O zieleni w mieście mówi się często jak o płucach, którymi wielka aglomeracja oddycha i żyje. Czy dzisiejsze duże miasta mają jeszcze z czego czerpać powietrze? Przecież drzewa nie wyrastają w takim tempie, w jakim przybywa samochodów. Wiosną widzieliśmy na wrocławskich skwerach kwitnące, żółto-fioletowe krokusy, które przypominały raczej „szminkowanie” miasta, a nie prawdziwe, regeneracyjne zabiegi. Jak Wrocław radzi sobie z zagospodarowywaniem zielenią nowych osiedli? Czy rzeczywiście jesteśmy mieszkańcami „zielonego miasta”?

Co to jest zieleń w mieście?

Tereny zieleni miejskiej zajmują we Wrocławiu ok. 5, 5 tys. ha powierzchni całego miasta, z czego aż 40% jest pod opieką Zarządu Zieleni Miejskiej. Zarządzaniem zielenią w imieniu gminy Wrocław zajmują się różne jednostki organizacyjne w czterech departamentach - Architektury i Rozwoju, Infrastruktury i Gospodarki, Nieruchomości i Rozwoju oraz Spraw Społecznych. Zarząd Zieleni Miejskiej (ZZM) utrzymuje 44 parki miejskie, 146 zieleńców, 485 ha zieleni ulicznej, 910 ha lasów komunalnych oraz zieleń tymczasową. Pozostała zieleń na osiedlach mieszkaniowych oraz wewnątrz bloków w starej zabudowie śródmiejskiej utrzymywana jest w imieniu gminy przez Zarząd Zasobu Komunalnego, wspólnoty oraz spółdzielnie mieszkaniowe i inne. Ogrody działkowe zajmują powierzchnię 1680 ha i stanowią własność Polskiego Związku Działkowców, a zieleń cmentarna zarządzana jest przez Zarząd Cmentarzy Komunalnych. Do obszarów zieleni należą również ogrody dydaktyczne: Miejski Ogród Zoologiczny, Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego, Ogród Roślin Leczniczych Akademii Medycznej, a także zieleń obiektów sportowych.

Kto dba o drzewa?

W latach 1991-1999 urządzaniem i kształtowaniem terenów zieleni miejskiej Wrocławia zajmował się Wydział Ochrony i Kształtowania Środowiska Urzędu Miejskiego Wrocławia. Od 2000 r. zadania te realizuje ZZM. Jego działalność prowadzona jest w oparciu o swoją bazę danych, czyli ewidencję geodezyjną przekazanych terenów zieleni. W Zarządzie Zieleni zatrudnionych jest 40 osób, w tym 21 prowadzi sprawy merytoryczne w zakresie zieleni i lasów komunalnych. Ich obowiązkiem jest zarządzanie terenami zieleni miejskiej, bieżąca pielęgnacją posiadanych zasobów oraz rewaloryzacja zieleni zabytkowej. Do ich obowiązków należy również zalesianie nowych terenów czy nasadzenia i ukwiecanie terenów miasta. Jeśli mieszkańcom nie podobałyby się określone obszary zielone w mieście, to właśnie do Zarządu powinni się zgłosić.

Urzędnicy nie sieją i nie koszą trawy

Ponieważ w swoich strukturach ZZM nie posiada żadnej komunalnej jednostki wykonawczej, terenami zieleni zajmują się firmy specjalistyczne, wyłonione w drodze zamówień publicznych na okres trzech lat. Prace na terenach zieleni miejskiej prowadzone są pod kontrolą społeczną, co znacznie ułatwia realizację zamierzeń. Zarząd współpracuje ze społecznością lokalną, reprezentowaną przez 49 rad osiedlowych - jednostek pomocniczych Rady Miejskiej Wrocławia. Zaangażowanie mieszkańców sprzyja właściwemu utrzymaniu terenów zieleni, ogranicza zniszczenia i kradzieże.

Plany i pieniądze

Wszystkie tereny zieleni są objęte konserwacją. Zarząd określa również standard utrzymania tej zieleni. Miasto zostało podzielone na rejony, dla których wyznaczono częstotliwość zabiegów pielęgnacyjnych i sposób eksploatacji obiektów małej architektury ogrodowej. Wykonawcom zajmującym się pielęgnacją zieleni dostarczany jest materiał roślinny do nasadzeń uzupełniających i ukwiecania miasta, którego dostawcy są wyłaniani każdego roku. Oddzielnymi zamówieniami zlecane są specjalistyczne roboty, np. eksploatacja iluminacji i oświetlenia parkowego czy eksploatacja fontann, systemów napowietrzających i nawadniających (deszczowania). Środki finansowe pochodzą głównie z budżetu gminy, a środki własne przeznaczone na ten cel stanowią ok. 1%. Na dofinansowanie remontów i inwestycji zieleni korzystano głównie z dotacji Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Gdy pogoda nie sprzyja

