W 1957 r. dekretem Prymasa Polski kard. Stefana Wyszyńskiego, na prośbę ówczesnego proboszcza, ks. Jana Domarańczyka Matka Boża została ogłoszona Patronką miasta Dąbrowy Górniczej.

Matka ukoronowana

W 1968 r. nadszedł upragniony czas koronacji łaskami słynącej figury Matki Bożej Anielskiej. Koronacja odbyła się za zezwoleniem Ojca Świętego Pawła VI - 19 maja 1968 r. Korony papieskie na skronie Jezusa i Maryi przy licznym udziale biskupów z całej Polski, duchowieństwa i wiernych z Zagłębia i Śląska nałożyli: kard. Stefan Wyszyński - Prymas Polski, kard. Karol Wojtyła - ówczesny metropolita krakowski. Od 1969 r., z racji kolejnych koronacji łaskami słynącej figury Matki Bożej Anielskiej, w Dąbrowie Górniczej organizowano uroczystości religijne, na które przybywali wierni z całego Zagłębia Dąbrowskiego. „Pierwszą rocznicę koronacji obchodzono w dniach 17-18 maja 1969 r. Wieczorem 17 maja przyjechał do Dąbrowy Górniczej bp Stefan Bareła” - czytamy w publikacji ks. Mariusza Trąby „Koronacja figury Matki Bożej Anielskiej w Dabrowie Górniczej (19 maja 1968)”, wydanej z okazji jubileuszu 40-lecia.

W majowe południe

40. rocznica koronacji, którą przeżywaliśmy w niedzielne południe, 18 maja br. miała szczególną oprawę. Proboszcz parafii Matki Bożej Anielskiej, kustosz maryjnego sanktuarium w Dąbrowie Górniczej wraz z księżmi wikariuszami zadbał o duchowe przygotowanie wiernych Kościoła sosnowieckiego do tego niezwykłego wydarzenia. Uroczystościom rocznicowym koronacji figury Matki Bożej w Dąbrowie Górniczej przewodniczył Prymas Polski - kard. Józef Glemp. W tym dniu przy Sercu Matki nie mogło zabraknąć pasterza naszej diecezji - bp. Adama Śmigielskiego SDB, a także przedstawicieli kapituł, proboszczów, prałatów, kanoników, wikariuszy, prefektów i alumnów Seminarium oraz przedstawicieli władz miasta i Parlamentu, pocztów sztandarowych. Nie zawiedli też mężczyźni, którzy przybyli z wielu zagłębiowskich parafii na swoją pielgrzymkę. Prymas Polski w słowie Bożym podkreślił, że jednym z głównych zadań Kościoła jest pokazywanie miłości Boga w świecie. - Kościół podejmuje to zadanie m.in. przez pracę parafialną, pracę w szkołach, w ruchach kościelnych czy przez media - mówił kard. Józef Glemp. Jego zdaniem wpatrując się w Boga możemy dostrzec brak miłości w nas. - Ludzie, którzy odrzucają miłość płynącą od Boga często potępiają bliźnich. Ludzie zamykający się na Boga są godni współczucia - podkreślał Dostojny Kaznodzieja. W homilii Ksiądz Prymas przypomniał także historyczne wydarzenie sprzed 40 lat. - To był deszczowy, majowy dzień, gdy dwaj hierarchowie, idąc za pragnieniem wiernych, nałożyli korony na figurę Maryi i Jezusa. Były to czasy władzy ludowej. Prymas Wyszyński miła już wtedy za sobą doświadczenie więzienia. Z kolei kard. Wojtyła miał 48 lat i swoje urodziny. Dziesięć lat później miał zasiąść na Stolicy Piotrowej, by uczyć świat miłości Boga. W czasie swojego posługiwania zawsze nawiedzał sanktuaria maryjne - mówił kard. Józef Glemp. Podczas Mszy św. jubileuszowej Prymas Polski dokonał aktu poświęcenia sztandarów Koksowni „Przyjaźń” oraz NSZZ „Solidarność”. Na zakończenie Eucharystii ponowiony został akt oddania się Matce Bożej.

