Tradycje muzyczne klasztoru Ojców Paulinów na Jasnej Górze sięgają odległej przeszłości. Pierwsze dowody istnienia kapeli, zachowane w Archiwum Jasnogórskim, pochodzą z drugiej połowy XVI w. W tym najdawniejszym okresie zespół wokalno-instrumentalny tworzyli wyłącznie zakonnicy, a władze klasztorne przejawiały ogromną dbałość o poziom artystyczny kapeli. Paulinów kształcono w zakresie śpiewu chorałowego i gry na organach. Z całego okresu działalności kapeli, która istnieje nieprzerwanie, zachowało się 580 nazwisk kompozytorów, dyrygentów, instrumentalistów i śpiewaków, w tym 120 zakonników.
Kapela była także ważnym ośrodkiem kształcenia muzycznego, w którym pobierali naukę chłopcy z Częstochowy i okolicznych miejscowości.
Liczebność kapeli w różnych okresach jej działalności wahała się od kilkunastu do kilkudziesięciu członków chóru i orkiestry. Muzycy pochodzili nie tylko z Częstochowy, ale także z innych miejscowości, np. Warszawy i Krakowa. Niekiedy byli to uczestnicy pielgrzymek, którzy pozostawali w klasztorze. Zdarzali się wśród nich cudzoziemcy - z Czech, Moraw, Niemiec, Włoch, Serbii.
Kapelą kierowali znakomici dyrygenci. Zwłaszcza w XVII i XVIII w. w Zakonie Paulinów było wielu wybitnych muzyków. Od drugiej połowy XVIII w. nominacje do tytułu "magister capellae" otrzymywali również muzycy świeccy. Do najwybitniejszych dyrygentów należeli m.in.: Florian Gieczyński, Filip Gotschalk, Ludwik Maader, Leopold Mężnicki, Franciszek Perneckher, Ignacy Rygał.
Nie brak również wybitnych nazwisk wśród członków zespołu. Do najznakomitszych należał Marcin Józef Żebrowski (1710-80), kompozytor, wokalista i skrzypek wirtuoz, jeden z największych polskich kompozytorów XVIII stulecia.
Liczne obowiązki zajmowały kapelistom cały dzień. Najważniejszą powinnością zespołu było uczestnictwo we Mszach św. i nabożeństwach w Bazylice Jasnogórskiej i Kaplicy Matki Bożej. Kapeliści uczestniczyli we Mszy św. porannej, Sumie, Nieszporach w dni świąteczne i w okresach licznych pielgrzymek. W tych dniach grali w Bazylice również symfonie i koncerty. Część zespołu codziennie grała intrady podczas odsłonięcia i zasłonięcia Cudownego Obrazu Matki Bożej w Kaplicy. Na krużgankach wieży oboiści i trębacze grali hejnały. Muzycy uczestniczyli też w licznych zajęciach okolicznościowych, powitaniach królów i dostojników przybywających na Jasną Górę, powitaniach pielgrzymek, procesjach, nabożeństwach brackich i wotywnych, ślubach, pogrzebach. Od XVII w. zespół występował 209 dni w roku, a od XIX w. kapela grała już codziennie.
Klasztor zapewniał muzykom bardzo dobre warunki materialne - zarówno pensje, jak i bezpłatne mieszkania, wyżywienie i ubranie, a także wszelkie potrzebne instrumenty muzyczne. Nawet w porównaniu z kapelą królewską i zespołami na dworach magnackich, były to bardzo korzystne propozycje.
Ilością i różnorodnością instrumentarium Kapela Jasnogórska przewyższała zasoby innych znanych kapel kościelnych. W spisach inwentarzowych z XIX w. wymieniano ok. 100 instrumentów smyczkowych, dętych i perkusyjnych. Bezcenne są zbiory nutowe w Bibliotece Jasnogórskiej. Mimo iż większość nut oraz wiele najstarszych instrumentów muzycznych strawił pożar w 1690 r., powstałe po tym okresie zbiory są niezwykle bogate. Zachowany przez ponad 300 lat repertuar kapeli zawiera 2386 utworów, w tym 2102 rękopisy. Są to dzieła zarówno polskich, jak i europejskich kompozytorów. Wśród sławnych polskich twórców są m.in. Ignacy Feliks Dobrzyński, Grzegorz Gerwazy Gorczycki, Marcin Józef Żebrowski. Repertuar ten posiada wielką wartość historyczną i artystyczną. Zasoby Archiwum Jasnogórskiego pozwalają na prześledzenie dziejów kapeli przez ponad 370 lat. Żadna z polskich kapel nie ma tak długiej historii i nie pozostawiła po sobie tak wiele materiałów nutowych. To bezcenne dziedzictwo historyczne, unikalne na tle dokumentacji polskiej muzyki dawnej w innych ośrodkach. Badaczem, który wraz z zespołem skatalogował te zbiory, a następnie opracował pierwszą monografię kapeli (wydrukowaną w 12. tomie periodyku Studia Claromontana, 1992 r.), był Paweł Podejko.
To bogate dziedzictwo muzyczne klasztoru, po okresie przeobrażeń, istnieje do dnia dzisiejszego. Należy przypomnieć fakt, że w 1982 r. ówczesny generał Zakonu Paulinów - o. dr Józef Płatek dał nowy impuls życiu muzycznemu na Jasnej Górze. To on reaktywował Kapelę Jasnogórską, a dyrygentem w tym okresie był Janusz Muszyński.

15 stycznia br. w Bazylice Jasnogórskiej odbędzie się koncert poświęcony twórczości największego z kompozytorów jasnogórskich - Marcina Józefa Żebrowskiego.

Zapraszamy.