Diecezja częstochowska została erygowana przez papieża Piusa XI na mocy bulli „Vixdum Poloniae unitas” z dnia 28 października 1925 r.
Pierwszym biskupem częstochowskim został ks. dr Teodor Kubina, znany działacz narodowy i społeczny na Górnym Śląsku. Mottem jego życia i pasterskiej posługi były słowa: „Misereor super turbam” (Żal mi ludu). W 1926 r. zorganizował podstawowe instytucje diecezjalne. Seminarium Duchowne otworzył w Krakowie, a klerycy studiowali na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Bp Kubina powołał w kilka miesięcy po powstaniu diecezji Tygodnik Katolicki „Niedziela” (4 kwietnia 1926 r.) oraz czasopisma: „Wiadomości Diecezjalne” i „Czyn Katolicki”. Utworzył Ligę Katolicką (1927) i Akcję Katolicką (1931). 29 października 1950 r. dokonał uroczystego poświęcenia katedry.
Drugi biskup częstochowski Zdzisław Goliński (1951-63) zwołał i przeprowadził I Synod Diecezji Częstochowskiej w 1954 r. Na czas jego posługi w diecezji przypadły najcięższe represje władz komunistycznych. W marcu 1953 r. władze PRL zakazały wydawania „Niedzieli”. Po zlikwidowaniu Wydziału Teologicznego UJ (1954) bp Goliński zorganizował w Seminarium studium domesticum. Na prośbę bp. Golińskiego papież Pius XII erygował kapitułę katedralną (5 VIII 1951). Mottem posługi bp. Zdzisława Golińskiego były słowa: „Crux victoria” (Krzyż zwycięstwem).
Staraniem trzeciego biskupa częstochowskiego Stefana Bareły (1963-84) rozpoczęto budowę Wyższego Seminarium Duchownego w Częstochowie (1983). Bp Bareła powołał Sekretariat Dokumentacji Soborowej (1967), który przekształcił później w Instytut Teologiczny (1981). W 1975 r. zwołał II Synod Diecezji Częstochowskiej. W okresie pasterzowania bp. Stefana Bareły w Częstochowie odbyły się ogólnopolskie uroczystości religijne Millennium, w diecezji - koronacje koronami papieskimi: figury Matki Bożej w Leśniowie (1967), figury Matki Bożej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej (dziś w diec. sosnowieckiej), obrazu Matki Bożej Pocieszenia w Wieluniu (1971), nawiedzenie kopii Cudownego Obrazu Matki Bożej Częstochowskiej (1979-80), pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Ojczyzny (w Częstochowie: 1979, 1983). Bp Stefan Bareła zabiegał o reaktywowanie Tygodnika Katolickiego „Niedziela”. Pierwszy numer reaktywowanej „Niedzieli” ukazał się 7 czerwca 1981 r., a redaktorem naczelnym tygodnika został ks. Ireneusz Skubiś. Mottem posługi bp. Stefana Bareły były słowa: „Veritati et Caritati” (Prawdzie i Miłości).
Czwarty biskup częstochowski od 1984 r., a od 1992 r. arcybiskup metropolita częstochowski Stanisław Nowak zmodernizował sieć parafialną i dekanalną. Przeprowadził do końca rozpoczęty przez swego poprzednika II Synod Diecezji Częstochowskiej (1975-85), przeniósł seminarium duchowne z Krakowa do Częstochowy (3 X 1991). Wprowadził Nieustanną Adorację Najświętszego Sakramentu w diecezji, tzw. Doby Eucharystyczne (1988, dla upamiętnienia II Krajowego Kongresu Eucharystycznego w r. 1987 z udziałem papieża Jana Pawła II, także w Częstochowie). W tym okresie w Częstochowie odbył się VI Światowy Dzień Młodzieży z udziałem papieża Jana Pawła II (wtedy też Ojciec Święty poświęcił gmach nowo wybudowanego Wyższego Seminarium Duchownego, 15 VIII 1991). Diecezja a potem archidiecezja częstochowska przeżywała pielgrzymki Jana Pawła II (1987 r., 1991 r., 1997 r., 1999 r.), a także pielgrzymkę Benedykta XVI (26 maja 2006 r.). 3 maja 1992 r. w sposób uroczysty zainaugurowało swoją działalność Katolickie Radio „Fiat”. Powołane zostały organizacje katolików świeckich m.in. Akcja Katolicka, Caritas, Stowarzyszenie Czcicieli Bożego Miłosierdzia, Unia Laikatu Katolickiego, Duszpasterskie Wspólnoty Świata Pracy „Nazaret” Odbywały się Kongresy Eucharystyczne regionalne, diecezjalne, a potem także archidiecezjalne. Częstochowa i Jasna Góra były polską stacją światowej peregrynacji Figury Matki Bożej z Fatimy (15-28 października 1995 r.), a także Figury Dziewicy Maryi z Nazaretu (30 kwietnia - 8 maja 1999 r.). W okresie pasterskiej posługi abp. Stanisława Nowaka „Niedziela” stała się instytucją multimedialną, z własnym studiem radiowym i telewizyjnym, ze studiem internetowym i z seriami wydawniczymi Biblioteka „Niedzieli” oraz Zeszyty „Niedzieli”.
Ważnym wydarzeniem religijnym była peregrynacja Obrazu Jezusa Miłosiernego w archidiecezji częstochowskiej. Ojciec Święty Jan Paweł II podczas audiencji generalnej 13 listopada 2002 r., w obecności delegacji z archidiecezji częstochowskiej z arcybiskupem metropolitą Stanisławem Nowakiem na czele, poświęcił Obraz Nawiedzenia - Jezusa Miłosiernego. W Częstochowie odbywały się m.in. XIX Międzynarodowy Kongres Maryjny i XII Międzynarodowy Kongres Mariologiczny w Częstochowie (1996 r.). Bardzo ważnymi wydarzeniami historycznymi i religijnymi były koronacje obrazów Matki Bożej koronami papieskimi: 25 sierpnia 1996 r. Matki Bożej Mrzygłodzkiej, 28 maja 2005 r. Matki Bożej Pajęczańskiej i 8 września 2007 r. Matki Bożej w Bęczkowicach, także koronacje diecezjalne. Powstały również Kalwarie m.in. w Praszce, Bęczkowicach, Wąsoszu, na Przeprośnej Górce przy Sanktuarium św. Ojca Pio. Abp Stanisław Nowak utworzył 130 parafii, konsekrował 150 kościołów. Archidiecezja otrzymała dar w postaci pierwszych błogosławionych Kościoła częstochowskiego. 13 czerwca 1999 r. Jan Paweł II beatyfikował ks. Ludwika Rocha Gietyngiera i ks. Maksymiliana Binkiewicza a 5 marca 2000 r. s. Kanutę Chrobot - nazaretankę.
Posłudze abp. Stanisława Nowaka towarzyszy motto „Iuxta Crucem Tecum stare” (Chcę pod Krzyżem stać przy Tobie).