3 maja to dzień Najświętszej Maryi Panny obdarzonej tytułem Królowej Polski. W kalendarzu liturgicznym Kościoła dzień ten został podniesiony do świąt najwyższej rangi - uroczystości. Jest to również święto kościelno-narodowe. Polacy umiłowali Matkę Bożą jak żaden inny naród, chcieli, by była Królową. Naród Polski niejednokrotnie w ciągu dziejów doświadczał opieki Matki Bożej. Moc tej opieki zajaśniała również podczas najazdu szwedzkiego. Zwycięską moc wstawiennictwa Maryi najwymowniej określił przeor Kordecki - obrońca Jasnej Góry w czasie potopu szwedzkiego: "Tyś od kolubryn silniejsza".

Święto Królowej Polski treścią swą sięga niezwykle ważnego momentu w dziejach narodu, jakim były śluby złożone przez króla Jana Kazimierza w katedrze lwowskiej 1 kwietnia 1656 r., który oddał nasz kraj pod opiekę Matki Bożej, ogłaszając Ją uroczyście Królową Polski: " Wielka Boga-Człowieka Matko, Najświętsza Dziewico, ja za zmiłowaniem Syna Twojego, Króla królów, a Pana mojego i Twoim miłosierdziem Ciebie za Patronkę i za Królową państw moich dzisiaj obieram". W oświadczeniu tym wymienia liczne księstwa, wojsko, ludy i kontynuuje: "Twojej osobliwej opiece i obronie ludy polecam". Sam władca nadał tym słowom charakter ślubowania, a następnie najważniejsi przedstawiciele narodu oddali cały kraj pod opiekę Maryi, obierając Ją za Królową Polski. Przyrzekł również, że dołoży starań, aby ten dzień "był corocznie uroczyście święcony".

Postawa króla miała swoje uzasadnienie w tradycji chrześcijańskiej. Fakt odwoływania się do obrony i pomocy Matki Bożej może poświadczyć znana modlitwa Pod Twoją obronę pochodząca z innego wieku. Można odwołać się do ikon przedstawiających Maryję jako zwycięską Panią, dlatego też władcy zabierali ze sobą takie ikony, wyruszając na bitwy.

Szczególnym uznaniem królewskiej godności Maryi była uroczysta koronacja Jej jasnogórskiego Obrazu, której dokonał 8 września 1717 r. biskup chełmski Krzysztof Jan Szembek. Była to pierwsza koronacja obrazu maryjnego w Polsce. W XVIII i XIX w. powstało wiele bractw Królowej Polski. Tytuł Maryi Królowej Polski stawał się coraz bardziej powszechny. Dała również temu wyraz Konstytucja sejmowa z 1764 r.: " Rzeczpospolita Polska stwierdza, że jest do swej Najświętszej Królowej Maryi Panny w Obrazie Częstochowskim cudami słynącym zawsze nabożna i Jej protekcji w potrzebach doznająca".

Święto Królowej Polski ustanowił św. Pius X dla samej tylko diecezji lwowskiej. Na prośbę biskupów polskich zostało rozszerzone przez papieża Piusa XI w 1924 r. na cały kraj jako Uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, który polecił je obchodzić w dniu uchwalenia Konstytucji 3 Maja. W trzechsetną rocznicę ślubów Jana Kazimierza ( w 1956 r.), z inicjatywy kard. Stefana Wyszyńskiego, Episkopat Polski dokonał ponownego zawierzenia naszego kraju Maryi, odnawiając dawne królewskie śluby. Papież bł. Jan XXIII w 1962 r. ogłosił Najświętszą Maryję Pannę Królową Polski, główną Patronką kraju obok świętych biskupów i męczenników - Wojciecha i Stanisława.

Charakter obronny zaznaczony jest w tekście modlitwy na 3 maja: "Boże, Ty dałeś narodowi polskiemu w Najświętszej Maryi Pannie przedziwną pomoc i obronę". Motyw ten pojawia się również w modlitwie dziękczynnej rozpoczynającej Modlitwę Eucharystyczną w prefacji. Na mocy "testamentu Bożej miłości" Maryja wzięła za swoje dzieci wszystkich ludzi, "otacza macierzyńską miłością naród, który Ją wybrał na swoją Królową, broni go w niebezpieczeństwach, udziela pociechy w utrapieniach i wspiera go w dążeniu do wiecznej ojczyzny, aż nadejdzie pełen blasku dzień Pana". Te same motywy powracają w Liturgii Godzin: dziękczynienie Bogu, że Maryję uczynił naszą Królową ( strofy pozdrawiające Najświętszą Maryję Pannę jako Królową), która od wieków jest ostoją i mocą, idzie przed narodem jak w dniach tryumfu i w trudzie codziennym.

Specyfika święta polega również na jego historycznym związku z Konstytucją 3 Maja 1791 r., której wspaniała preambuła jest swoistym nawiązaniem do ślubów Jana Kazimierza z 1656 r.

Sejm Rzeczypospolitej 17 marca 1921 r. we wstępie do nowej konstytucji odwołał się ze czcią do Konstytucji 3 Maja. A w 1925 r. dzień 3 maja został uznany za święto narodowe i kościelne, którego treścią jest: ślubowanie Jana Kazimierza, Konstytucja 3 Maja oraz palladyczny (obronny) charakter kultu Królowej Polski. Natomiast Sejm Rzeczypospolitej 6 kwietnia 1990 r. opowiedział się za powrotem do świątecznego charakteru 3 maja, podjął uchwałę, by dzień ten był " ponownie świętem".

Dzień 3 maja jest więc dniem bliskim Polakom. Jest świadkiem szczególnego związku dziejów narodu i treści religijnych, stojących u początków tworzenia się państwowości.