i przemyskiej, które zostały włączone do diecezji sandomierskiej w 1992 r., po nowym podziale administracyjnym Kościoła w Polsce. Ks. dr hab. Bogdan Stanaszek (KUL) naświetlił sprawę działania aparatu bezpieczeństwa wobec WSD i Kurii Biskupiej w Sandomierzu. Przedstawione zostały następnie struktury i obsada personalna aparatu przemocy, metody operacyjne walki z Kościołem katolickim, m. in. działania dezintegracyjne i dezinformacyjne stosowane przez SB, metody pozyskiwanie tajnych współpracowników, rozpracowywania grup kościelnych, uderzanie w sfery działalności Kościoła, które dotyczyły edukacji młodzieży, penetrację agenturalną środowisk kościelnych, stosowanie szeregu działań administracyjno-represyjnych wobec księży, którzy przejawiali aktywną działalność religijną i duszpasterską, nacisk na personalną politykę Kościoła. Jak wynikało z badań, zdecydowana większość księży nie ugięła się pod presją władz komunistycznych, lecz zdecydowanie walczyła z programową ateizacją społeczeństwa. Wielu duchownych, bezpodstawnie oskarżonych o działalność szpiegowską na rzez Watykanu i rządów zachodnich oraz o próbę obalenia władzy ludowej, znalazło się w komunistycznych więzieniach.
Dla uczestników konferencji Mszę św. w bazylice katedralnej odprawił bp dr Edward Frankowski. - Jesteśmy wdzięczni organizatorom sesji, zwłaszcza ks. dr. hab. Bogdanowi Stanaszkowi, że wydobywają na światło czasy terroru komunistycznego, oraz ukazują heroiczną, niezłomną postawę Kościoła w Polsce wobec sił, które chciały zniszczyć, usunąć, zetrzeć Kościół, żeby go już nie było. Przykładem takiej postawy jest działalność bp. Jana Kantego Lorka, ordynariusza sandomierskiego przez dwadzieścia lat, którego komuniści, za obronę niezależności Kościoła, patriotyzm, chcieli usunąć z Sandomierza, diecezji - podkreślił Ksiądz Biskup. Przypomniał też, że odrzucenie Chrystusa było powodem straszliwych prześladowań chrześcijan w pierwszych wiekach, przyniosło tyle tragedii w okresie pierwszej i drugiej wojny światowej, czy po podziale jałtańskim, gdy Polska znalazła się pod wpływem i dominacji Związku Radzieckiego, który narzucił Polakom komunistyczną dyktaturę. Życie toczyło się wtedy między heroizmem a bestialstwem. Polacy swą modlitwą i pracą łamali niemieckie, rosyjskie i komunistyczne szlabany. Gdy znowu dzisiaj słyszy się wołanie: wygnać Chrystusa, naszym wspólnym zadaniem jest obrona wartości chrześcijańskich. Gdyby wszyscy chrześcijanie oddali się serca pragnieniem Chrystusowi, Jego woli, zaufali Mu we wszystkim, pokornie służyli, jakże szczęśliwe byłoby nasze życie, jakże szczęśliwa byłaby Polska. Jeśli tego nie zrobimy, i to natychmiast, zostaniemy zmieceni z powierzchni ziemi, zastąpieni przez inne cywilizacje, które nie mają wątpliwości co do swojej tożsamości. Nie możemy być bierni, musi być wspólna wola przeciwstawiania się złu w życiu rodzinnym, osobistym, narodowym - akcentował Ksiądz Biskup.