Duchową wizytą w mieście Abrahama, Ur Chaldejskim, dzisiejszym Tal al-Muqayyar w południowym Iraku, Jan Paweł II rozpoczął pielgrzymkę do miejsc związanych ze zbawczą obecnością Boga. Duchowa wizyta, nazywana przez włoską prasę pielgrzymką wirtualną, przybrała postać nabożeństwa Słowa, któremu Ojciec Święty przewodniczył w Auli Pawła VI w Watykanie 23 lutego br. Dzień później Jan Paweł II udał się do Egiptu, a w szczególności na Górę Synaj, gdzie Bóg w krzaku gorejącym objawił się Mojżeszowi i dał mu tablice z dziesięciorgiem przykazań.

Śladami Abrahama

Mimo wysiłków watykańskiej dyplomacji Ojciec Święty nie mógł spełnić swego pragnienia odbycia pielgrzymki do Ur Chaldejskiego. Na przeszkodzie stanęła polityka. Jak przypuszcza włoski dziennik Coriere della Sera, dyktator Iraku Saddam Husajn postawił Ojcu Świętemu takie warunki, których Jan Paweł II nie mógł zaakceptować. Ciągle istnieje jednak nadzieja, że Ojcu Świętemu, być może pod koniec Roku Jubileuszowego, uda się odwiedzić miasto, z którego za głosem Boga wyszedł Abraham, wspólny ojciec chrześcijan, żydów i muzułmanów. " Wraz z nami - mówił Jan Paweł II - również żydzi i muzułmanie patrzą na postać Abrahama jako na wzór bezwarunkowego podporządkowania się woli Bożej". Kazanie wygłoszone podczas liturgii Słowa w Auli Pawła VI w Watykanie Jan Paweł II poświęcił właśnie postaci Abrahama, przedstawiając go jako naszego ojca w wierze. "Zaprawdę w wierze Abrama - mówił Papież - Bóg Wszechmogący zawarł wieczystą przyjaźń z rodzajem ludzkim, a ostatecznym jej wypełnieniem jest Jezus Chrystus. Jednorodzony Syn Ojca, tej samej natury, stał się Człowiekiem, by przez upokorzenie krzyża i chwałę zmartwychwstania wprowadzić nas do ziemi Zbawienia, którą Bóg, bogaty w miłosierdzie, od samego początku obiecał ludzkości" Do Abrahama porównał Ojciec Święty Matkę Bożą, mówiąc: "Jako córka Abrama, według wiary, jak i według ciała, Maryja podziela jego próbę. Również Ona, jak Abram, zgodziła się na ofiarę Syna, ale podczas gdy od Abrama Bóg nie zażądał rzeczywistej ofiary z Izaaka, Chrystus wypił kielich cierpienia do ostatniej kropli. I Maryja osobiście uczestniczyła w próbie Syna, wierząc i ufając pod krzyżem".
W trakcie nabożeństwa na megaekranach w Auli Pawła VI i na Placu św. Piotra wyświetlane były obrazy przedstawiające "ojca w wierze" chrześcijan, żydów i muzułmanów. W tym samym czasie, gdy w Watykanie Ojciec Święty celebrował to wyjątkowe nabożeństwo, w katedrze w Bagdadzie duchowo łączyli się z nim będący w mniejszości katolicy iraccy.

Śladami Mojżesza

24 lutego jedną z najważniejszych wiadomości, jakie pojawiały się w serwisach informacyjnych agencji światowych, była relacja z powitania Ojca Świętego na lotnisku w Kairze. Na lotnisku Papieża witali prezydent Egiptu Husni Mubarak oraz towarzyszący mu miejscowi biskupi katoliccy wszystkich obrządków, wielki szejk Uniwersytetu al-Azhar Mohammed Sayed Tantawi, członkowie rządu oraz przedstawiciele Kościoła koptyjskiego. Ojciec Święty w przemówieniu powitalnym wezwał do pokoju na Bliskim Wschodzie i do dialogu międzyreligijnego. Papież zdecydowanie potępił stosowanie przemocy i czynienie zła w imię religii, podkreślając, że jest ono strasznym jej przeciwieństwem i wielką zniewagą Boga. Husni Mubarak nazwał Ojca Świętego człowiekiem mądrości, odwagi i tolerancji.
Wizyta Jana Pawła II w Egipcie od samego początku była określana jako trudna. Trudność wynikała z tego, że jest to 65-milionowy kraj o większości muzułmańskiej. Według oficjalnych statystyk, wyznawcami islamu jest 89% obywateli Egiptu. Tylko co dziesiąty mieszkaniec kraju nad Nilem to chrześcijanin, a co setny jest wyznawcą religii tradycyjnych. Z kolei zdecydowana większość wyznawców Chrystusa to nie utrzymujący jedności z Rzymem koptowie. Rzymskich katolików w Egipcie jest jedynie 200 tys. Drugą przyczyną jest trudna sytuacja chrześcijan. Mimo tego, że żyją w państwie umiarkowanych muzułmanów sunnickich, to jednak występują tu tarcia doprowadzające niekiedy, szczególnie od 1992 r., do ostrych konfliktów. Kolejną trudną sprawą są relacje katolicko-koptyjskie. W ostatnich latach w stosunkach między obu Kościołami doszło do sporego ochłodzenia.

