Wielkie firmy trzeba dzielić na mniejsze - zapewniano na początku lat 90., kiedy tworzono w Polsce nowy ustrój ekonomiczny. "Praktyka kapitalizmu" dowodziła, że w small biznesie powstaje większość zatrudnienia i dochodu, czyli że małe jest piękne.
Od tego czasu doświadczamy innej "praktyki". Co kilka miesięcy dowiadujemy się, że giganci międzynarodowej gospodarki, wbrew kanonom ekonomicznej "estetyki", nie dzielą się, lecz łączą w jeszcze większe twory. Tak jest w bankowości, elektronice, przemyśle samochodowym i lotniczym. Przybliża się, wieszczona przez ekonomistów, wizja globalnej metafirmy.

Cyberlewiatan rozrywki

Koncentracja kapitału dotyczy wszystkich dochodowych dziedzin, nie omija więc lukratywnego "przemysłu rozrywkowego" - show biznesu. Niedawno połączyły się następne kolosy:
TIME WARNER - największy na świecie producent medialny i AMERICA ON-LINE - największy na świecie dostawca usług internetowych. Wartość nowego "dinozaura" wynosi ponoć 360 miliardów dolarów (360´000´000´000 $) - dwukrotnie więcej niż roczny produkt Polski.

Technologia nowej wolności

W komunikacji dokonuje się kolejna duża zmiana: przejście od mass media - do personal media. Nie będziemy, jako osoby, cząstką wielomilionowej rzeszy biernych widzów, słuchaczy i czytelników tej samej telewizji, radia i gazety. "Satelitarna łączność i cyfrowy przekaz umożliwią dowolne i indywidualne komponowanie odbieranych przekazów" - mówią obserwatorzy trendów technologicznych.
Nieograniczony dostęp każdego człowieka do informacji stworzy nieograniczony obszar wolności. "Nastanie era prawdziwie bezpośredniej demokracji" - entuzjazmują się demoliberalni prorocy.

Teraźniejszość wspomnień

W nieodległych czasach PRL-u były do wyboru 2 programy telewizyjne, 4 radiowe, kilka dzienników, kilkanaście tygodników. Poszczególne " publikatory" trochę różniły się między sobą, czasem polemizowały, można więc było znaleźć coś dla siebie. Wielu miało nawet świadomość wyboru - do czasu. Wystarczyło spojrzenie na stopkę każdego większego czasopisma, by dostrzec informację, że wydawcą jest Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza "RUCH". Ponad redakcjami wszystkich rozgłośni telewizyjnych i radiowych stał RADIOKOMITET.

Wolność to jedność?

Na świecie jest jeszcze kilku innych producentów "rozrywki" niż TIME WARNER, są również inne, niż AMERICA ON-LINE, firmy internetowe. Co zrobią wobec wyzwania nowego lewiatana? Dadzą się pożreć, czy stworzą własnego giganta? Będą go zwalczać, czy zjednoczą się z nim?
W środkach przekazu faktycznie dokonuje się zmiana, ale jest to przede wszystkim zmiana techniczna. Przechodząc od odbioru " masowego" do odbioru "osobistego", nie zmieniamy prostej zależności: odbiorcy, masowi czy zindywidualizowani, nadal pozostają tylko odbiorcami. Oto paradoks: coraz więcej programów nadaje coraz mniejsza liczba nadawców. Czy tego już nie przerabialiśmy?