Wśród wielu wystąpień prasowych niemieckich publicystów i dziennikarzy poświęconych 10. już rocznicy zjednoczenia Niemiec Wschodnich i Zachodnich na szczególną uwagę zasługuje artykuł Papież i upadek sowieckiego imperium (Der Papst und der Zerfall des Sowjetimperiums), zamieszczony w miesięczniku Die politische Meinung. Autor artykułu - Paul Verbeek, niemiecki ambasador przy Stolicy Apostolskiej do 1990 r., pyta o przyczyny, dla których wydarzenia lat 80. doprowadziły do upadku systemu komunistycznego w Europie i pokojowego zakończenia zimnej wojny, które to wydarzenia otworzyły Niemcom drogę do zjednoczenia. Centralną rolę w nadaniu historii właśnie takiego, a nie innego biegu Verbeek przypisuje Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II.
Dla właściwej oceny tego, co się wydarzyło w 1989 r., Verbeek każe przyjrzeć się wydarzeniom końca lat 70.: "Pierwsze pęknięcia w fundamentach sowieckiego imperium dały o sobie znać po wyborze krakowskiego kardynała Karola Wojtyły na papieża Kościoła rzymskiego w październiku 1978 r. i jego pierwszej wizycie w Ojczyźnie w czerwcu 1979 r.". W Polsce doszło wkrótce do powstania robotników, które wychodząc od gdańskich stoczniowców, objęło cały kraj. Powstał związek zawodowy "Solidarność", który skutecznie podważył dogmaty marksistowsko-leninowskiej ideologii. W jaki sposób wpłynął na to Papież? Paul Verbeek odpowiada krótko: "Przez głoszenie nauki chrześcijańskiej, która - jak każdy wie - jest całkowitym przeciwieństwem komunistycznej, ateistycznej religii państwowej".
W osobie Jana Pawła II na scenę wszedł człowiek, który jak żaden inny dostrzegł kruchość komunistycznego panowania i nie zawahał się ukazać jako alternatywę chrześcijański obraz człowieka - obraz wykraczający poza rzeczywistość materialną. Papież przywołał chrześcijańską naukę społeczną, upomniał się o sprawiedliwość społeczną, wskazał na chrześcijańską wizję historii, która niezależnie od tego, jak się toczy, jest także historią zbawienia. Całe jego orędzie było chrześcijańskim orędziem pokoju: "Ten człowiek, Papież, Polak przyszedł jako człowiek pokoju. (...) Nie mógł położyć na szalę tak jak zachodni sprzymierzeńcy w konflikcie Wschód - Zachód broni i oferty towarów. Jednak jego opozycja względem doktryny marksistowskiej miała mocniejsze podstawy niż opozycja sprzymierzonych, ponieważ przenikała głębiej w sferę przekonań - w te wymiary bytu, z których my, ludzie, czerpiemy sens i orientację w życiu".

Jaka była reakcja sowieckiego imperium? 13 maja 1981 r. na Placu św. Piotra z pistoletu zamachowca padły strzały do Jana Pawła II. Śledztwo, które wszczęto zaraz po ujęciu sprawcy zamachu, wykazało, że ślady prowadzą do bułgarskiego wywiadu, który - jak wiadomo - był w tamtym czasie filią moskiewskiego KGB. Nie dziwi więc fakt, że w zamazywaniu owych śladów aktywnie współdziałała wschodnioniemiecka STASI, rozpowszechniając sfałszowane dokumenty, mające wskazać skrajnie prawicowe koła tureckie jako sprawców zamachu.