W cztery oczy ze zwierzchnikiem egipskich koptów

Wizyta Jana Pawła II, jak podkreślano powszechnie, daje nadzieję, że kontrasty i konflikty zostaną złagodzone. Sekretarz Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan - bp Walter Kasper wyraził przekonanie, że papieska wizyta w Egipcie będzie miała symboliczne znaczenie dla ekumenizmu, gdyż jest powrotem do źródeł wiary, co w pełni odpowiada podstawowej zasadzie i programowi ekumenizmu. Oceniając stosunki katolicko-koptyjskie, powiedział, że nadal pozostaje tu wiele otwartych problemów, do rozwiązania których potrzeba wielu spotkań i rozmów. W pierwszym dniu wizyty Ojciec Święty spotkał się właśnie ze zwierzchnikiem egipskich koptów, patriarchą Szenudą III. Wizyta Papieża w rezydencji patriarchy miała charakter kurtuazyjny. Jan Paweł II i Szenuda III rozmawiali w cztery oczy, a następnie odmówili wspólnie modlitwę. Ani w trakcie trwania spotkania, ani po jego zakończeniu nie wygłoszono żadnych przemówień oficjalnych. Obserwatorzy domyślają się, że rozmowy dotyczyły współdziałania i zbliżenia między katolikami a koptami.

U szejka

Kolejnym punktem papieskiej wizyty było spotkanie z wielkim szejkiem Uniwersytetu al-Azhar i duchowym przywódcą sunnitów egipskich Mohammedem Sayedem Tantawim. Założona w 969 r. uczelnia jest najbardziej znaną wyższą szkołą muzułmańską oraz najwyższym autorytetem islamu sunnickiego. Choć i to spotkanie miało charakter kurtuazyjny, to można spodziewać się, że będzie ono miało duże znaczenie dla stosunków chrześcijańsko-islamskich. Odpowiedzialny za wizytę Jana Pawła II egipski katolicki biskup Quolta stwierdził w wypowiedzi dla agencji AFP, że wizyta ta będzie symbolicznym zasypaniem głębokiej fosy pomiędzy chrześcijaństwem a islamem. Szejk Tantawi przed wizytą mówił z kolei, że jego spotkanie z Janem Pawłem II będzie "błogosławioną wymianą, opartą na miłości, sprawiedliwości i prawdzie".

Wstępowanie na Górę Boga

W drugim dniu wizyty, 25 lutego, Ojciec Święty odprawił Eucharystię dla 20 tys. katolików różnych wyznań mieszkających w Egipcie. Wśród wiernych zgromadzonych w hali sportowej Covered Halls w Kairze przeważała młodzież. Na powitanie Namiestnika Chrystusowego cały tłum głośno skandował: "Janie Pawle II, kochamy Cię". Jak zauważono, jeszcze nigdy w historii Egiptu tak wielka rzesza katolików nie zebrała się w jednym miejscu, a szczególne środki ostrożności, jakie podjęły władze egipskie, nie przeszkodziły gorącemu i spontanicznemu przyjęciu Papieża. W tłumie widoczna była także pomachująca biało-czerwonymi chustami 100-osobowa delegacja Polaków mieszkających nad Nilem. Liturgia miała jeszcze inne swojskie akcenty. Jedną z modlitw odczytała po polsku Marysia Herbich, pochodząca z rodziny polsko-egipskiej.
W wygłoszonej po francusku homilii Ojciec Święty zachęcał egipskich katolików do uczestniczenia w życiu społecznym narodu i do promowania, w duchu dialogu z muzułmanami, sprawiedliwości społecznej, pokoju i poszanowania wolności. "Jest obowiązkiem wszystkich obywateli - mówił Jan Paweł II - uczestniczyć aktywnie, w duchu solidarności, w budowaniu społeczeństwa, w umacnianiu pokoju między wspólnotami i uczciwym zarządzaniu dobrem wspólnym". Ojciec Święty podkreślił, że ziemia egipska wydała w przeszłości tych, którzy w sposób decydujący zaważyli na duchowości chrześcijańskiej zarówno Wschodu, jak i Zachodu. Byli to pustelnicy egipscy, odznaczający się zamiłowaniem do życia kontemplacyjnego, które było bardzo twórcze. "Sprawiedliwość i miłość społeczna wyrastają właśnie z tego, że mają odniesienie do Boga, który wzywa nas do wznoszenia się, do wejścia na tę górę" - mówił Ojciec Święty. Zwrócił uwagę, że wznoszenie się ku Bogu rodzi w nas miłość, sprawiedliwość i przynagla do tego, by rozwiązywać wszelkie trudne problemy, usuwać krzywdy społeczne. Podkreślił też, iż ta pielgrzymka jubileuszowa jest właśnie takim wstępowaniem na Górę Boga, aby wszystkie nasze ziemskie, skomplikowane sprawy powierzać Bogu, który daje nam siłę do ich rozwiązywania, ponieważ to On jest pokojem. Na zakończenie homilii Jan Paweł II wezwał do zakończenia krwawych konfliktów między muzułmanami a chrześcijanami w Nigerii. " Proszę Pana, żeby wszyscy mieszkańcy Nigerii nauczyli się żyć w braterstwie opartym na poszanowaniu osoby ludzkiej i wolności religijnej".
Drugi dzień pielgrzymki zakończyło nabożeństwo ekumeniczne dla egipskiej mniejszości chrześcijańskiej.

Ku Synajowi

Głównym celem pielgrzymki Papieża była Góra Synaj. Jan Paweł II udał się na to święte miejsce 26 lutego. Ojciec Święty odwiedził klasztor św. Katarzyny u stóp Synaju. W ogrodzie oliwnym poza murami klasztoru odprawił nabożeństwo dla wspólnoty chrześcijańskiej. Tego samego dnia odleciał do Rzymu.
Kolejny etap pielgrzymki śladami Zbawienia odbędzie się w marcu, gdy Jan Paweł II uda się do Jordanii i Ziemi Świętej, "ale także Egipt jest Ziemią Świętą - powiedział Papież w czasie pierwszego dnia wizyty nad Nilem - i czuję się tu jak w domu".