"Pielgrzymowali tu (...) kanclerze Królestwa Polskiego, hetmani, książęta". Byli m.in.: król węgierski Stefan V z rodziną, polscy królowie odbywający, zgodnie z tradycją, pokutną pielgrzymkę przed koronacją (może już Władysław Łokietek, a na pewno Władysław Warneńczyk), nuncjusze papiescy, profesorowie i Papież-Polak, prowadzący 8 czerwca 1979 r. niezapomniany dialog z młodymi podwawelskiego grodu.
Tu Polacy jeszcze po pogańsku - jak zanotował Jan Długosz - "bałwanom swym ofiary kadzidła składali". I tu miał być prawdopodobnie jeden z pierwszych ośrodków działalności misjonarzy.
"Jest niedaleko miasta Krakowa na nieco wystającej skale kościół okrągły z białego kamienia wymurowany..." - czytamy w kronice. I "mało jest miejsc w Krakowie, w Polsce nawet, które by tak mocno zespoliły się z historią narodu i obrosły rozlicznymi legendami...". Ma tu swoje epitafium legendarny obrońca Jasnej Góry - o. Augustyn Kordecki i "dziejopis polski, wychowawca królów narodu, siewca cnót..." - Jan Długosz. A Józef Ignacy Kraszewski, Wincenty Pol, Lucjan Siemieński, Teofil Lenartowicz, Adam Asnyk, Stanisław Wyspiański, Jacek Malczewski, Karol Szymanowski, Ludwik Solski, Henryk Siemiradzki, Tadeusz Banachiewicz - "spoczęli na zawsze w narodowym panteonie".
Tak interesującą opowieścią o miejscu, które obok Wawelu okazuje się jednym z najlepiej rozpoznawalnych przez każdego przyjeżdżającego do Krakowa i spoglądającego nad Wisłę znaków królewskiego miasta - jest dwujęzyczna (teksty w języku polskim - Stanisław J. Dziedzic; tłum. na język angielski - Teresa Bałuk-Ulewiczowa) publikacja albumowa pt. "Skałka. Kościół i klasztor Paulinów w Krakowie".
"Basilica Minor Sancti Michaelis" - zapisano w średniowiecznych Rocznikach Kapituły Krakowskiej i Kronice Wincentego Kadłubka, zaświadczając o tym, że w XI wieku Na Skałce musiał znajdować się kościół w stylu romańskim. Kolejne kronikarskie zapisy mówią o budowli gotyckiej. Ponieważ z tych pierwszych kościołów Na Skałce niewiele już dzisiaj pozostało, niewielu pamięta, że historia charakterystycznej krakowskiej budowli sięga tak odległych czasów. Skałka jednak zawsze - od lat, przez kolejne pokolenia - kojarzy się Polakom przede wszystkim z męczeńską śmiercią Biskupa Stanisława. To dramatyczne wydarzenie w przeszłości nadało jej zresztą właściwego znaczenia, bo podobno dopiero właśnie kult św. Stanisława Skałkę rozsławił i po dziś dzień prowadzi do jej kościoła oraz na przykościelny plac rzesze pielgrzymów.
Te dwa wątki historyczny i codzienny splatają się u bram Skałki w sposób wyjątkowy. Obecny XVIII-wieczny barokowy kościół Na Skałce nosi dzisiaj imię św. Michała Archanioła i św. Stanisława. I chociaż ciało Patrona Polski spoczywa w katedrze Wawelskiej, a w kościele Na Skałce zachowano zaledwie niewielką część jego relikwii, miejsce to - święte od wieków - każdego dnia znaczone jest cichymi modlitwami uciekających od zgiełku miasta, szukających tutaj namacalnych śladów tego, który był wierny aż do końca, i proszących, by wstawił się przed Bogiem w małych i wielkich sprawach.
Skałka to cały zespół obiektów: "kościół wraz ze starą biblioteką znajdującą się w pomieszczeniach jego zakrystii oraz z obejmującą dolną część świątyni kryptą, w której znajdują się groby zasłużonych twórców kultury polskiej, barokowy klasztor paulinów, plac klasztorny z zabytkową bramą i <sadzawką> św. Stanisława, ogrody z fragmentem średniowiecznych murów miasta Kazimierza oraz modernistyczny budynek juvenatu z lat trzydziestych obecnego stulecia& quot; - przypomina we wstępie o. Jan Mazur, przeor skałeczny i redaktor albumu. Tym wyjątkowym miejscem opiekują się bowiem od lat " biali zakonnicy" z Zakonu św. Pawła Pierwszego Pustelnika, czyli paulini, sprowadzeni na to miejsce w XV wieku.
Album ukazuje różnorodność i bogactwo Skałki. Objaśnia historię miejsca i duchowość jego opiekunów (Zakonu, którego ojcowie i bracia podejmują również od lat posługę w Sanktuarium na Jasnej Górze), wtajemnicza w narodową przeszłość, z którą Skałka wiąże się tak niezwykle, oraz prowadzi pięknymi drogami dziejów Krakowa i jego wybitnych osobistości, zawiera też wiele ciekawych informacji z zakresu architektury, historii sztuki, literatury.
Ta niewielka, jednak bardzo starannie wydana, publikacja odkrywa - z właściwą autorom prostotą, rzetelnością i zatroskaniem o ocalenie od zapomnienia... - istotny fragment duchowej i materialnej przeszłości Krakowa i Polski. Podaje podstawowe informacje dla turystów i pielgrzymów, a dane historyczne wielokrotnie łączy z religijną i narodową refleksją, o których przecież nie sposób zapomnieć, myśląc o Skałce.
Osobom, które nie będą mogły przybyć Na Skałkę, polecamy album o tym wyjątkowym miejscu, który zawiera kolorowe fotografie (ze szczegółowymi objaśnieniami) ważnych miejsc, osób, przedmiotów, obrazów, dokumentację wydarzeń tworzących przeszłość, teraźniejszość i przyszłość Skałki. Ten przepiękny album może być dobrą pamiątką - wspomnieniem dla wszystkich, którzy już kiedyś Skałkę odwiedzili bądź dopiero odwiedzą.
Albumowa opowieść o wszystkim, co Skałkę - przez wieki - stanowi, może być dobrym prezentem dla przyjaciół, rodziny przebywającej za granicą, znajomych zainteresowanych historią, kulturą i sztuką, może być cennym nabytkiem dla szkolnych i parafialnych bibliotek. To cenna publikacja, która powinna się znaleźć w naszych domowych zbiorach.
A "kto przekracza mury Wawelu i Skałki, przechodzi - mimo woli - naoczną lekcję historii" i wiary.

"Skałka. Kościół i klasztor Paulinów w Krakowie", red. o. Jan Mazur - paulin - Wydawnictwo "CZUWAJMY", Kraków 1999, ss. 128.

Program uroczystości zewnętrznej ku czci św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Krakowie 14 maja 2000 r.

9.00 - Procesja z Wawelu Na Skałkę

10.00 - Msza św. na dziedzińcu skałecznym przy ołtarzu polowym

12.15 - Powrót ze Skałki na Wawel

16.30 - Uroczyste Nieszpory Na Skałce (z procesją eucharystyczną)
Główny celebrans - abp Henryk Muszyński, metropolita gnieźnieński
Homilia - kard. Józef Glemp - prymas Polski
Gospodarzem uroczystości stanisławowskich jest kard. Franciszek Macharski - metropolita krakowski.