W ubiegłym tygodniu obserwowaliśmy największą planetę Układu Słonecznego - Jowisza. Widać go pięknie wieczorem na południowym niebie. Niedaleko, po lewej stronie Jowisza, widzimy drugą planetę - Saturn. Wprawdzie blask Saturna jest słabszy, ale sama planeta jest równie piękna i ciekawa do obserwacji. Ponieważ Saturna często widzimy na naszym niebie, poświęćmy mu więc ten odcinek naszych lekcji. Saturn jest bodajże najbardziej znaną planetą, gdyż na fotografiach wyróżniają go piękne pierścienie. Jest ich niezliczona ilość, a kiedy patrzymy na nie z Ziemi, nakładają się na siebie. Trzy główne pierścienie zobaczyć można już przez większy teleskop. Składają się z miliardów drobnych brył lodu lub kawałków skał (również pokrytych lodem). Ich rozmiary najczęściej nie przekraczają jednego metra, ale zdarzają się też mniejsze i większe, a nawet kilkusetmetrowe! Wszystkie bryły obiegają Saturna jak niezależne satelity (takie małe księżyce). Dla obserwatora z Ziemi ich wygląd zmienia się powoli: czasem prawie znikają (ustawione są wówczas krawędzią do nas), by w ciągu następnych 15 lat rozszerzyć się i ukazać nam w pełnej krasie! Związane jest to z tym, że pierścienie nachylone są do orbity pod stałym kątem, zaś jedno okrążenie Saturna wokół Słońca trwa aż 29,5 roku (Ziemi wystarcza na to tylko jeden rok). Najjaśniejsze pierścienie Saturna mają w sumie około 65000 km szerokości, lecz ich grubość wynosi zaledwie kilka kilometrów. Intrygujące jest pytanie, dlaczego tylko niektóre planety posiadają pierścienie? Zauważmy, że mają je wszystkie "gazowe olbrzymy", a więc: Jowisz, Saturn, Uran i Neptun. Pierścienie mogły powstać jako wynik rozerwania księżyca przez macierzystą planetę. Gdy duży skalisty księżyc znajdzie się zbyt blisko planety, poddawany jest działaniu ogromnych sił pływowych. Bliższy planety kraniec księżyca jest przyciągany większą siłą grawitacyjną niż jego przeciwna strona. Różnice między przyciąganiem obu stron mogą być więc bardzo duże, wystarczające do rozerwania skały! Stąd tyle kawałków. Ale możliwe też, że pierścienie są tylko materią pozostałą po tworzeniu się planet i księżyców.
Saturn jest szóstą (licząc według oddalenia od Słońca) planetą. Krąży wokół naszej gwiazdy w odległości blisko dziesięć razy większej niż Ziemia, dlatego dociera do niego aż sto razy mniej światła i ciepła. Wokół własnej osi Saturn obraca się w 10 godzin i taki szybki obrót spowodował spłaszczenie biegunowe tej planety, co można zauważyć na fotografiach. Jako "gazowy olbrzym", Saturn zbudowany jest głównie z wodoru i helu. W okolicach równika wieją silne wiatry osiągające 20 razy większe prędkości niż największe huragany na Ziemi! Ciekawe jest to, że Saturn, mimo że jest aż 95 razy cięższy od naszej Ziemi, mógłby pływać w bardzo dużej wannie, ponieważ jego gęstość jest mniejsza od gęstości wody. Trzeba by tylko znaleźć taką dużą wannę. Saturn posiada co najmniej 18 księżyców, z których największym i najbardziej intrygującym jest Tytan, ale o księżycach napiszę w jednym z najbliższych odcinków.
Tymczasem na wieczornym niebie widzimy dwa "gazowe olbrzymy", z każdą godziną przesuwające się w stronę zachodniego horyzontu, gdzie też obydwa zajdą po północy. Czasu na ich obserwacje jest więc wiele, czego nie można powiedzieć np. o Marsie, planecie dość szybko zachodzącej w te wieczory (już parę godzin po Słońcu). W poniedziałek tuż przy Marsie ujrzymy piękny sierp księżyca, który z każdym kolejnym dniem będzie się od niego oddalał. "Czerwona planeta" będzie tematem następnego odcinka, do przeczytania którego gorąco zachęcam.