Represje narastały w całym Królestwie. Kulminacyjnym momentem było ogłoszenie przez władze branki, czyli powołania do wojska, w którym służba trwała od 10 do 25 lat - w ten sposób chciano pozbyć się niepokornej młodzieży. Cel wyznaczony przez władze nie został osiągnięty, ponieważ młodzież, jak tylko było to możliwe, uciekała przed poborem, kryjąc się w lasach. Po dramatycznych sporach i dyskusjach utworzony wcześniej Komitet Centralny Narodowy ogłosił, że powstanie wybuchnie 22 stycznia, rozkazy mobilizacji zostały rozesłane po całym Królestwie. Do powstania stanęło 20-25 tys. zaprzysiężonych, dysponujących zaledwie kilkoma tysiącami sztuk broni palnej. Naprzeciw tak słabo wyposażonym oddziałom powstańczym w całym Królestwie gotowa była stanąć 100-tysięczna armia, dobrze wyposażona i wyszkolona. Powstańcy zaatakowali załogi rosyjskie w 24 miejscowościach, lecz z różnych przyczyn ataki nie zakończyły się powodzeniem.

Na terenie Kujaw działania powstańcze rozpoczęły się na początku lutego. 9 lutego pod dowództwem Kazimierza Mielęckiego ( syna ziemianina i oficera z powstania listopadowego) oddział powstańców zaatakował magazyn wojskowy w Przedczu. Następnego dnia doszło do bitwy pod Cieplinami, leżącymi na południe od Izbicy Kujawskiej. Mielęcki po tej bitwie wycofał swoje oddziały do lasów lubstowskich. Tam dotarł do niego rozkaz od Ludwika Mierosławskiego (jako od dyktatora powstania), aby przybył wraz z oddziałem do Krzywosądzy.

Mierosławski wraz ze swoim oddziałem przybył pod Krzywosądzę około 18 lutego i w niewielkim lesie na zachód od wsi utworzył obóz, gdzie rozpoczęto szkolenie wojskowe. Władze rosyjskie we Włocławku 17 lutego dowiedziały się o ruchach oddziałów powstańczych w okolicach Nieszawy i Służewa. Wojsko rosyjskie w sile 3 kompanii piechoty oraz 60 kozaków i 50 strażników granicznych postanowiło uderzyć na powstańców z dwóch stron: od strony Włocławka i od strony Aleksandrowa.

19 lutego wojska rosyjskie ruszyły pod Krzywosądzę. W miejscowości Bodzanów aresztowano kilku nieuzbrojonych powstańców. Mierosławski nie spodziewał się ataku z tej właśnie strony, ponieważ na terenie tym wcześniej nie widziano patroli carskich. Rosjanie w marszu przegrupowali siły i w szyku bojowym ruszyli na Krzywosądzę. Około godz. 14.00 rozpoczęto atak. Starcie z przeważającymi siłami wojska trwało dwie godziny. Mierosławski, widząc przewagę Rosjan, przedarł się wraz z kilkoma powstańcami i ruszył w kierunku Dobrego. W Dobrem powstańcy zorganizowali się i otworzyli ogień do nacierających kozaków.

Jednak narastająca siła Rosjan przechyliła szalę zwycięstwa na ich stronę. Powstańcy, widząc, że nie mają najmniejszych szans, zaczęli ratować się ucieczką. Wielu z nich zakończyło życie po osaczeniu i zepchnięciu przez wroga do jeziora w Dobrem. Ocaleni powstańcy uciekali w stronę Płowiec, gdzie spotkali oddziały Mielęckiego.

Kolejna klęska, 21 lutego pod Nową Wsią, zakończyła działania Mierosławskiego; on sam wyjechał do Paryża. Mielęcki prowadził powstańców jeszcze do 22 marca, kiedy został ciężko ranny i zmarł 9 lipca 1863 r.

Bitwa pod Krzywosądzą i Dobrem trwała około czterech godzin. Poległo w niej blisko 40 powstańców, a wielu zostało wziętych do niewoli i uwięzionych. Poległych pochowano w Dobrem, we wspólnej mogile nad jeziorem.

Powstanie na terenie całego Królestwa pochłonęło wiele ofiar: około tysiąca straconych, kilkuset zmarłych w więzieniach i aresztach śledczych, 20 tys. poległych i pomordowanych, 35-40 tys. zesłanych na katorgę na daleką Syberię, a ok. 10 tys. emigrowało. W powstanie było bardzo zaangażowane duchowieństwo. Wielu księży było kapelanami oddziałów powstańczych. Trzydziestu z nich zostało rozstrzelanych lub powieszonych, blisko 200 ukaranych katorgą i zesłanych na Syberię. Była to wielka strata, bowiem dotykała najbardziej czynnej i bardzo potrzebnej narodowi warstwy społecznej.

Upadek powstania spowodował likwidację odrębności Królestwa i zapoczątkował półwiecze brutalnej polityki wobec społeczeństwa polskiego. Powstanie przyniosło jednak ogromne wzmocnienie i utrwalenie patriotyzmu oraz świadomości narodowej. Przekreśliło groźbę dobrowolnej rusyfikacji. Na arenie międzynarodowej wzbudziło ogromne zainteresowanie sprawami Polaków i solidaryzowanie się z dążeniami narodu polskiego do niepodległości.