Rok 1215. Na mocy IV soboru laterańskiego papież Innocenty III nakazuje przy każdej parafii i katedrze zakładać szkoły, w których młodzi chłopcy przygotowywani będą do służby Bogu. Na terenach Polski wykładowcami w tych szkołach są polscy duchowni, językiem wykładowym pozostaje jednak łacina. Metoda nauczania pozostaje zgodna z metodą scholastyki - przekazywaną wiedzę należy przyjmować w sposób bezdyskusyjny. Istnieją dwa etapy nauki: trivium - podczas którego uczono gramatyki, retoryki i dialektyki oraz quadrivium - w czasie którego przekazywano wiedzę z czterech przedmiotów; algebry, geometrii, astronomii i muzyki. Przedmioty wchodzące w skład tych dwóch etapów nauki - trivium i quadrivium - noszą miano artes liberalas, nauk wyzwolonych.
W nawiązaniu do tradycji wielkich szkół katedralnych średniowiecznej Europy metropolita częstochowski abp Stanisław Nowak, zainspirowany pomysłem ks. dr. hab. Mariana Dudy rektora Instytutu Teologicznego w Częstochowie, dekretem z dnia 26 sierpnia 2007 r. erygował Szkołę Katedralną - Uniwersytet Otwarty, a na jej dyrektora powołał ks. dr. Jacka Marcińca. Działalność Szkoły Katedralnej została zainaugurowana 24 lutego br. w auli przy katedrze pw. Świętej Rodziny. - To jedna z istotniejszych inicjatyw Kościoła częstochowskiego, ważnych dla kultury i edukacji w naszym mieście - podkreślił w czasie inauguracji ks. dr hab. Marian Duda, zaznaczając jednocześnie, iż dzięki Szkole Katedralnej teologia przestanie być własnością wąskiej grupy studentów Seminarium czy Instytutu Teologicznego. Teologia nie będzie jednak jedyną dziedziną naukową reprezentowaną w programie Szkoły Katedralnej. Zainteresowani jej działalnością będą mogli także wziąć udział w wykładach otwartych z zakresu filozofii oraz innych dyscyplin humanistycznych, a wykładowcami będą zarówno duchowni, jak i osoby świeckie związane przede wszystkim z częstochowskim Instytutem Teologicznym. Comiesięczne wykłady w archikatedrze połączone będą z koncertami organowymi (podczas pierwszego spotkania w wykonaniu Przemysława Kmiecia zabrzmiały m.in. utwory organowe J. S. Bacha). Uczestnicy wykładów będą mieli możliwość otrzymania oficjalnych indeksów studentów z potwierdzeniem obecności na wykładach, a po każdym roku dla posiadających potwierdzenie stuprocentowej obecności wydawane będą dyplomy kolejnych edycji rocznych.
Podczas wykładu inauguracyjnego nt. „Galileusz po stronie kopernikanizmu i Kościoła” ks. dr Jacek Marciniec przekonywał, iż nie ma konfliktu między nauką i wiarą. Wskazując na postać Jana Pawła II, który będzie patronować Szkole Katedralnej, przypomniał jego słowa mówiące, iż „religia i nauka mają się wzajemnie podtrzymywać”. Wypowiadając się w podobnym duchu, w słowie otwierającym działalność Szkoły ks. dr hab. Marian Duda wskazał na potrzebę wchodzenia filozofii i teologii w dialog ze światem współczesnym, jego problemami i współczesnymi dyscyplinami nauki.
Jak podkreślił Ksiądz Rektor Instytutu Teologicznego w Częstochowie, jednocześnie pomysłodawca Uniwersytetu Otwartego, w jedności ze Szkołą Katedralną w przyszłości w archidiecezji częstochowskiej powinny powstawać i rozwijać się szkoły kolegiackie i parafialne, zwłaszcza w tak w dużych ośrodkach diecezjalnych jak Radomsko, Wieluń czy Zawiercie.
Na kolejne spotkanie w ramach Szkoły Katedralnej, rektor Instytutu Teologicznego ks. dr hab. Marian Duda, dyrektor Szkoły ks. dr Jacek Marciniec oraz proboszcz archikatedry ks. dr Stanisław Gębka zapraszają 30 marca o godz. 16. Po wykładzie tradycyjnie koncert. Spotkanie, z okazji zbliżającej się kolejnej rocznicy śmierci, poświęcone będzie Papieżowi Janowi Pawłowi II.