Tak to się zaczęło

Dąbrowa należąca do parafii Będzin, po roku 1815, dzięki staraniom Stanisława Staszica, stała się osadą górniczo-hutniczą. Wzrastająca liczba ludności sprawiła, że zaistniała konieczność zapewnienia mieszkańcom opieki duszpasterskiej. Kielecki bp Tomasz Kuliński utworzył filię parafii Będzin ze stałym duszpasterstwem. 29 lipca 1875 r. został poświęcony kamień węgielny pod kościół filialny pod wezwaniem św. Aleksandra. Kościół został zbudowany pod tym wezwaniem, gdyż łatwiej było uzyskać zezwolenie władz carskich na budowę kościoła, ponieważ władcą był car Aleksander.
Pierwsze nabożeństwo w nowym kościele odprawiono 4 lutego 1877 r., natomiast parafia pod wezwaniem św. Aleksandra została erygowana 5 lutego 1891 r. przez bp. Kulińskiego. Ciągły napływ ludności do pracy spowodował konieczność budowy nowego kościoła, aby łatwiej uzyskać zezwolenie na budowę, postanowiono nowy projekt potraktować jako rozbudowę starego kościoła. Budowa trwała siedem lat. W 1912 r. dokonano konsekracji świątyni. Powstała wspaniała, trójnawowa budowla o cechach neogotyckich, o wymiarach: długość 68 m, szerokość 30 m, wysokość wewnątrz 30 m, z wieżami, z których najwyższa ma wysokość 86 m. Cechują ją monumentalne formy i wysmukłe proporcje. Kościół ten wznoszony był pod wezwaniem Matki Bożej Anielskiej, według projektu Stefana Pomian-Pomianowskiego.
W czasie pobytu w Rzymie w 1900 r. proboszcz ks. Grzegorz Augustynik podjął starania o uzyskanie odpustu dla nowego kościoła. Zostały one uwieńczone sukcesem - kościół Matki Bożej Anielskiej wg breve Leona XIII, z 19 marca 1901 r., został podniesiony do godności bazyliki i odtąd nosi tytuł probazyliki. Bazylika Najświętszej. Maryi Panny Anielskiej w Dąbrowie Górniczej jest drugą chronologicznie bazyliką w Polsce po Wawelskiej. Wyprzedza tym wyróżnieniem nawet Bazylikę Jasnogórską.
16 marca 1902 r. dąbrowska świątynia otrzymała przywilej obchodzenia odpustów: 3 maja we wspomnienie św. Aleksandra, patrona pierwszego kościoła; Porcjunkuli - 2 sierpnia - w święto Matki Bożej Anielskiej; 13 listopada - w dzień wspomnienia św. Stanisława Kostki. Na pamiątkę otrzymania odpustu Porcjunkuli ks. Augustynik wybudował kaplicę obok bazyliki, gdzie obecnie znajduje się jego grobowiec.
Od samego początku istnienia świątyni wierni oddawali cześć Matce Bożej Anielskiej, otrzymując wymodlone łaski, najpierw przed obrazem, a później przed figurą Matki Bożej Anielskiej. Figura wyrzeźbiona została w 1904 r. z drewna cyprysowego.

Na uwagę zasługuje

We wnętrzu na uwagę zasługuje m.in.: architektoniczny ołtarz główny z rzeźbami św. Rozalii i św. Antoniego z Padwy flankującymi centralną kompozycję rzeźbiarską z wyobrażeniem Trójcy Świętej oraz aniołów i świętych: św. Józefa i św. Joachima, św. Franciszka i św. Klary oraz cudownej figury Maryi z Dzieciątkiem Jezus. Na zasuwie monogram Maryi oraz postaci archaniołów: Gabriela, Michała i Rafała z atrybutami. Warto zwrócić także uwagę na okazałe ołtarze w transepcie: św. Barbary z rzeźbami św. Kingi i św. Jadwigi; Najświętszego Serca Pana Jezusa z rzeźbami Maryi i św. Jana Ewangelisty z obrazem Ukrzyżowania. W kaplicach przy prezbiterium zauważyć można ołtarz Najświętszej Maryi Panny Różańcowej z rzeźbami św. Czesława i św. Jacka oraz św. Antoniego z Padwy w zwieńczeniu; św. Józefa z rzeźbami św. Wojciecha i św. Stanisława oraz bł. Wincentego Kadłubka w zwieńczeniu. W obecnej kaplicy, a wcześniej kościele, pw. św. Aleksandra na uwagę zasługuje polichromia z okresu Młodej Polski, przedstawiająca anielski orszak oraz świętych.

