W katolickiej nauce społecznej nie ma oddzielnego tematu poświęconego ubóstwu, nie ma doktryny o ubóstwie, ale jest nauka o godności człowieka, jest nauka o obecności człowieka w życiu społecznym, o wspólnocie i uczestnictwie, jest nauka o rozwoju. Tymczasem ubóstwo niszczy godność człowieka, degraduje go, rozrywa wspólnotowość, deformuje i hamuje rozwój - mówił red. Tadeusz Żeleźnik w czasie konferencji pt. Jak walczyć z ubóstwem i marginalizacją społeczną?, zorganizowanej w Warszawie 2 marca br. przez redakcję polskiej edycji kwartalnika Społeczeństwo i Katolickie Stowarzyszenie "Civitas Christiana". Mówca przypomniał słowa, które Papież Jan Paweł II wypowiedział w Ełku podczas ostatniej pielgrzymki do Polski: "Nie zatwardzajmy serc, gdy słyszymy ´krzyk biednych´. Starajmy się usłyszeć to wołanie".
W czasie konferencji, w której wzięli udział m.in. min. Jerzy Kropiwnicki, parlamentarzyści, przedstawiciele samorządów i organizacji prorodzinnych z całej Polski, mówili o tym prof. dr hab. Mieczysław Kabaj z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych i o. prof. dr hab. Leon Dyczewski z KUL.
Prof. Kabaj zaprezentował główne założenia i strategię programu aktywnego przeciwdziałania ubóstwu i marginalizacji. Podstawowe założenie programu mówi, że aby skutecznie walczyć z ubóstwem, trzeba uniezależnić ludzi od zasiłków, od pomocy. Trzeba podjąć wysiłek, aby z jednej strony ci, którzy są zdolni do pracy, mogli ją podjąć, z drugiej - aby ogromne środki, które państwo przeznacza na pomoc społeczną, w znacznej części mogły być przeznaczone na aktywizację, na umożliwienie ludziom zdobycia zatrudnienia i osiągnięcia godziwych zarobków.
Projekt składa się z trzech części. Pierwsza dotyczy sfer ubóstwa w Polsce, druga - przyczyn ubóstwa i trzecia - propozycji zmian. Profesor stwierdził, że Polska jest jedynym krajem w Europie, który de facto nie ma określenia oficjalnej granicy ubóstwa. Mamy kilka standardów, takich jak minimum socjalne, minimum egzystencji. Mamy subiektywną granicę, kiedy ludzie określają, czy żyją w ubóstwie, czy nie... W takiej sytuacji za granicę ubóstwa możemy przyjąć tzw. kryterium dochodowe, ustalone przez ustawę o pomocy społecznej. W 1998 r. wynosiło ono 351 zł na osobę. W zależności od tego, jaką przyjmie się granicę ubóstwa, mamy różne wymiary sfery ubóstwa. Minimum egzystencji oznacza mniej więcej 3 zł dziennie na wyżywienie, a minimum socjalne - 5 zł. Ok. 2 milionów Polaków nie uzyskuje tego dochodu, czyli żyje w ekstremalnej biedzie. Następne 5 milionów nie uzyskuje zarobków w wysokości kryterium dochodowego, czyli żyje w bardzo dużym ubóstwie.
Profesor wskazał też na podstawowe źródło ubóstwa w Polsce, jakim jest przede wszystkim bezrobocie, które w ostatnich dwóch latach gwałtownie rośnie, bardzo restrykcyjny system przyznawania zasiłków dla bezrobotnych, który również nie sprzyja aktywnemu poszukiwaniu pracy, oraz polaryzacja dochodów polegająca na tym, że ci, którzy zarabiali mało - zarabiają jeszcze mniej, a mała grupa, która uzyskiwała duże dochody, obecnie uzyskuje jeszcze większe. Następny powód to zmniejszenie przez rząd środków na pomoc społeczną - w ciągu 2-3 lat zmniejszyły się o 60%.
O. prof. Leon Dyczewski przedstawił - w oparciu o swoje badania w woj. lubelskim - konsekwencje bezrobocia i ubóstwa. Podkreślił, że bezrobocie bezpośrednio dotyka rodzin. Największa grupa bezrobotnych to ludzie w wieku 18-44 lat życia, a więc rodzący i wychowujący dzieci. Druga grupa to bezrobotni długookresowi. Obserwuje się zjawisko " dziedziczenia" ubóstwa i jego konsekwencji, m.in. tzw. syndromu ubóstwa. Przejawem tego syndromu jest względna etyka, spłaszczenie systemu wartości w stosunku do ogółu społeczeństwa. Towarzyszą temu takie zjawiska psychospołeczne, jak: alkoholizm, przemoc, doraźność, teraźniejszość życia, brak związków z instytucjami społecznymi, brak przynależności do organizacji społecznych. Bezrobotni krąg kontaktów zacieśniają do związków rodzinnych i osób bezrobotnych. W rodzinach bezrobotnych długookresowo może być w Polsce ok. miliona dzieci, które "dziedziczą" ww. mentalność i przekażą ją pokoleniu następnemu.
O. prof. Dyczewski uważa, że do przyczyn takiego stanu rzeczy należy nowoczesna technologia zastępująca ręce i umysł człowieka, traktowanie pracy jedynie jako środek zdobywania pieniędzy, dominacja neoliberalnych poglądów, co przejawia się w kryzysie solidarności społeczeństwa z tymi, którzy sobie nie radzą, zubożenie państwa, które nie ma pieniędzy na tworzenie nowych miejsc pracy i pomoc socjalną.
Los ludzi dotkniętych ubóstwem nie może być niedostrzegany. Naszym obowiązkiem jest włączenie się w ruch pomocy naszemu bratu - powiedział o. Dyczewski.