"Jeśli chcesz doznać łaski, jedź do Prostyni" - mawiał kard. Stefan Wyszyński, który był związany z tym sanktuarium. Jego ojciec pracował tam jako organista i zawarł związek małżeński w miejscowym kościele. Prymas Tysiąclecia w jednym z prywatnych listów napisał, że jego duchowość trynitarna ma swe korzenie w prostyńskim sanktuarium.
Prostyń to mała miejscowość na Podlasiu, pięknie położona na skraju Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego; 90 kilometrów na wschód od Warszawy przy linii kolejowej do Małkini. Na terenie parafii znajduje się Treblinka, były obóz koncentracyjny, a w pobliżu - Zuzela, rodzinna miejscowość kard. Stefana Wyszyńskiego. Pierwsze wzmianki o Prostyni pochodzą z 1344 r., kiedy to wybudowano kościół w tej wiosce. Późniejsza zaś historia tego miejsca jest naznaczona szczególnym działaniem łaski Bożej.

Objawienia św. Anny

Św. Anna objawiła się w Prostyni w 1510 r. Świadczą o tym archiwalne dokumenty biskupów diecezji łuckiej (Łuck na Wołyniu), pochodzące z XVI wieku. Według opisu w nich zawartego, św. Anna powiedziała Małgorzacie, żonie Błażeja, że Bóg pragnie, aby na wzgórzu za wioską wybudować kościół poświęcony Trójcy Świętej. Na pamiątkę prawdziwości objawienia pozostawiła trzy wianki misternie ze sobą złączone na znak Trójcy Przenajświętszej i jeden osobno na swoją pamiątkę. W miejscu objawienia poleciła postawić kapliczkę.
Miejscowa tradycja przechowała drugie objawienie. Według niej, św. Anna ukazała się jako zakonnica pewnemu rolnikowi ze Złotek (sąsiednia wioska) i poprosiła, aby zawiózł Ją do Prostyni. Kiedy św. Anna usiadła na wozie, woły popędziły przez bagna. Bezpiecznie dotarły do Prostyni, torując drogę (która jest do dziś używana) i zatrzymały się w pobliżu pierwszego objawienia. Wtedy kobieta powiedziała: " Jestem św. Anna. Idę oddać cześć Trójcy Świętej". Po tych słowach weszła na wzgórze, uklękła i złożyła ręce jak do modlitwy.

Pielgrzymi i uzdrowienia

Wieść o objawieniach lotem błyskawicy obiegła Rzeczpospolitą, skąd zaczęli napływać licznie pielgrzymi, wśród nich królowa Bona Sforza. Od momentu objawień zaczęły się cudowne uzdrowienia. W archiwum parafialnym jest księga cudów, która podaje ponad sto przypadków powrotu do zdrowia. Są również zanotowane łaski odzyskania wiary, uwolnienia od silnych pokus szatana, a nawet kilka przypadków powrotu do życia zmarłych. Ostatnie dwa uzdrowienia notowane są w 1995 r.

Cudowna statua

Statua Trójcy Świętej ma 125 cm wysokości. Jest to rzeźba z drewna lipowego. Bóg Ojciec siedzi na tronie, trzymając ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa. Nad krzyżem gołębica - znak Ducha Świętego. Jest to przedstawienie tajemnicy Trójcy Przenajświętszej w formie Tronu Łaski. Rzeźba została wykonana prawdopodobnie przez Wita Stwosza lub jego uczniów na przełomie XV i XVI wieku. Tajemnicą pozostaje, w jaki sposób dotarła do Prostyni. Są dwie wersje: jedna mówi, że bp Paweł Holszański ofiarował ją z okazji utworzenia parafii w 1511 r., a druga - że przypłynęła Bugiem i zatrzymała się w Prostyni.
Podczas II wojny światowej statua została uratowana przez ks. Ludwika Warpechowskiego dwie godziny przed zburzeniem kościoła przez hitlerowców. Jeden z księży biskupów wyraził pragnienie wielu osób duchownych i świeckich, aby ukoronować cudowną statuę.

Tradycja

Wianki, które pozostawiła św. Anna, zostały złożone w skromnej koronie. Od tego czasu podczas odpustów Trójcy Przenajświętszej i św. Anny oraz na prośbę pielgrzymów błogosławi się wiernych przez nakładanie korony na głowę. Od wieków ta tradycja nazywana jest koronacją.
Wykonane z ciasta i sprzedawane na odpustach w Prostyni kozy nawiązują do genezy statuy: gdy cudowna statua przypłynęła Bugiem i zatrzymała się, pierwsze zobaczyły ją kozy i zaczęły przeraźliwie beczeć. Gdy zbiegli się ludzie, wyjęli rzeźbę z wody i zanieśli do kościoła.
Tradycja podaje, że unici podlascy w czasie prześladowań pod pozorem handlu kozami przychodzili na odpusty do Prostyni. Przywiązywali zwierzęta do pobliskich drzew, a sami przystępowali do sakramentów świętych.

Sanktuarium wczoraj i dziś

Obecny kościół wybudowany został staraniem ks. Józefa Rucińskiego. Przez lata był on upiększany i restaurowany. Poświęcenia świątyni dokonał bp Antoni Dydycz w 1995 r. Proboszczem i kustoszem sanktuarium jest ks. kan. Krzysztof Maksimiuk, a wikariuszem ks. Adam Bogdanowicz.
Do sanktuarium często przybywają rodziny spodziewające się potomstwa, aby polecić się św. Annie - matce Bożej Rodzicielki. To sprawia, że sanktuarium ma charakter rodzinny, co wyraża się w pieśni: Święta Anno, uproś Wnuka, niech ma każdy, czego szuka. Jest to szczególne miejsce również dla rolników, ponieważ św. Anna objawiła się kobiecie pracującej na roli. Ponadto prostyńskie sanktuarium ma też znaczenie ekumeniczne, szczególnie dla wszystkich chrześcijan, którzy są ochrzczeni w Imię Trójcy Przenajświętszej. Bliskie jest też osobom życia konsekrowanego, ponieważ św. Anna ukazała się jako siostra zakonna.