CZESŁAW RYSZKA

Od krytyki doktryny sformułowanej w encyklice niektóre pisma przeszły wprost do personalnych ataków na Jana Pawła II. I tak La Stampa ubolewa, że "z encykliki widać, iż dla Papieża zbawienie dusz jest mniej ważne niż trwałe ustanowienie katolickiego ducha w społeczeństwie".
Veritatis splendor nie jest encykliką potępiającą rozwiązłość obyczajową XX w. Nie ma w niej słowa o homoseksualizmie czy chorobie AIDS, nie ma bezpośrednich odwołań do zabijania nienarodzonych czy etyki współżycia małżeńskiego. Jeśli jednak tak tę encyklikę postrzegano, to dlatego, aby "odstraszyć" od niej ludzi. Obawiano się, że zawarte w niej prawdy mogą być silniejsze od kłamstwa, tak jak blask światła jest mocniejszy od ciemności.
Jeszcze nie przebrzmiały echa encykliki o blasku prawdy, gdy Jan Paweł II "odkrył" kolejną kartę - książkę, która stała się jego słowem o spełnianiu czasów nadziei. Trzeba jedynie z odwagą przekroczyć jej próg.

Wejść w nadzieję

Czym jest papieska książka Przekroczyć próg nadziei? Zanim postaram się odpowiedzieć na to pytanie, chciałbym zwrócić uwagę, że zrodziła się ona w sposób dość szczególny, poniekąd opatrznościowy. U jej początków był nie zrealizowany pomysł wywiadu telewizyjnego, jaki pragnął przeprowadzić z Papieżem włoski dziennikarz Vittorio Messori, autor wydanego przed kilku laty Raportu o stanie wiary - rozmów z kard. Josephem Ratzingerem. Papież przyjął pytania Messoriego, jednak odpowiedział na nie nie przed kamerami, ale na piśmie. Tak powstała książka, którą nazwano "bestsellerem bestsellerów".
Jej wydawca, oficyna "Arnoldo Mondodori Editore" z Mediolanu, reklamując książkę w całostronicowych anonsach w gazetach, pisał: " Największe wydarzenie wydawnicze wszystkich czasów. Po raz pierwszy w historii, u progu trzeciego tysiąclecia, Papież Jan Paweł II zwraca się bezpośrednio do nas wszystkich i mówi o najważniejszych kwestiach teologicznych. Z przejęciem i prostotą opowiada nam o istnieniu Boga, o godności człowieka, o cierpieniu i o złu, o życiu wiecznym, o zbawieniu i nadziei, o stosunkach między chrześcijaństwem a innymi religiami, między katolicyzmem a innymi Kościołami. Jan Paweł II przemawia do serc wszystkich ludzi. Jego przesłanie brzmi: nie lękajcie się. Jego książka jest pewną koniecznością, iluminacją, skarbem dla wszystkich ludzi".
Czy było to tylko umiejętne reklamowanie "towaru", czy też wewnętrzne przekonanie wydawcy o niezwykłych walorach książki Papieża? Wiele osób wypowiadało się na temat tej niezwykłej książki. Warto może kilka takich wypowiedzi przywołać.
Kard. Ratzinger podczas prezentacji książki Przekroczyć próg nadziei (20 października 1994 r.) podkreślił, że jest to tekst zawierający wiele rysów z autobiografii Papieża. Jest w niej na przykład wzruszająca opowieść o synagodze w Wadowicach, o szkole podstawowej w małym miasteczku, gdzie jedną czwartą kolegów Karola Wojtyły stanowili Żydzi, a wśród nich Jerzy Kluger, z którym nadal łączy Papieża przyjaźń. Czytelnik zdaje sobie sprawę z tego, jak problem stosunków chrześcijan i Żydów wszedł w jego życie od samego początku, a przeżycia i spotkania z ludźmi ukształtowały poglądy przyszłego Papieża, jego teologię i jego pobożność. Jakie miało to znaczenie dla modlitwy i życia Ojca Świętego, domyślamy się, czytając to zdanie: "Wówczas zrozumiałem po raz pierwszy, co oznaczały słowa Chrystusa do samarytanki na temat prawdziwych czcicieli Boga...". Zdajemy sobie również sprawę, jak element maryjny dostał się do duchowego świata przyszłego Papieża, jak Fatima stała się dla niego zdeterminowaną rzeczywistością. Widzimy, jak w okropnościach wojny, a potem w konfrontacji z ideologią marksistowską nabrało kształtu jego powołanie. Zostajemy wprowadzeni w pełne pasji poszukiwania obrazu człowieka w kręgu myślicieli katolickich w Krakowie i Lublinie.
Pierwsza warstwa tej książki łączy się z jej wartością autobiograficzną - polskimi śladami w niej zawartymi, do których odnoszą się słowa Norwida: "A... gdyby to nie z Krzyżem Zbawiciela za sobą, ale ze swoim za Zbawicielem szło się".
Druga warstwa dotyczy "biografii" współczesnego człowieka. Zdaniem ks. prof. Tadeusza Stycznia, "forma odpowiedzi, jakich udziela Papież na postawione pytania, pytania-prowokacje, wycelowane z maestrią wytrawnego znawcy kłopotów człowieka w samo serce Jana Pawła II, w samo centrum wrażliwości kogoś, kto całe swe dotychczasowe życie strawił na przyglądaniu się sprawie człowieka - i to przyglądaniu się okiem zarówno człowieka, jak i okiem Boga-Człowieka - wywiera piorunujący efekt. Pod tym względem nie może się równać z tą książką żaden papieski dokument, który zwykle jest monologiem. Tymczasem tu mamy dialog (...) oto colloquium, które zarazem jest publiczną spowiedzią, jakiej nie mieliśmy dotąd w dziejach papieży".
CDN.