Początek maryjnego kultu

Dąbrowska bazylika jest nie tylko wspaniałym przykładem zastosowania w architekturze monumentalnych form, poprawnego ukształtowania wnętrza, bryły czy elewacji, ale jest również miejscem szczególnego kultu maryjnego. W jej głównym ołtarzu znajduje się łaskami słynąca figura Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus. Kult Najświętszej Maryi Panny Anielskiej sięga swymi początkami roku 1897, kiedy to ks. Grzegorz Augustynik wprowadził w uroczystej procesji obraz z przedstawieniem Matki Bożej w otoczeniu aniołów i świętych, namalowany na wzór obrazu podarowanego przez parafian z Włoszczowy. Kult Maryi od tego momentu zaczął szerzyć w parafii i w okolicy. Na podstawie tego obrazu artysta rzeźbiarz J. B. Proszowski wyrzeźbił figurę Matki Bożej z Dzieciątkiem. O żywotności Jej kultu świadczą liczne wota dziękczynne, co potwierdza też Księga Łask wystawiona w świątyni, opisująca łaski wyproszone za Jej pośrednictwem oraz charakterystyczny dla sanktuariów rodzaj praktykowanej tam pobożności maryjnej. Między innymi w każdą środę oprawiana jest nowenna ku czci Najświętszej Maryi Panny Anielskiej z odczytywaniem próśb i podziękowań, gromadząca liczne grupy wiernych, tak z parafii, jak i spoza jej granic. Dużą popularnością cieszy się Wieczysta Adoracja Najświętszego Sakramentu, która wyraża prawdę, że przez Maryję idziemy do Jezusa. Wśród wiernych dużym zainteresowaniem cieszą się liczne uroczystości, m.in. odpust obchodzony w dzień poświęcony Królowej Anielskiej (2 sierpnia), kiedy do tronu Maryi pielgrzymują kobiety z całego Zagłębia Dąbrowskiego i diecezji sosnowieckiej. Kolejną uroczystością jest rocznica koronacji cudownej figury (3 niedziela maja), kiedy to do dąbrowskiego sanktuarium przybywają mężczyźni. W ciągu całego roku świątynię nawiedzają: koła Żywego Różańca, Honorowa Straż Najświętszego Serca Pana Jezusa, ministranci, dzieci pierwszokomunijne, harcerze, kombatanci, policjanci, nauczyciele, myśliwi, rzeźnicy i indywidualni pielgrzymi.

Skuteczna Orędowniczka

Dąbrowska bazylika, jako najważniejsze maryjne sanktuarium Zagłębia, wpisała się na trwałe w dzieje tej ziemi, zarówno w historię codziennej pracy, radości i smutków przeżywanych przez mieszkańców, jak i też w doświadczenia czasów próby, walki o wiarę oraz godność człowieka. - Najcenniejsze jest to, że Matka Boża ludziom, którzy byli bez nadziei, tę nadzieje daje. Ci, którzy pragnęli miłości, tę miłość tu odnajdują, a ci, którzy nie znali Jezusa, tu Go znajdują. W tym sanktuarium ludzie naprawdę odnajdują siebie, swoje człowieczeństwo, w obliczu Matki i Jej Syna stają się prawdziwymi ludźmi - mówi bp Adam Śmigielski SDB. Kard. Karol Wojtyła 40 lat temu, podczas uroczystej koronacji powiedział: „Wszystko dźwiga się ku Ojcu, i to co na ziemi, i to co pod ziemią…”, a Maryja jest rzeczywiście „skuteczną orędowniczką u Boga i najpewniejszą pomocą w trudnościach”.

Ważniejsze daty z historii parafii i sanktuarium:

1875-1877 - budowa pierwszego kościoła pw. św. Aleksandra wg projektu J. Polcera
1885 - poświęcenie kościoła pw. św. Aleksandra przez kieleckiego bp. T. T. Kulińskiego
1891 - erygowanie parafii pw. św. Aleksandra, papieża i męczennika
1897 - wprowadzenie w uroczystej procesji przez ks. G. Augustynika obrazu Najświętszej Maryi Panny Anielskiej
1898-1912 - rozbudowa kościoła według projektu J. S. Pomian-Pomianowskiego
1901 - agregowanie kościoła do Bazyliki św. Piotra w Rzymie i św. Franciszka w Asyżu (nadanie tytułu probazyliki)
1904 - umieszczenie w ołtarzu głównym bazyliki figury Najświętszej Maryi Panny Anielskiej wykonanej przez J. B. Proszowskiego
1912 - poświęcenie (konsekracja) rozbudowanego kościoła przez kieleckiego bp. A. Łosińskiego
1957 - ogłoszenie Najświętszej Maryi Panny Anielskiej Patronką Dąbrowy Górniczej i Matką Zagłębia
1968 - koronacja cudownej figury Najświętszej Maryi Panny Anielskiej przez Prymasa Tysiąclecia kard. S. Wyszyńskiego i metropolitę krakowskiego kard. K. Wojtyłę