Historia zbawienia tocząca się w ramach nowego organizmu Kościoła, jaką jest diecezja częstochowska, rozpoczęła swój bieg 28 października 1925 r., kiedy to papież Pius XI wydał bullę „Vixdum Poloniae unitas”, ustanawiając tym samym nowy podział administracyjny Kościoła w Polsce. W ramach nowo powstałej metropolii krakowskiej, obok archidiecezji krakowskiej oraz diecezji katowickiej, kieleckiej i tarnowskiej, została ustanowiona diecezja częstochowska. Potrzebę istnienia diecezji w Częstochowie dostrzegano już dużo wcześniej, a konkordat zawarty między Stolicą Apostolską a Rzeczypospolitą Polską 10 lutego 1925 r. tę możliwość, proponowaną już wcześniej przez episkopat Polski, przewidywał i uczynił realną.

Z pewnością motywem powstania nowej diecezji były dynamiczne procesy urbanizacyjno-industrializacyjne zachodzące na przełomie XIX i XX w. na tych terenach. Rodziły one wyzwania duszpasterskie, na jakie nie byli w stanie w adekwatny sposób odpowiedzieć pasterze rozległych i oddalonych od tych terenów siedzib diecezji. Najważniejszym jednak motywem, o charakterze zarówno religijnym, jak i narodowym, było usytuowanie pośrodku nowej diecezji sanktuarium jasnogórskiego w Częstochowie, znanego od wieków ośrodka życia religijnego i symbolu jednoczącego wszystkich Polaków.

W skład nowej diecezji częstochowskiej weszła część dawnej diecezji kujawsko-kaliskiej (część północna, łącznie z Częstochową) oraz część dawnej diecezji kieleckiej (część południowa, łącznie z Zagłębiem Dąbrowskim). Aż do XIX w. terytorium nowo ustanowionej diecezji częstochowskiej od wieków przynależało do najstarszych Kościołów partykularnych w naszej ojczyźnie: archidiecezji gnieźnieńskiej (obszar na północ od Krzepic), diecezji krakowskiej (obszar na południe od Częstochowy) i diecezji wrocławskiej (obszar parafii Starokrzepice).

W chwili powstania diecezja liczyła 877 037 wiernych, zamieszkujących w 174 parafiach, zgrupowanych w 15 dekanatach. Z diecezji kujawsko-kaliskiej (zwanej od 28 października 1925 r. diecezją włocławską) przejęto 556 310 wiernych ze 126 parafii, zgrupowanych w 11 dekanatach, natomiast z diecezji kieleckiej 320 727 wiernych z 48 parafii, zgrupowanych w 4 dekanatach. Jednocześnie zostało inkardynowanych do nowego Kościoła częstochowskiego 257 duchownych (169 księży z diecezji włocławskiej i 88 księży z diecezji kieleckiej).

14 grudnia 1925 r. papież Pius XI mianował pierwszym biskupem częstochowskim ks. dr. Teodora Kubinę (1880 – 1951), proboszcza parafii Niepokalanego Poczęcia NMP w Katowicach. Od jego konsekracji na Jasnej Górze i zarazem ingresu do wyznaczonego na katedrę kościoła Świętej Rodziny 2 lutego 1926 r., nowa diecezja zaczęła faktycznie swoje życie i misyjne posłannictwo.

Całość opracowania pt. „Historia Diecezji i Archidiecezji Częstochowskiej w latach 1925 – 2017” autorstwa ks. prał. dr. hab. Mariana Dudy na stronie www.archiczest.pl .