Utrudnieniem w zarządzaniu są tzw. zdarzenia losowe. W czasie majowej burzy w 2005 r. przewróciło się 1665 drzew, a 1400 uszkodzonych wymagało natychmiastowych prac pielęgnacyjnych. Usuwanie zniszczeń kosztowało budżet gminy 300 tys. zł. Natomiast w czasie wichur styczniowych w 2007 r. upadło 2440 drzew, a uszkodzonych, wymagających pilnych zabiegów pielęgnacyjnych, było 520. Na usuwanie skutków wichur wydano dodatkowo 650 tys. zł.

Zmiany ostatnich lat

ZZM w ramach swoich działań realizuje kilka programów. Pierwszy z nich to program zieleni rozproszonej, który ma wpływ na rozwój zieleni trwałej, np. drzewa, krzewy w miejscach bliskiego zamieszkania. Następny dotyczy poprawy estetyki i zagospodarowania rekreacyjnego miasta. Środki przeznaczane są m.in. na utrzymanie i rozbudowę placów zabaw lub placów rekreacyjno-sportowych, urządzonych na terenach parków i zieleńców Wrocławia. Kolejny program to rewitalizacja zieleni miejskiej, w ramach której realizowana jest budowa małych parków w osiedlach mieszkaniowych lub rewaloryzacja istniejących obszarów zieleni. W efekcie przebudowano m.in. zieleń osi Grunwaldzkiej na odcinku od ul. Norwida do ul. Pasteura, gdzie w miejsce starych topól posadzono platany i dęby. Spośród głównych zadań inwestycyjno-remontowych, które realizował ZZM, należy wymienić rewaloryzację Parku Południowego. Na powierzchni obejmującej 24 ha odnowiono główne wejścia do parku, staw i odbudowano alejki. Zmodernizowano również oświetlenie i przebudowano polanę rekreacyjno-sportową. W ramach tych prac wymieniono także część małej architektury parkowej. Ciekawym, nowym elementem, który pojawił się wewnątrz parku jest zieleń otaczająca pomnik Chopina. Odnowiono również dwa inne, znane każdemu mieszkańcowi Wrocławia, miejsca: zieleń na placu św. Macieja i na Wyspie Słodowej. W pierwszym z nich przeprowadzono rewaloryzację historycznego układu zieleni na placu o powierzchni 1 ha. Zasypano tu zbiornik przeciwpożarowy, odbudowano fontannę i system alejek wraz z oświetleniem. Cały zieleniec ogrodzony został stalowym ogrodzeniem i wprowadzono monitoring wizyjny. Natomiast na Wyspie Słodowej przebudowano system alejek i placów wraz z oświetleniem, wyznaczając miejsce na masowe imprezy plenerowe. Wyremontowano zniszczony mur oporowy, umocniono skarpy brzegowe i wzbogacono szatę roślinną. Ciekawym uzupełnieniem są punkty widokowe i zejścia do wody oraz ławki wykonane wg indywidualnego projektu.

Nowe miejsca, nowe atrakcje

Nowością, która pojawiła się we Wrocławiu, jest leśny Park Przygody na Wyspie Opatowickiej. Przeprowadzono tu prace pielęgnacyjne w drzewostanie oraz dokonano ekspertyzy stanu zdrowotności i statyki drzew. Zorganizowano także dostawę i montaż nadrzewnych torów przeszkód. Dodatkową atrakcją na tym terenie jest plac zabaw. Całość uzupełniają tablice edukacji ekologicznej. W 2007 r. rozpoczęto I etap realizacji parku o nazwie Janówek. Ten leśny park o powierzchni 153 ha zlokalizowany jest w północno-zachodniej części Wrocławia. Obecnie zagospodarowano jego teren, zalesiając 36 ha gruntów rolnych. Następne etapy realizacji parku będą możliwe po uzyskaniu gruntów rolnych z Agencji Nieruchomości Rolnych. Do najważniejszych inwestycji, które ZZM zamierza zrealizować w najbliższym czasie, należą - kontynuacja przebudowy zieleni osi Grunwaldzkiej, rewaloryzacja zieleni Promenady Staromiejskiej oraz budowa Pomnika Wspólnej Pamięci na terenie Parku Grabiszyńskiego. Będzie to 60-metrowy mur cmentarny, wytyczający granicę pomiędzy teraźniejszością a przeszłością.