Realna była też możliwość wkroczenia do Polski wojsk Układu Warszawskiego. Zdania kierownictwa sowieckiego i "bratnich państw" były jednak podzielone: za wkroczeniem opowiedzieli się Honecker w imieniu NRD i Ceausescu w imieniu Rumunii, natomiast Kadar (Węgry) i Husak (Czechosłowacja) byli przeciwni. Ostateczna decyzja zaniechania ingerencji militarnej Układu w Polsce była pierwszą zapowiedzią nadchodzących zmian w polityce sowieckiej. Rozwój wydarzeń w Polsce miał wkrótce wpłynąć na dalszy rozwój sytuacji w Moskwie, a zwłaszcza odegrał, zdaniem Verbeeka, istotną rolę przy wyborze Gorbaczowa na pierwszego sekretarza KPZR.
Wówczas nikt w Komitecie Centralnym, a już najmniej sam Gorbaczow, nie spodziewał się, że koniec jego urzędowania zbiegnie się z końcem sowieckiego imperium. Gorbaczow chciał państwo reformować, nadać mu nowy kierunek, przezwyciężyć stagnację z okresu rządów Breżniewa. Temu miały służyć pierestrojka i głasnost. Porzucenie marksistowsko-leninowskiej doktryny przyszło później, w miarę jak wprowadzanie reform coraz bardziej odsłaniało jej błędne założenia. "Historyczna wielkość tego człowieka polega na tym, że pozostał wierny własnym przekonaniom, gdy załamało się pod nim imperium sowieckie, i że nie był skłonny bronić tego systemu używając przemocy. Niech nikt nie mówi, że nie mógł tego zrobić - gdyby chciał. Jeśli ludzkość jest winna Gorbaczowowi wdzięczność, to z tego powodu" - konkluduje Verbeek; główną zasługę przypisuje jednak znów Janowi Pawłowi II.
Kluczem do zrozumienia zmian, jakie dokonały się w tym czasie w polityce sowieckiej, są - zdaniem Verbeeka - osobiste kontakty Gorbaczowa i Papieża. Jeśli wcześniej papieże byli uważani przez pierwszych sekretarzy KPZR za wrogów, to historyczne spotkanie Gorbaczowa z Janem Pawłem II w Watykanie 1 grudnia 1989 r. ostatecznie przełamało tę wrogość. Treść ich rozmów nie dotarła wprawdzie do wiadomości publicznej, watykański Sekretariat Stanu podał tylko, że "ci dwaj Słowianie bardzo, bardzo dobrze się zrozumieli". Że jednak nastąpił diametralny zwrot w stosunku komunizmu do Kościoła, dał temu wyraz sam Gorbaczow w swoim przemówieniu wygłoszonym dzień wcześniej na rzymskim Kapitolu. Verbeek przytacza słowa Gorbaczowa dosłownie: " Zrezygnowaliśmy z pretendowania do tego, aby posiadać monopol na prawdę, z myślenia, że jesteśmy najlepsi i zawsze mamy rację, że ci, którzy się z nami nie zgadzają, są naszymi wrogami". Te słowa nie odbiły się echem w prasie, żadna agencja prasowa nie przywiązała do nich większej wagi, a świadczą one najlepiej o tym, jak skuteczne było niestrudzone nauczanie Papieża-Polaka i jakie owoce przyniosło jego orędzie pokoju.
Wybór Jana Pawła II na Stolicę Piotrową i jego pierwsze wystąpienie w Polsce nadały nowy kierunek znajdującej się wówczas na rozdrożu historii. Ten kierunek przyjęła także polityka sowiecka po wyborze - w marcu 1985 r. - Gorbaczowa na pierwszego sekretarza. Co Paul Verbeek chce przez to powiedzieć Niemcom świętującym swoje zjednoczenie? "Ono zaczęło się od Jana Pawła II - ono zaczęło się w Polsce". Ale równocześnie rozwój wydarzeń, które doprowadziły do przełomu w 1989 r., doskonale ukazuje, że to, co się stało, nie musiało się stać, że historia nigdy nie jest z góry przesądzona. Tworzą ją zawsze konkretne działania konkretnych ludzi, którzy - jeśli są świadomi swojej odpowiedzialności - nadają jej bieg we właściwym kierunku.