Na podstawie materiałów otrzymanych z Zarządu Zieleni Miejskiej we Wrocławiu

Warto zobaczyć

Las Osobowicki
Las o powierzchni ok. 140 ha. Położony w północno-zachodniej części Wrocławia po prawej stronie Odry. Atrakcją lasu są: ślady grodzisk ludności kultury łużyckiej w północno-zachodnim skraju lasu, tzw. okopy szwedzkie oraz na wschodnim skraju lasu, tzw. wzgórze kapliczne, ścieżka zdrowia, usytuowana w środkowej części lasu, boisko do piłki nożnej, place zabaw dla dzieci, miejsca biwakowania z deszczochronami i miejscami do palenia ognisk, tor saneczkowy.

Las Rędziński
Największy las komunalny Wrocławia o powierzchni ok. 400 ha, położony za lasem Osobowickim, między Odrą a polami irygowanymi. Atrakcją lasu są: zbiorniki wodne z miejscami do biwakowania, palenia ognisk i deszczochronami położone w rejonie osiedla Rędzin i Lesica, zbiornik wodny z polaną widokową położony na północnym skraju lasu przy rzece Widawa, pomniki przyrody, w tym najgrubszy we Wrocławiu dąb szypułkowy o obwodzie 734 cm, rosnący w rejonie osiedla Lesica.

Las Sołtysowicki
O powierzchni 22 ha, położony w północno-wschodniej części Wrocławia po prawej stronie Odry. Ruiny grodu z XIII - XIV wieku otoczone fosą, południowa część lasu, trzy zbiorniki wodne o charakterze rekreacyjnym z miejscami do palenia ognisk, położone w południowo-zachodniej części lasu za ruinami grodu, drzewa pomnikowe, rosnące w zachodniej części lasu.

Las Komunalny
Przy ul. Rędzińskiej-Śliwowej - powierzchnia ok. 5 ha, położony na Maślicach wpółnocno-zachodniej części Wrocławia po lewej stronie Odry. Atrakcją lasu są alejki spacerowe, dwa oczka wodne, jedno położone przy ul. Rędzińskiej a drugie po wschodniej stronie lasu, górka z labiryntem grabowym, przy ul. Śliwowej, drzewa pomnikowe Platan acerifolia, Pinus strobus.

Park Złotnicki
Park położony w zachodniej części miasta w dolinie rzeki Bystrzycy pomiędzy ul. Złotnicką a Żwirową, na powierzchni ok. 20 ha. Warto zobaczyć: dwa stanowiska archeologiczne grodziska wczesnośredniowieczne, pomniki przyrody - 9 sztuk sędziwych dębów, teren sportowo-rekreacyjny z torem dla rolkarzy, boiskiem do koszykówki, placem zabaw dla dzieci i górką motokrosową.

Promenady Staromiejskie
Promenady to pierścień zieleni wokół Starego Miasta, powstały po zburzeniu fortyfikacji miejskich na początku XIX w., tworząc pas zieleni wzdłuż fosy miejskiej i Odry w postaci alej wysadzonych trzema lub czterema rzędami drzew

Park Wschodni
Park położony w widłach rzeki Oławy z wejściem od strony ul. Krakowskiej, zajmuje powierzchnię ok. 30 ha, jeden z najmłodszych parków Wrocławia, naturalny, krajobrazowy bardzo zniszczony w czasie powodzi 1997, odbudowany, z placem zabaw dla dzieci nad stawem

Park Grabiszyński
Park położony przy ul. Grabiszyńskiej pomiędzy ul. Hallera i rzeką Ślęzą, powierzchnia 48 ha. Powstał na terenie dawnego cmentarza.

Park Polana Popowicka
Park położony w zachodniej części Wrocławia przy ul. Popowickiej o powierzchni 16, 5 ha, sąsiaduje z dużym osiedlem mieszkaniowym Popowice. Najbardziej zniszczony park w czasie powodzi 1997 r., obecnie odbudowany

Park Strachowicki
Park o powierzchnia 8 ha, położony w zachodniej części Wrocławia, przy ul. Strachowickiej, Zarembowicza i Granicznej. Park krajobrazowy dawne założenie podworskie.

Park Stanisława Tołpy (Nowowiejski)
Park Nowowiejski o pow. 8, 96 ha, nazwany parkiem Stanisława Tołpy zajmuje teren pomiędzy ul. Nowowiejską, Prusa i E. Stein. Pomysł powstania parku pojawił się już w 1902 r. W materiałach historycznych nie figuruje nazwisko pomysłodawcy i projektanta.

Park Południowy
Park położony w południowej części miasta pomiędzy ul. Powstańców Śląskich, Sudecką a torami kolejowymi, o powierzchni ok. 25 ha, park krajobrazowy o dużych walorach kompozycyjnych i dendrologicznych.